Кіріспе

Жеңіл кемедегі (LASH) жүйе – үлкен кемеге баржаларды (жеңіл кемелерді) тиеу арқылы тасымалдау практикасын білдіреді. Бұл жүйе ашық теңіздермен бөлінген ішкі су жолдары арасында, көбінесе (бірақ әрдайым емес) өздігінен қозғалмайтын баржаларды тасымалдау қажеттілігінен туындаған. Баржалар әдетте порттарда, каналдарда немесе өзендерде буксирленеді немесе итеріледі және өз күштерімен жылжуға қабілетсіз. Мұндай тасымалдаушы кемелер LASH тасымалдаушылары, баржа тасымалдаушылары, кенгуру кемелері немесе жеңіл көлік кемелері деп аталады.

Даму

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың теңізшілері жүк тасымалдауыштарынан шабуылға арналған плацдармдарға жүк жеткізу үшін, сол кездегі қажеттіліктерді қанағаттандырған және LASH жүйесінің алға құрылысы болған понтондық құрастыруды жасады. 1950 жылдары жүк тасымалдаушылардың қажеттіліктері енді жеке-жеке жүктерді кемеге тиеу жүйесімен қамтамасыз етілмейтін болды. Жүктердің өлшемдері мен пішіндері кең ауқымда өзгерді, ал ISO стандартындағы жүк контейнерлері 1960 жылдары ғана жайлап қабылдана бастады. Көптеген конвейерлік жүйелермен және қоймалармен жабдықталған ірі контейнерлік терминалдар әлі жоспарлау немесе дамыту кезеңінде болды. LASH жүйесі контейнерлік жүйенің дамуына балама және толықтыру ретінде әзірленді. Жүк контейнері ретінде сипатталатын лайнерлер (жеңілдіктер) екі мақсатқа қызмет етті: суда тасымалдау және жүк тиеу-түсіру үшін модульдік, стандартталған пішін құру. «Жүзуші стандартталған жүк контейнерлері» деп те аталатын лайнерлер, кемеге міну портында LASH тасымалдаушысына тиеліп, түсу портында кемеден түсіріледі. Әр лайнердің шамамен (L×W×H) мөлшері болды, сыйымдылығы – және ; әрбір болат лайнердің құрғақ (жүксіз) салмағы – болды. Алғашқы LASH тасымалдаушысы кеме 75 стандартталған лайнерді, жалпы жүк көлемі шамамен 376 меттонды қабылдай алды. Ол кезде бұл кеме жаңашылдық болды, өйткені ол негізгі мақсаты басқа, кіші кемелерді тасымалдау болған алғашқы кеме еді. 1980 жылдардың соңында КСРО ядролық қуатпен жұмыс ілейтін «Севморпут» LASH тасымалдаушысын құрастырды. «Севморпут» – құрылған жалғыз төрт ядролық жүк кемесінің бірі, ең ірісі және активті коммерциялық қызметтегі жалғыз кеме, өйткені ол негізінен Солтүстік теңіз жолындағы Ресейдің ішкі суларында жұмыс істейді, онда ядролық кемелерді қабылдауға порлардың наразылығына тап болмайды, бұл басқа ядролық жүк кемелерін тиімсіз ететін мәселе.

Экономикалық әсері

Бұл жүйе ойлап табылған кезде, сарапшылар оны кеме тасымалы технологиясындағы маңызды қадам деп есептеді. LASH тасымалдаушылары салыстырмалы түрдегі дәстүрлі кемелерге қарағанда бес есе көп жүк тасымалдай алды, жүк тиеу және түсіру процесі әлдеқайда тиімді болды, сондай-ақ порт жабдықтарының немесе тұрақтардың болмауы да кедергі тудырмады, себебі шағын кемелер тікелей кемеге жүктелуі мүмкін еді. Бұл жүйе жүктерді мүмкіндігінше жылдам түсіру қажеттілігін де азайтты, өйткені суға түскен шағын кемелер басқаларын түсіріп жатқанда жылжытылуы мүмкін еді. Барлық есептер бойынша, бұл кемелер жылдық қолданыс уақытының 80% астамын теңізде өткізді, ал дәстүрлі кемелер көбінесе жылдың жартысына дейін портта тұратын.

