Кіріспе

Римдегі Капитолин алаңы, Италия

Piazza del Campidoglio ("Капитолин алаңы") – Рим форумы мен Март алаңы арасындағы ежелгі Капитолин төбесінде орналасқан қоғамдық алаң. Алаңда үш маңызды ғимарат бар: Палаццо Сенаторио (Сенатор сарайы), сондай-ақ Рим қаласы әкімдігі (Comune di Roma Capitale) және Капитолий мұражайларын құрайтын екі сарай – Палаццо деи Консерватори және Палаццо Нуово. Бұл мұражайлар ең көне ұлттық мұражайлардың бірі саналады, 1471 жылы Папа Сикст IV мұражайға ең танымал мүсіндерін – Қасқырды, Спинарионы, Камиллді және император Константиннің алып басын сыйға берген. Ғасырлар бойы мұражайлардың қоры ежелгі Римнің ең құнды өнер туындыларымен және артефактілерімен толықтырылды. Римде қандай да бір зат аса құнды немесе қажетсіз деп танылса, оның орнына көрмеге көшірмесі қойылса, түпнұсқасы енді Капитолий мұражайында сақталады. Бұл алаң Микеланджелоның 16 ғасырдағы жобасы бойынша салынған, бұл жұмыс Папа Пауыл III-нің тапсырмасымен жүзеге асырылды.

Тарих

Капитолий төбесіндегі Кампидольян алаңы қазіргі түрін 16 ғасырда алды, Рим папасы Пауль III Габсбург императоры Карл V-нің Римге сапары қарсаңында Микеланджелоға жаңғырту жұмыстарын тапсырғанда. Жобаға бірнеше жыл бұрын Римдегі Табуларийдің (Ежелгі Римнің ескі мұрағат кеңсесі) орнында салынған Палаццо Сенаторио және 15 ғасырлық Палаццо дей Консерватори ғимараттарының фасадаларын қайта жаңарту кірді. Сонымен қатар, Палаццо Нуово салынып, түрлі мүсіндер мен скульптуралар қосылды, оның ішінде алаң ортасына Марк Аврелийдің атқа отырған мүсіні орнатылды. Орта ғасырлардан бері Кампидольян алаңы қаланың азаматтық басқару орталығы болып табылады. Табуларийдің қалдықтарында Корсини әулетінің бекінісі орналасқан, оны римдіктер 1114 жылы өз иелігіне алды. Бұл ғимарат қалалық сенаттың кеңсесі ретінде белгіленді және 14 ғасырда кеңейтілді. Алдындағы кеңістікте халық жиналатын болды, ал оның екі жағында Бандерезилердің (қала милициясының командирлері) штабтары орналасқан ғимараттар салынды.

Микеланджело

Микеланджело ди Лодовико Буонарроти (1475–1564), Микеланджело деп танылған, Ренессанс дәуірінің суретшісі және сәулетшісі. Ол Рим папасы Павел III-нің тапсырмасымен Пьяцца дель Кампидольоны қайта жаңартуды тапсырды, себебі ол 1538 жылы Римге келетін Карл V-ге әсер ету үшін жаңа Римнің символын қалаған. Орта ғасырлардан бері алаң тасталып, "колле каприно" (ешкі төбесі) деп те аталған, өйткені 1536 жылы Римде Карл V құрметіне өткізілген жеңістік сапардан кейін оны ешкілерді жаюға пайдаланған. Пьяцца дель Кампидольо мен оны қоршаған сарайлардың қазіргі дизайнын Микеланджело жасаған. Микеланджелоның атақ-даңқының шарықтаған шағында оған ірі қалада монументалды алаң салу және Римнің мәртебесін қайта жаңғырту мүмкіндігі ұсынылды. Микеланджелоның алаңды қайта жасауға жасаған алғашқы жобалары 1534 жылға дейін жетеді. 1534 жылдан 1538 жылға дейін Микеланджело алаңның дизайнын толығымен өзгертіп, әр детальді сызып, Капитолийді Рим форумына емес, қаланың жаңа саяси орталығы – Әулие Петр базиликасына қаратуға бұрды. 1546 жылы Микеланджело алаңның сопақша дизайнын жасады, онда ортасында он екі қырлы жұлдыз орналасқан күрделі спиральді төсем болды. Микеланджело Римнің азаматтық үкіметінің ресми ғимараттары – Палаццо деи Консерватори, Палаццо Сенаторио және Палаццо Нуово ғимараттарына қасбеттер жасады. Микеланджело құлап жатқан Палаццо деи Консерватори үшін жаңа қасбет жобалады және Палаццо Нуовоны оған айналық толықтыру ретінде жобалады, осылайша қолданыстағы құрылымдар жиынтығына тепе-теңдік пен үйлесімділік сыйлады. Папа Павел III Микеланджелоға мүсінге орын дайындауды және бір-біріне тік бұрышпен орналасқан екі қираған ортағасырлық ғимараттың қиын жағдайын реттеуді тапсырды.

