Кіріспе

16 ғасырдағы Бала Исаның мүсіні

Прагалық Сәби Иса – 16 ғасырдағы бала Исаның испандық globus cruciger ұстап тұрған, шамдалған ағаштан жасалған мүсіні. Қазіргі таңда Малая Странадағы Жеңіс Анасының аяқсыз кармелит шіркеуінде сақталуда, Прага, Чехия. 1556 жылы алғаш рет пайда болған аңыз бойынша, мүсін бұрын Авилалық Терезаға тиесілі болған және 1628 жылы Лобковичтің князесі Поликсена кармелиттерге сыйға тартқан. Кармелиттік монахтар бейнеге сәнді маталар кигізіп, императорлық регалия мен алтын тәж кигізеді. Сол қолында globus cruciger, ал оң қолы бата беру нысаны ретінде көтерілген. Бір аңыз бойынша, Кордова мен Севилья арасындағы қираған монастырьдің бір монахына кішкентай бала көрініп, оған дұға етуді бұйырған. Монах бірнеше сағат дұға еткен соң, баланың мүсінін жасаған. Мария отбасылық мұраны үйлену тойына сыйлық ретінде алған. 1587 жылы ол оны қызы Поликсена Лобковицке үйлену тойына сыйлаған. 1628 жылы ханшайым Поликсена фон Лобкович мүсінді мұңайған кармелиттерге (Ақ монахтар) сыйлады. Мүсін Прагадағы Жеңіс Анасы монастырының ораториясына қойылды, онда күніне екі рет Исаға арнап арнайы дұғалар оқылды. Кармелит жаңа кірушілері кедейлікке берілген антын Құдайдың Баласының алдында өтеді. Кармелиттердің құлшынысы мен қажеттіліктері туралы естіген Габсбург әулетінің императоры Фердинанд II оларға 2000 флорин және ай сайын жәрдемақы жіберді. 1630 жылы кармелиттердің жаңадан оқуға түсуі Мюнхенге көшірілді. Богемиядағы Отыз жылдық соғыстың салдарынан арнайы дұғалар тоқтатылды.

Содан бері мүсін Прагада қалды және бүкіл әлемнен Киелі Балаға құрмет көрсету үшін көптеген ізбасарларды тартты. Көптеген адамдар Сәби Исаның алдында нығмет, игілік және керемет жазылу туралы тілектер айтты. 1739 жылы Австрия провинциясының кармелиттері өздерінің әдеттегі миссионерлік қызметінен бөлек ерекше құлшыныс құрды. 1741 жылы мүсін Прагадағы Жеңіс Анасы шіркеуінің хат жағына көшірілді. Сәби Исаның көшірмелері 1680 жылы Польшаға келді және поляк үйлерінде, жалпы Богемияда кең таралды, көшірмелер әдетте шынымен жабылған шатырларға орналастырылды. 17 ғасырдағы Контрреформация дәуірінің басталуынан кейін мүсін Оңтүстік Африка, Австралия, Кариб бассейні, Таиланд және Шри-Ланкадағы христиан қауымдары арасында тарады.

Сипаттама

Мүсін – 19 дюймдік (48 см) Иса сәбинің бейнесі, ағаштан қашалған, бәтеспен жабылған, ал беті түрлі-түсті балауызбен жасалған. Балауыздың беткі қабаты өте нәзік. Нәзік балауыз бетін қорғау үшін, белден төменгі жартысы күміс қапқа оралған. 1788 жылдан бері мүсіннің көтерілген екі саусағында екі жүзік бар, бұл абыройлы чех отбасы қызының жазылуы үшін алғыс ретінде сыйлаған. Кейбір бұрынғы жазбаларда түпнұсқа шаштың ақ болғаны айтылған.

