Кіріспе

Үлкен зымырандарды қолдауға арналған құрылым.

Жылжымалы ұшыру платформасы (MLP), сондай-ақ жылжымалы ұшыру алаңы деп те аталады, интеграциялық құрылыста (мысалы, Көлік құрастыру ғимараты) тік жиналатын (топтамаланатын) үлкен көп сатылы ғарыш аппаратын ұстап тұруға арналған құрылым. Содан кейін ол жұлқы тасымалдағыш (CT) арқылы ұшыру алаңына тасымалданады және ұшыру үшін тірек құрылымына айналады. Жылжымалы ұшыру платформасын пайдалану – ракеталарды тік жинақтау, тасымалдау және ұшыру процестерін қамтитын интегралды трансферлік ұшыру (ITL) жүйесінің бір бөлігі. Бұл концепция алғаш рет 1960 жылдары АҚШ Әуе күштерінің Титан III зымыраны үшін іске асырылды, ал кейін NASA Сатурн V, ғарыш шаттлы және Ғарыш ұшыру жүйесі үшін қолданды. ITL-дің баламалары бар. Ресей, ULA Delta IV отбасы және SpaceX Falcon 9 отбасы жатық құрастыру және ұшыру алаңына тасымалдауды қолданады. Ал кішкентай зымырандар мен SpaceX Starship ұшыру алаңында тік құрастырылады.

Кеннеди ғарыш орталығы

1967 жылдан 2011 жылға дейін LC 39-да NASA-ның ұшыру құралдарын қолдау үшін үш платформа пайдаланылды. Бұрын Мобильді ұшыру платформалары (ML) деп аталған мобильді ұшыру платформалары 1960 және 1970 жылдары Аполлон бағдарламасының Айға қону миссиясы үшін Сатурн V зымырасын тасымалдау және ұшыру үшін құрылды. Әр ML бастапқыда Сатурн V қозғалтқыштары үшін бір түтін шығару тесігіне ие болды. Мобильді ұшыру платформаларында ұшыру алаңында қызмет көрсетуге мүмкіндік беретін және ұшыру кезінде алыстатылатын тоғыз айналмалы қолдары бар 380 фут (116 м) биіктіктегі ұшыру тұмсық мұнарасы (LUT) орналасқан. Мобильді ұшыру платформаларын Ingalls Iron Works компаниясы салды, ал айналмалы қолдарды Hayes International компаниясы жасады. Аполлон бағдарламасынан кейін Мобильді ұшыру платформаларының негіздері ғарыш шаттлына бейімделді. ML 2 және ML 3 ұшыру мұнаралары алынып тасталды. Бұл мұнаралардың бөліктері 39А және 39B екі ұшыру алаңында орнатылды. Бұл тұрақты құрылымдар "Тұрақты қызмет көрсету құрылымдары" (FSS) деп аталды. ML 1-дегі LUT бөлшектелді және Кеннеди ғарыш орталығының өндірістік аймағында сақталды. 1990 жылдары LUT-ты сақтауға жасалған әрекеттер қаражаттың жетіспеуіне байланысты сәтсіз аяқталды және ол жарамсыз деп танылды. Құйрық мұнараларын алып тастаумен қатар, әрбір Шаттл дәуіріндегі MLP екі ТСМ (Той сервистік мачталары) қосылуымен жабдықталды, олар негізгі қозғалтқыш түтін шығару тесігінің екі жағында орналасқан. Бұл 9 метрлік мачталарда сұйық сутек (LH2) және сұйық оттегі (LOX) шаттлдың сыртқы жанар май резервуарына беруге арналған құбырлар, сондай-ақ негізгі қозғалтқышты іске қосу алдында ұшыру орнындағы сутек буын жоюға арналған электрлік қосылымдар мен жалын шығару құрылғылары орналасқан. Негізгі қозғалтқыштар Сатурн зымырасының түтін шығару тесігі ретінде пайдаланылған бастапқы тесіктен газдарын шығарды. Сыртқы жанар май резервуарын қоршаған Space Shuttle Solid Rocket Boosters (SRB) шығаратын газдарды шығару үшін екі қосымша шығару порты қосылды. Ғарыш шаттлының құрастырылуы MLP-ге сегіз бекіту нүктесінде үлкен бұрандалар арқылы бекітілді, олардың төртеуі әрбір SRB-ның артқы бөлігінде орналасқан. SRB-нің тұтануынан бірден бұрын осы бұрандалардың үстіне орнатылған сыныпқақ гайкалар жарылып, шаттл құрастырылымын платформадан босатып жіберді. Әрбір MLP жүктелмеген күйде салмағы және жанар майсыз шаттлмен бірге салмағы шамамен , өлшемдері болды және 25 фут (8 м) биіктікте болды. Олар екі жұлдызды тасымалдаушы құралдарының (CT) бірімен тасымалданды, олардың өлшемдері және биіктігі 20 фут (6 м) болды. Әрбір жұлдызды тасымалдаушы құралы жүктелмеген күйде шамамен салмаққа ие, жүктелгенде шамамен ең жоғары жылдамдыққа жетеді және ұшыру платформасының жоғарғы жағына дейін 5% еңісті жеңу кезінде ұшыру құралын тік ұстауға арналған деңгейлеу жүйесіне ие. Әрбір жұлдызды тасымалдаушы құралын екі дизельді қозғалтқыш қуаттандырады. MLP NASA-ның ғарыш құралдарын тік құрастыру және тасымалдау стратегиясының бір бөлігі ретінде жобаланды. Тік құрастыру ғарыш кемесін ұшыруға дайын күйде дайындауға мүмкіндік береді және көлденең құрастырылған құралды ұшыру алаңына көтеру немесе итеру қадамын болдырмайды (кеңестік ғарыш бағдарламасының инженерлері таңдағандай).