Проблемалар мен кемшіліктер

Кеме тасымалдау компанияларына бұрын белгісіз жаңа мәселелер LASH жүйесі және оған ұқсас баржа тасымалдаушылардың пайда болуымен туындады. Тасымалдаушы кемеде жеңіл кеме тек үлкен жүк контейнері болып табылады, бірақ теңіз портында және ішкі су жолдарында ол кемеге айналады. Кеме ретінде, олар якорь сияқты жабдық талаптарына бағынады. Сонымен қатар, қыста мұздайтын су жолдарын қамтамасыз етуге жоғары капиталдық шығындар қажет болды. Зерттеулер көрсеткендей, осы мәселелерді шешуге кеткен шығындар, сондай-ақ тасымалдаушы кемелер мен олардың жеңіл кемелерін пайдалану шығындары, дәстүрлі жүк кемелеріне немесе ISO стандартына сәйкес контейнерлік кемелерге қарағанда жоғары болды, олар көлік нарығын жаулап ала бастады. Баржа тасымалдаушылар мен жеңіл кемелер технологиялық тұрғыдан қызықты теңіз көлігі жүйесі болғанымен, олар тек нақты трафик және экономикалық жағдайларда ғана экономикалық тиімді.

Сақтау

2007 жылдың 15 желтоқсанында «Rhine Forest» (бұрынғы «Bilderdijk», Holland Amerika Line компаниясы) кемесі Нью-Орлеан/Роттердам бағытында жүк тасымалының азаюына байланысты қызметтен шығарылар алдында Роттердам портына соңғы рет кірді. Ол «The LASH lighter» кемесінің туыс кемесі болып табылады. CG 6013 тіркеу нөмірімен, ол Дордрехттегі ішкі су көлігі мұражайына сыйға берілді, қазір мұражай экспонаттарының бірі болып табылады.

ЛАШ

LASH баржалары ішкі су жолдары мен шалқая порстарда жүктелді. Содан кейін баржалар LASH аналық кемесін күтіп алу үшін теңіз портының тұрақтап тұру аймақтарына буксирленеді. Кеме келген кезде аналық кемедегі кран LASH баржаларын кемеге көтереді. LASH жүгі қайта тиеуді қажет етпейді, себебі бастапқы нүктеден түнгі нүктеге тасымалдау бір коносаментпен жүзеге асырылады. Жаңа көлік жүйесінің пайда болуымен туындаған маңызды техникалық мәселе – баржалардың пішіні болды. Баржалардың пішінімен және жүктеу механизмімен ерекшеленетін бірнеше басқа да жобалар ұсынылды, бірақ LASH жүйесі ең көп қолданыс тапты. Бұл тәсілде баржалар кеменің кортуында орналасқан үлкен порталды кран арқылы жеке-жеке жүк тасушы кемеге көтерілді. Кран кеменің бойымен толық қозғалып, баржаларды кеме корпусының ішінде және палубада бірінің үстіне бірін үйіп қоя алатын. Кранның жүк көтергіштігі 500 Мп-тан асты. Баржаны жүктеу немесе түсіру орташа есеппен он бес минутты алды. LASH кемелері Еуропа, Жапония және АҚШ-та шамамен бірдей параметрлермен салынды. Қабылдаушы кеме кейде жүк тиеу және түсіруді арнайы көтергіш жабдықсыз жүзеге асыру үшін су сызығында есікпен жабдықталып, немесе өзгертіліп салынды. Мысалы, SS Cape Florida (AK 5071) (алғашқыда LASH Turkiye), американдық Prudential Grace жүк тасымалдау компаниясы үшін Avondale кеме құрылыс шебінде салынды және кейіннен Дайын резервтік флотқа берілді.