Киім-кешек

Бірнеше қымбатты кестеленген киімдер меценаттар тарапынан сыйға тартылды. Олардың арасында императрица Мария Тереза мен Австрия императоры Фердинанд I-ге тиесілі заттар бар, олар бүгінге дейін сақталған. Жиынның ерекше киімдерінің бірі – 4 сәуір 1655 жылы Прага архиепископы Эрнст Адалберт фон Харрахтың мүсінге тағдыр еткен күні, Пасхадан кейінгі бірінші жексенбіде мүсінге кигізілетін күміс түлкінің терісінен жасалған жамылғы. Жыл сайын мамыр айының бірінші жексенбісінде мүсіннің көшірмесімен 45 минуттық шеру, құлшынып жүргендер мен туристердің арасында тойланады. Мартиница графтарының бастамасымен 1651 жылы алғашқы шеру өтті; нәресте Исаның мүсіні Праганың бір шіркеуінен екінші шіркеуіне көшірілді. Папа Бенедикт XVI 2009 жылы Прагаға жасаған сапары барысында ең жаңа тәжді сыйға берді. 1984 жылғы «Тереза де Хесус» мини-сериалында Тереза Авильская бірнеше сахнада мүсінмен бірге бейнеленген. Жаңадан келгендердің жетекшісі ретінде Тереза Бала Иса мүсінін Лизиеудағы жаңадан келгендер үйіне орналастырды, өйткені ол Құдай Баласының Прагадағы кармелит жаңадан келгендеріне көптеген игіліктер әкелгенін білген, олардың арасында оны орналастырғанда. Көптеген католик шіркеулерінде нәресте Исаның мүсіндері орналастырылған, кейде «Мені қаншалықты құрметтесеңіз, мен де сізге соншалықты бата беремін» деген цитатамен бірге. Ирландияда мүсін танымал және «Прага баласы» деп аталады. Прага баласының мүсінін тойға сыйға тарту әсіресе жақсы ниетті болып саналады. Үйлену күні жақсы ауа райы мен сәттілік тілеген ирландиялық келіндер үйлерінің алдына мүсіннің көшірмесін қояды. Прага баласына деген құлшыныс пен оның ауа райына әсер ету қабілетіне сенім Ирландияның көптеген аймақтарында әлі де күшті. Прага баласын Дублиннің ескі аудандарының үйлерінің терезелерінде көру де жиі кездеседі. Жақсы ауа райы үшін оны шұңқырға қою немесе бақшаға көму кең таралған, бұл Корк, Дублин, Слайго және Лейтрим графтықтарында кең таралған. Прага сәбиінің мүсіндері АҚШ-тың Оклахома, Коннектикут және Мичиган штаттарының шіркеулерінде қасиетті деп жарияланды. Мүсінге шіркеу күнтізбесінің әр кезеңіне арналған арнайы халат кигізіледі. Мүсінге құрмет көрсетіледі, сенімділер Исаның Прага сәбиіне дұға ететіндерге жақсылық жасауға күші бар деп сенеді. Бүкіл әлемдегі испан тілінде сөйлейтін католиктер де мүсіннің көшірмелеріне құрмет көрсетеді. Прага шіркеуінің үлгісіндегі шіркеулер басқа жерлерде де, мысалы, Америка Құрама Штаттары мен Африкада салынды, онда құлшынып жүргендер ән салады, билейді, уағыздайды және айқайлайды. Прага баласына құлшыныс Прагамен ғана шектелмейді, 18 ғасырда ол Орталық Еуропаның шіркеулеріне де тарады. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында гипс пен металл қалыптау қолжетімді болғандықтан, Прага сәбиінің мүсіндері қазіргі Еуропаның үйлеріне тез тарады. Дұға оқу үшін он екі сақинадан және үш қосымша дұға моншақтарынан тұратын шатыр қолданылады.