Мобильді іске қосу платформасы-1

Мобильді ұшыру платформасы 1 (MLP 1) (бұрын Мобильді ұшыру 3 немесе ML 3 деп аталған) 1964 жылы салына бастады және 1965 жылдың 1 наурызында ұшыру тіреу мұнарасының молот басты краны орнатылғаннан кейін аяқталды. Айналмалы қолдар кейінірек қосылды. ML 3 бес экипажды Apollo ұшырылымында қолданылды: Apollo 10, Apollo 13, Apollo 15, Apollo 16 және Apollo 17. Apollo 17 ұшырылысынан кейін ML 3 ғарыш шаттлы пайдалану үшін қайта жабдықталған алғашқы мобильді ұшыру платформасы болды. Ұшыру тіреу мұнарасы демонтаждалды, кейін LC 39A-дағы тұрақты қызмет көрсету құрылымының (FSS) бөлігі ретінде және ұшыру платформасының негізі шаттлдың қозғалтқыштарының орналасуына бейімделу үшін жартылай қайта құрастырылды. Платформа MLP 1 деп қайта аталды. Барлығы, MLP 1 1981 және 2009 жылдар аралығында 52 шаттл ұшырылымында қолданылды. Ол 1981 жылғы сәуірдегі алғашқы ғарыш шаттлы STS 1 ұшырылымында пайдаланылды. 2009 жылғы наурызда STS 119 ұшырылысынан кейін ол Constellation бағдарламасына берілді. Платформа тек Ares I X үшін пайдаланылды және MLP 1 айтарлықтай зақым көрді. Күшін жойған Ares I Y да сол MLP-ді пайдалану жоспарланған. Алайда Constellation бағдарламасы тоқтатылды және MLP пайдаланбады. STS 135 ұшырылысынан кейін MLP 1-ден пайдалы бөлшектер алынып, Көлік құралын құрастыру ғимаратында сақталды, MLP-ді қайта пайдалану жоспары жоқ. 2021 жылы NASA Мобильді ұшыру платформасын 2-ші Crawler транспортерінде бетон балластың үстіне орнатып, болашақта Space Launch System және Orion ғарыш кемелерінің салмағын көтере алу үшін соқпақты дайындады. NASA соқпақтың жағдайын уақыт-уақыт жаңарту қажет болады және MLP 1 осы мақсатта сақталады деді. MLP 1 пайдаланылмаған кезде Көлік құралын құрастыру ғимаратының 1-ші биік бөлмесінде сақталады.