Капитолий мұражайлары

Капитолий мұражайлары (итальянша: Musei Capitolini) – Капитолий алаңында орналасқан өнер және археологиялық мұражайлар тобы. Олардың құрамына Палаццо деи Консерватори, Палаццо Сенаторио және Палаццо Нуово кіреді. Бүгінде үш сарайда Капитолий мұражайлары орналасқан. Шығыс бұрышының бір бөлігі Виа дель Темпио ди Джове көшесінен де көрінеді. Палаццо деи Консерваторидің алдындағы шатыры әртүрлі гильдиялардың кеңселерiн қамтыды. Мұнда бизнес айналысында туындаған даулар шешілді, егер олар консерваторлар сияқты коммуналдық трибуналға жүгінуге лайықты болмаса. Бұл мұндай қызмет үшін табиғи орын болды. 1470 жылдарға дейін қаланың басты базары Кампидолиода және оның төңірегінде өткізілді, ал малға салық салынып, оңтүстікке қарай орналасқан ежелгі форумда сатылды. Росселлино жер қабатында дөңгелек аркалы портик және қиылысқан терезелермен, жұпталған лоджиялары бар ғимарат салды. Бұрынғы құрылымдардың бағыты Росселлиноның Пьенца қаласында қолданған жобалау принципіне сәйкес сақталды, нәтижесінде трапеция пішіндес алаң құрылды. Жаңару Palazzo Senatorio-ға да қатысты, бірақ папаның қайтысымен тоқтап қалды. 15 ғасырлық Палаццо деи Консерватори, Капитолий мұражайларында, 1540 жылы Микеланджело тарапынан бұзуға жақындады, бірақ он бесінші ғасырлық дизайн 1536 және 1538 жылдар аралығында голланд суретшісі Мартен ван Хемскерк жасаған суреттерде сақталған. Ол Палаццо деи Консерваториді қайта жобалап, бұрынғы құрылымдарды алып тастап, оны Палаццо Сенаториомен үйлестірді. Жаңа кіреберіске қол жеткізу үшін қос баспалдақ қосты, ол енді форумдарға емес, алаңға қарады. Сондай-ақ, ол қасбетті Палаццо деи Консерватори және Ара Коэлидегі Санта-Мария шіркеуіне қарап тұрған Палаццо Нуово қасбеттерімен сәйкес ету үшін өзгертті. Ол Палаццо деи Консерваториге портикпен жабдықталған қасбет қосты, алып ордерлі пилястрлар мен мүсіндермен безендірілген балюстрадалы карниз орнатты. Микеланджело сонымен қатар Кордонатаның тік баспалдағын және Капитолий төбесіндегі Аракьоэли алаңына көрініс ашатын балюстраданы жобалады. Оның екі баспалдақты пандусы Микеланджелоның туындысы. Бұл екі баспалдақты пандус сарайдың оң жағында тұрған ескі баспалдақ пен екі қабатты лоджияның орнын басты. Бұл баспалдақ ғимаратқа ғана емес, жалпы алаң контекстінде де қарастырылуы керек. Порта Палаццо Сенаторионың қасбетін аяқтады, оның ішінде орталық нишада 1593 жылы қызыл порфир мен ақ мәрмәрден жасалған Афинаның басқа мүсінімен ауыстырылған Палаццо деи Консерваториден алынған Афина мүсіні орналастырылды. 1587 жылы Acqua Felice жаңа су құбырының тармағы Кампидолиоға жеткенде, Папа Сикст V алаңда фонтан салу үшін қоғамдық конкурс жариялады. Матео Бартоланидің жобасы жеңіске ие болды. Бартолани Acqua Felice су құбырын салуға тағайындалған сәулетші болды. Бұл ірі жоба болды, ол Палаццо Сенаторио қасбетінің ортасына, екі өзеннің мүсіндері мен Афина орналасқан нишаның астында сүйенген екі резервуардың құрылысымен ішінара жүзеге асырылды.