Паптық мақұлдауы

Папа Лео XII 1824 жылғы 24 қыркүйекте Паптық тәж кигізу туралы жарлық шығарды, оны Киелі Рим шіркеуінің Камерленгосы, Ватикан тарауының Патриархтық Кеңесі атынан кардинал Пьетро Франческо Галлеффи нотариатпен куәландырды. Осылайша, бұл беделді құрметке ие болған алғашқы Христиандық бейне болды. Папа Пий X 1913 жылғы 30 наурызда "Significat Nobis" декреті арқылы Папа Климент VIII жариялаған бұрынғы ережелерге негізделген, Кармелиттер орденінің атын атаған бауырластық құруға рұқсат берді, оған кардинал Рафаэль Мерри дель Валь қол қойды және нотариат куәлігін берді. 1636 жылы Францияның Бона қаласында құрылған Киелі Балалық Архиконфратерніті, Бала Исаға ұқсас, бірақ толыққанды бірдей емес. Папа Пий XI 1923 жылғы 25 қаңтарда "Per Similes Literras" декреті арқылы Прагадағы Аяқсыз Кармелиттер орденінің осы бауырластығына жеңілдіктер берді. Папа Бенедикт XVI 2009 жылғы қыркүйек айында Чехияға жасаған апостольдық сапары барысында Прагадағы Жеңімпаз Анамыз шіркеуіне барып, көптеген інжу-маржан мен гранаттармен әсемделген сегіз қабыршақты алтын тәж сыйлады, ол қазіргі уақытта мүсінге кигізілген. Сол жылдан бастап 1924 жылғы мүсіннің "жастық тәжі" шіркеудің артында орналасқан Кармелиттер мұражайында тұрақты сақталады, ал Бенедикт сыйлаған гранат тәж мүсінге тұрақты кигізіледі.

Басқа елдерде құрметтелетін нәресте Исаның мүсіндері

1200 жылдан бері Пиреней түбегіндегі Португалия мен Испания қауымдарындағы нағыз діндарлық аңыздар мен діни сенімдерде Санто Нино де Атоха себетпен келе жатып, түрлі керемет оқиғаларды қамтиды. Бұл аңыз Мексикаға да жеткізілді, онда ұқсас христиан мифологиясы қайта жаңғыртылды. Рим Папасы XIII Лео 1897 жылы мүсінге паптық жарлықпен тәж кигізуді бекітті. 1521 жылдан бастап Санто-Ниньо-де-Себудегі Бала Исаның бейнесі испан конкистадоры Фердинанд Магелланмен бірге Филиппиннің Себу аралына келді. Бейне қазіргі уақытта 1739 жылы салынған испан базиликасында сақталады. 1889 жылы жыл сайынғы тоғыз күндік дұға (новена) және мүсіннің құрметіне өткізілетін шеру енгізілді, оған әр қаңтарда миллионнан астам паломник келеді. Рим Папасы VI Павел 1965 жылы мүсінге паптық жарлықпен тәж кигізуді бұйырды. 1536 жылдан бері, бастапқыда Бельгиядан келген Санто Нино де Себудың бейнесі, аксессуарлары мен қолдарының позы Мехеленнің Бала Исасына ұқсас, және екі мүсін де Еуропаның бір ғана көзінен шыққан, Бельгиядағы мүсінге деген сенім ертерек пайда болған деп есептеледі. 1897 жылдан бері, АҚШ-тың Миссури штатындағы Санкт-Джон Непомуктың ең көне чех шіркеуінде орналасқан мүсінге 1948 жылдың 4 қаңтарында шіркеудің діни қызметкері Альберт Прокс тәж кигізді. Бұл мүсін 1897 жылы Монсеньор Джозеф Хессон (1853–1903) өз туған Чехословакиясынан Америкаға әкелген. Діншілер өздерінің жеке зергерлік бұйымдарын мүсінге сыйға тартып, олардан жергілікті зергер Эдгар Шмидт тәж, әшекей және медальон жасады. 1902 жылдан бері Аренцано базиликасындағы Аренцаноның Бамбино Гесуі – итальяндық маркиза Дельфина Гавотти Савонадан әкелген бейне көшірмесі. Алғашқыда сурет түріндегі көшірмесін кармелиттік монахтар әкелді. Рим Папасы XI Пий 1924 жылдың 24 ақпанында паптық жарлықпен тәж кигізуге рұқсат берді, ал 1924 жылдың 6 қыркүйегінде кардинал Рафаэль Мерри дель Валь оған тәж кигізді. 1971 жылдың мамыр айынан бері Үндістанның Бангалор қаласындағы Вивекнагардағы Бала Иса шіркеуінде Бала Исаның мүсіні орнатылған. Бангалордың бұрынғы архиепископы Альфонс Матиас 1989 жылы халықтың өтініші бойынша бейнеге ресми түрде бата берді.