Теңіз арасы жүйесі

Кеме тасымалдаушы кемелердің тағы бір түрі – "Sea Bee" кемесі, оның көтеру жүйесі кемелердің корма бөлігінде орналасқан, ол Type C8 класты кеме ретінде белгілі. "Syncrolift" деп аталатын көтергіш, су бетінен төмен түсірілетін платформа болды. 1000 метрикалық тоннаға дейін салмағы бар екі баржа су астына батырылған платформаға маневрленеді де, кеме палубасының биіктігіне дейін көтеріледі, онда арнайы рельстер баржаларды кеме бойымен олардың тұрақтарына жеткізеді. "Sea Bee" жүйесінде қолданылатын баржалар LASH баржаларынан әлдеқайда үлкен, ал жүктеу жабдығы да күшті, көтеру күші 2000 Мп-тан асады. Үш "Sea Bee" кемесінің біріншісі SS Doctor Lykes болды, одан кейін SS Almeria Lykes және SS Tillie Lykes кемелері, барлығы Lykes Brothers Steamship Company компаниясымен жұмыс істеді. "Sea Bee" кемелері үш палубадан тұрды және 38 баржаны (12 төменгі палубада және 14 жоғарғы палубада) тасымалдай алды. Кеменің екі функциясы бар екенін атап өту керек, өйткені оның қабырғаларында шамамен 36000 м³ көлемді сақтау резервуарлары және едәуір үлкен қос корпус салынған, бұл оны өнім тасымалдаушы ретінде де пайдалануға мүмкіндік берді. Кемелер кейіннен Әскери теңіз тасымалы басқармасы сатып алды. Финляндия мемлекеттік кеме жасау компаниясы Valmet 1970-ші жылдардың соңында Вуосаари кемежайында Кеңес Одағы үшін "Sea Bee" жүйесіне негізделген екі баржа тасымалдаушыны жасады. Олардың ішінде Юлиус Фучик Том Клэнсидің "Қызыл дауыл" романында маңызды рөлде бейнеленді, онда ол Doctor Lykes кемесіне ұқсату үшін өзгертілді.

BACAT жүйесі

1973 жылдың соңында BACAT (Barge Catamaran) деп аталатын Дания жобасы таныстырылды. Ол Солтүстік Еуропа мен Ұлыбритания арасындағы жүз мыңдаған тонна жүк тасымалдау үшін қолданылды. Бұл жүйе Sea Bee жүйесіне ұқсас болды, бірақ баржалары кішірек болды және әрқайсысының жүк көтергіштігі 140 тоннаны құрады.

BACO жүйесі

1979 жылы капитан Х. Монке және Thyssen Nordseewerke компаниялары жаңадан әзірлеген BaCo жүйесі енгізілді, онда тасымалдаушы стандартты контейнерлермен қатар баржаларды да тасымалдауға мүмкіндік алды, содан аталды BaCo. Баржалар кемеге су басқан жүктік бөлімшеге алдыңғы есіктер арқылы кіргізілді, бұл кемелердің судағы құрғақ докқа кіргенімен ұқсас. Жүктік бөлімшені екі тік бүгілетін ішкі және екі үлкен сыртқы есікті жабып, су өткізбейтін етіп жасауға болады; теңіз жолымен жүргенде жүктік бөлімшедегі суды сығып шығаруға болады. Палуба контейнерлерді орналастыруға ыңғайлы, осы мақсатта жылжымалы порталды кран қарастырылған. BaCo баржалары LASH баржаларымен салыстырғанда ірілеу болды, олардың өлі салмағы 800 тоннаға жетеді, ал максималды суDraftы 4,15 м құрады. BaCo-ның 9,5 м ені Еуропаның ішкі су жолдарындағы баржалардың стандартты енімен сәйкес келді, сондықтан 12 BaCo баржасының орнына I типтегі төрт «Еуропа» баржасын сақтауға болады. Контейнерлік сыйымдылығы 652 TEU құрады.

1979 және 1984 жылдар аралығында барлығы үш Baco Liner салынды, олар Baco Liner 1, Baco Liner 2 және Baco Liner 3 деп аталды. Иесі – кеме жасаушы компания, Rhein, Maas und See Schiffahrtskontor GmbH (RMS) және Rhenus WTAG, Дортмунд компанияларының құрылған Baco Liner GmbH Emden компаниясы болды. Оператор – RMS. BaCo баржалары, басқалармен қатар, Эмдендегі Cassens Werft компаниясымен салынды. Baco Liner Солтүстік Еуропа мен Батыс Африка арасындағы жүк тасымалы қызметінде жұмыс істеді және ешқандай ірі оқиғаларсыз жүзіп өтті. Теңіз тасымалы көбінесе контейнерлерге ауысқаннан кейін, кемелер 2012 және 2013 жылдар аралығында жартылай бұзылып, пайдасыз қалды.