Палаццо Нуово

Палаццо Нуово (Ағылшын тілінде: Жаңа сарай) 1603 жылы алаңның симметриясын толықтыру және Ара Коэлидегі Санта-Мария мұнарасын жасыру мақсатымен салынды. Ол 1654 жылы аяқталды және 1734 жылы жұртшылыққа ашылды. Оның фасады Микеланджело бір ғасыр бұрын Консерваторлар сарайын қайта жобалаған кездегі жоспарының дәл көшірмесі болып табылады.

Коорданаталар

Cordonata (итальян сөзі, кордоннан, сәулет өнерінде «шектерді көрсететін сызықтық элемент» деген мағынаны білдіреді) – қаладан төбеге қарай біртіндеп көтерілетін кең, пандусқа ұқсас жол. Ол түрлі мүсіндермен әсемделген. Бұл жол аттылардың төбеге түспей көтерілуіне ыңғайлы болу үшін кең салынған. Көтерілудің ортасына қарай, сол жақтағы шөпті алаңда екі египеттік арыстанның қара базальттан жасалған мүсіндерімен қатар, 1886 жылы орнатылған саясаткер Кола ди Риенцоның (1313-1354) ескерткіші де бар. Cordonata жолының ең жоғары бөлігінде Диоскурлардың мүсіндері – Кастор мен Поллюкстің мәрмәрдан жасалған бейнелері, сонымен қатар Витторио алаңындағы Нинфео ди Алессандро (Марионың трофейлері) ескерткіштерінен алынған екі мәрмәр қару мүсіні орналасқан. 1588 жылы Дела Порта Кампидолио үшін салған екі фонтан – cordonata негізінің екі жағында орналасқан екі базальт арыстан. Олар 1582 жылы су жинауға арналған екі мәрмәр ыдыспен толықтырылған «Изис ғибадатханасының» қалдықтарынан көшірілген. Екі арыстан 1885 жылы Ватикан мұражайына көшірілді, бірақ 1955 жылы қайтадан өз орнына қойылды.

Соңғы өтініш

Кампидолио алаңы 17 ғасырда аяқталды. Бенито Муссолини 1940 жылы Этьен Дюперак суретінің негізінде, Микеланджелоның жобасы бойынша Антонио Муньос (1884-1960) жасаған алаңның қаптамасын аяқтауды бұйырды. Алаңның геометриялық қаптамасы және Марк Аврелийдің атқа мінген мүсіні Италияда таңқышталған 50 евроцент монетаның арт жағында және итальян паспортының барлық беттерінде бейнеленген. Алаңның көрінісі 1962 жылдан 1977 жылға дейін Италия банкі шығарған 10 000 лиралық банкноттың алдыңғы жағында орналасқан, бұл банкноттар «Микеланджело» деп аталды.