Мобильді іске қосу платформасы-3

Мобильді ұшыру платформасы 3 (MLP 3) (бұрынғы Мобильді ұшыру 1 немесе ML 1) – Сатурн V зымыранының алғашқы ұшуы және LC 39 алаңынан Аполлон 4 зымыранының алғашқы ұшырылуы болды. Одан кейін ол Аполлон 8 және Аполлон 11 экипаждық ұшыруларында қолданылды. НАСА Сатурн IB зымырандарын LC 34-тен LC 39B-ге көшіруді шешкеннен кейін, ML 1 «Сүтқорығы» деп аталатын құрылыммен жабдықталды, бұл Сатурн IB-ге Сатурн V-тің көп есе үлкен ұшыру мұнарасын пайдалануға мүмкіндік берді. Skylab-қа үш экипаждық ұшу және Apollo Soyuz сынақ жобасы үшін Аполлон зымыранының ұшырылуы «Сүтқорығымен» бірге ML 1-ден жүзеге асырылды. 2004 жылы ұшыру мұнарасын (LUT) жоюға дейін оны қайта құру және Аполлон жобасының ескерткіші ретінде сақтау жөніндегі науқан жүргізілді. Экипаж кіретін қолдары Кеннеди ғарыш орталығының келушілер кешенінде, сыйлық дүкенінің жоғарғы қабатында сақталған. Apollo-Союз ұшырылысынан кейін ML 1 ғарыш шаттлын пайдалану үшін қайта жабдықталған соңғы мобильді ұшыру платформасы болды. Ұшыру мұнарасы (LUT) және «Сүтқорығы» бөлшектелді және қоймаға орналастырылды, ал ұшыру платформасының негізі шаттлдың қозғалтқыштарының орналасуына бейімделіп, өзгертілді. Платформа MLP 3 деп қайта аталды. Барлығы, MLP 3 1990 жылдан бастап 29 шаттл ұшырылысында қолданылды. Ол үш MLP-нің ең аз пайдаланылған платформасы болды. Ғарыш шаттлы зымырандарынан кейін НАСА MLP 3-ті қатты отынды зымырандар үшін сақтап қалды, және бұл 2019 жылдың тамызындағы Қайта төленетін ғарыш актісі келісімі арқылы ресмиландырылды. Келісімге сәйкес, зымыранды құрастыру үшін 2-ші ғимарат, ал MLP 3 және 1-ші жұлқыма транспортері зымыранды LC 39B-ге ұшыру үшін пайдаланылатын болады. 2019 жылдан 2020 жылға дейін OmegA ұшыру мұнарасы MLP 3-де салынып жатты. 2020 жылдың қыркүйегінде OmegA жобасы тоқтатылғаннан кейін жартылай дайын ұшыру мұнарасын бұзу жұмыстары басталды. 2021 жылдың қаңтарына қарай MLP 3 зымыран құрастыру ғимаратының 2-ші бөлімінде сақтауға орналастырылуы жоспарланған. ML 1-ге ең маңызды өзгеріс платформаның негізінде жасалды, онда инженерлер төгу арнасының көлемін тіктөртбұрышты кеңейтіп, айналасындағы құрылымды нығайтты. SLS зымыраны жоспарланған Ares I зымыранынан екі есе салмақты. Ares I зымыраны бір ғана қатты отынмен жабдықталған бірінші сатыдан тұратын, ал SLS екі үлкен қатты отынды күшейткіштер мен төрт RS 25 қозғалтқышы бар қуатты ядроны қамтиды. ML 1 базасының биіктігі 25 фут (8 м), ұзындығы 158 фут (48 м), ені 133 фут (41 м). ML 1 сондай-ақ 355 фут (108 м) биіктіктегі ұшыру мұнарасын (LUT) қамтиды, ол SLS зымыранына ұшыру алаңында қызмет көрсетуге мүмкіндік беретін бірнеше қолдармен жабдықталған, және ұшыру кезінде одан алыстайды. 2019 жылдың маусым айында НАСА SLS Block 1B үшін Мобильді ұшыру платформасы 2 (ML 2) жобалау және құрылыс келісімшартын тапсырды. Бұл MLP дизайны Titan III және IV зымырандарында қолданылған MLP-лерден алынған.

Титан III және Титан IV

SLC 40 және SLC 41 ұшыру кешендерінен ұшырылған Titan III және Titan IV зымырандары ұшыруға дайындық құрастыру процесін ұшырудан бөліп, MLP платформаларын пайдаланды. Бұл Titan зымырандарының «Интеграциялық көшіру-ұшыру» (ITL) тұжырымдамасының бір бөлігі болды, соның арқасында аз ғана ұшыру алаңшаларынан жоғары қарқынды ұшу мүмкіндігі қамтамасыз етілді.

Вулкан

United Launch Alliance компаниясының Vulcan ракетасы SLC 41 ұшыру кезінде Atlas V ракетасы қолданғанға ұқсас MLP дизайнын пайдаланады, бірақ бұл дизайн бұрынғыдан үлкенірек болуы үшін өзгертілген. VLP (Vulcan ұшыру платформасы) 183 фут (56 метр) биіктікте болады және толыққанда дайын болғанда салмағы болады. Ол ракетаға қолдау көрсету және басқару үшін түрлі электроникалық құралдармен, электр желілерімен және кабельдермен жабдықталады. Бастапқы Vulcan Centaur конфигурациясы үшін MLP бірінші сатыға сұйытылған табиғи газ бен сұйық оттекті, ал Centaur жоғарғы сатысына сұйық сутегі мен сұйық оттекті жеткізеді. 2019 жылдың мәліметтері бойынша, негізгі құрылысы аяқталды, бірақ қосымша құралдар мен жабдықтар әлі орнатылмаған.

Басқа қолданыстар

Жапондық H IIA және H IIB зымырандары Йосинобу зымыранға шығару кешенінен ұшырылатын кезде мобильді ұшыру платформасын (MLP) пайдаланады. PSLV, GSLV және GSLV Mark III зымырандары "Мобильді ұшыру тұғыры" деп аталатын мобильді ұшыру платформасын (MLP) пайдаланады. Зымырандар Ұшақ құрастыру ғимаратында (VAB; НАСА ғимаратымен бірдей атаумен шатастырмау керек) "Мобильді ұшыру тұғырына" орнатылады, содан кейін ұшыру алаңына қарай шығарылады.

Дыбысты басу жүйесі

Ұшу платформасы алаңға жеткізілгеннен кейін, үлкен құбырлар арқылы ірі дыбыс басу жүйесіне қосылады, олар жақын орналасқан су мұнарасынан көп мөлшерде су жеткізеді. Алты 4 метрлік мұнара, "жаңбыр құстары" деп аталады, Ұшу платформасының үстінен және оның астындағы отты бағыттайтын арналарға су шашыратып, дыбыстық толқындарды жұтады. Дыбыс басу жүйесі дыбыс деңгейін шамамен 142 дБ-ға дейін төмендетті.