Кіріспе

Сукабуми – Индонезияның Батыс Ява провинциясындағы Геде тауының оңтүстік етегінде орналасқан, сол аттас округпен (оның ішінде анклав ретінде) қоршалған қала. Ұлттық астана Джакартадан оңтүстікке қарай шамамен 15 км қашықтықта жатыр. Теңіз деңгейінен шамамен 1500 метр биіктікте орналасқан қала – салыстырмалы түрде шағын тау курорты, айналасындағы жазық жерлерге қарағанда салқын климатқа ие. Сукабуми маңы аймағы да тау өзендерінде рафтинг жасауға танымал орын. Шая мен резеңке өндірісі – аймақтағы маңызды сала. Сукабумиді айнала қоршаған қалалық аймақ халқы күрт өсті, сондықтан Геде жанартауының етегінде орналасқан және Ұлы Джакартамен шектесетін Сукабуми округінің солтүстік бөлігі округ халқының көп бөлігіне мекендейді. Қаланың ауданы 48,31 км², 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 300 359 адамды құрады, ал 2020 жылғы санақ бойынша 346 325 адамды құрады; 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау бойынша 360 644 адам (оның ішінде 181 305 еркек және 179 339 әйел). Дегенмен, 2010 жылғы санақ деректері бойынша, 1,8 миллионға жуық адам айналасындағы мегаполистік аймақта тұрады. Мегаполистік аймақтың халқының көп бөлігі Геде тауының айналасында тар оңтүстік-батыс шеңберін құрайтынымен ерекшеленеді. Шеңберлі халық белдеуінің шығыс бөлігі Чианжур округіне дейін жалғасады.

Ерте тарих

Сукабуми аймағында адамдар кем дегенде 11 ғасырда қоныстанған. Бұл аймақта табылған ең алғашқы жазба – Цибадактан табылған Сангьянг Тапак тас жазуы, қаладан батысқа қарай 20 шақырым жерде орналасқан. Кави әрпімен жазылған тас Сунда патшалығының билігінің жақын жердегі өзенде балық аулауға тыйым салғанын көрсетеді. 16 ғасырдың соңында, Сунда патшалығы құлағаннан кейін, бұл аймақты Бантен сұлтандығы басып алды. Алайда, 1620 жылдары бұл аймақ Бантен, шығыстағы Матарам сұлтандығы және Батавиядағы Голландтың Шығыс Индия компаниясы арасында даулы аймаққа айналды. Олардың арасындағы бірнеше әскери қақтығыстардан кейін, аймақ Бантен мен Матарам арасындағы буферлік аймаққа енді, бірақ де-юре Матарамның бір бөлігі саналды. 1677 жылы голландтар Матарамды Трунаджая көтерілісін басуға көмектескені үшін тең емес шарттарға қол қоюға мәжбүр етті, соның салдарынан Сукабуми Тжанджордың тікелей бақылауына көшті. Сол кезде, небәрі бірнеше ауылдық сунддықтардың қоныстары болды, олардың ең ірісі – Тжиколе.

Сукабумидегі кофе плантациялары

Қазіргі Сукабуми (немесе Ван Опуйсен орфографиялық жүйесінде Сукабоми) аймағы 18-ғасырда Голландтың Шығыс Үндістан компаниясы Жаваның батыс Прианган аймағында кофе плантацияларын ашуға кіріскен кезде дамуға бастады. Еуропада кофеге деген сұраныс жоғары болғандықтан, 1709 жылы Голландтың генерал-губернаторы Абрахам ван Рибек Джибалагунг (қазіргі Богор), Тжианджур, Джоджоган, Пондок Копо және Гоэнунг Гоэрух аймақтарында кофе плантацияларын ашуды бастады. Осы бес аймақтағы кофе плантациялары Хендрик Зваардекроон (1718–1725) кезеңінде кеңейтіліп, дамытылды. Сол кездегі Тжианджур регенті Вира Таноэ III өзінің регенттігінің аумағын кеңейтуді, одан әрі кофе плантацияларын ашуға байланысты өтемақы ретінде алды. Гоэнунг Гоэрух кофе плантациясының өсуі оның маңында шағын елді мекендердің пайда болуына әкелді, солардың бірі – жақын орналасқан Тиколе өзенінің атымен аталған Тиколе (Циколе) ауылы. 1776 жылы Тжианджур регенті Вира Таноэ Датар VI Тиколе вице-регенттігін құрды, ол қазіргі Сукабуми регенттігінің тікелей алдындағысы болды. Вице-регенттік алты ауданнан тұрды: Джанпамп Коэлон, Джанпамп Тенгах, Гоэнунг Паранг, Тжихеоэланг, Тжимахи және Тжитжуэрог. Әкімшілік орталық Тиколеде орналасқан, себебі ол сол кезде Прианган резиденциясының астанасы болған Батавия мен Тжианджур арасындағы байланыс үшін өте стратегиялық маңызға ие болды.

Тиколе Сукабуми болады

Голландиялық Шығыс Үндістан 1811 жылы британдықтардың билігіне өткеннен кейін, Тиколе аймағындағы кең аумақтар Батавияда өткен аукцион арқылы Голландиялық Шығыс Үндістанның генерал-губернаторы Стэмфорд Раффлс тарапынан сатып алынды. Соекабоэми атауы алғаш рет 1815 жылы қолданылды, осы жылы Прианган аймағындағы плантация иесі (сол кезде Преангер плантаторы деп белгілі болған) және хирург Андрис де Уайльд 1814 жылы Тиколеге сапар жасағанда. Жергілікті халықпен кеңескеннен кейін де Уайльд өзінің досы және плантацияға инвестиция салған Николаус Энгельгардқа хат жазды, онда вице-регенттіктің атын Тиколеден Соекабоэмиге өзгертуді ұсынды, және Раффлс осы ұсынысқа келісті. Голланд отарлау дәуірінде Соекабоэмиде Полицейлік мектеп, яғни колониялық полиция академиясы орналасқан. 1941 жылдың 8 желтоқсанында Жапония империясы Екінші дүниежүзілік соғыстың бір бөлігі ретінде Голландиялық Шығыс Үндістанға шабуыл жасады, ал 1942 жылдың 6 наурызында қала жапондық әскери ұшақтарының бомбалауына ұшырады. Бұл шабуыл кезінде азаматтық нысандар (үйлер мен екі мектепті қоса алғанда) және стратегиялық мақсаттар (полиция академиясы, теміржол желісі және радиостанция) зардап шекті, көптеген адамдар қаза тапты немесе жараланды. Жапондық оккупация кезінде Соекабоэми Мохаммад Хатта мен Сутан Сяхрирдің Жапон империясының өкілдерімен Голландиялық Шығыс Үндістанның болашағын талқылау үшін кездесу орны болды, бірақ олар екеуіне де "қала тұтқыны" статусы берілді. Соекабоэми американдық және австралиялық соғыс тұтқындарының ұсталған жерлерінің біріне айналды. Оккупация кезінде жапондықтар Оңтүстік Сукабуми ауданының бөлігінде Уджунг Гентенгте стратегиялық гарнизон құрды. Бұл түбектің соңындағы порттың және қарауыл мұнараларының қалдықтары, сондай-ақ жапондықтар соғыстың соңында өмір сүрген және қайтыс болған үңгірлер әлі де сақталған. Уджунг Гентенг Рождество аралы мен Австралияның солтүстігінде орналасқан және қорғаныс немесе шабуыл үшін өте қолайлы орын болған, бірақ мұны растайтын ресми құжаттар жоқ, олар Рождество аралына және Австралиямен тығыз байланысқа ниеттенген деген болжам бар.

Қазіргі күн

2005 жылдың басында Сукабуми ауданында Индонезияда он жылдан бері алғаш рет полиомиелит тіркелді, бұл елде жойылған деп есептелген аурудың жалпыұлттық жайылуының бастауы болды.

Әкімшілік округтер

Сукабуми қаласы жеті ауданға (кекаматан) бөлінеді, олар төмендегідей: аумағы, 2010 жылғы халық санағы, 2020 жылғы халық санағы бойынша халқы және 2023 жылғы ресми бағалаулар. Кестеде әр ауданның әкімшілік ауылдарының саны (барлығы қалалық келурахан) және пошталық кодтары көрсетілген. Kpode Wilayah Аудан атауы (kecamatan)!! Аумағы (км²)!! 2010 жылғы халық санағы!! 2020 жылғы халық санағы!! 2023 жылғы бағаланған халқы!! Келурахан саны!! Пошталық кодтар 32.72.05 Барос 5.58 29,536 37,734 40,380 4 43161 43166 32.72.06 Лембурситу 10.70 33,719 41,432 43,840 5 43134 43169 32.72.07 Циберум 9.13 34,719 44,961 48,310 4 43142 43165 32.72.03 Ситамианг 4.00 47,580 53,049 54,570 5 43141 43145 32.72.04 Вардуоянг 7.56 52,780 58,972 60,720 5 43131 43135 32.72.01 Гунунгпуйух 5.13 43,622 48,292 49,580 4 43121 43123 32.72.06 Циколе 6.21 56,775 61,885 63,240 6 43111 43116

Климат

Сукабумиде биіктігіне байланысты жаңылған тропикалық жаңбырлы ормандар климаты (Af) басым, шілдеден қыркүйекке дейін орташа жауын-шашын жауады, ал қалған айларда ауыр жаңбыр жауады.

Көлік

Бір жылға жуық үзілістен кейін, 2013 жылдың 9 қарашасында "Пангранго" деп аталған жаңа пойызбен Сукабуми мен Богор арасындағы 57 шақырымдық теміржол көлігі қайта іске қосылды. Пойыздың құрамында бір бизнес-класс вагоны және үш эконом-класс вагоны бар. Богор-Чауи – Сукабуми ақылы жолы салынып жатыр, ол Богор облысын, Богор қаласын, Сукабуми облысын және Сукабуми қаласын байланыстырады. 2018 жылдың 3 желтоқсанында Индонезия президенті Джоко Видодо Чауи мен Цигомбонг арасындағы 15,35 шақырымдық ақылы жолдың бірінші бөлігін пайдалануға берді.

Ас үй

Сукабумиде сондай-ақ татып көруге тұрарлық бірнеше дәстүрлі тағамдар бар, мысалы, Роти Прианган, Мочи, Бандрос, Сото Мие және Бубур.