Кіріспе
Израиль мен Палестина арасындағы халықаралық тұрақты мойындалған шекара – Жасыл сызық немесе 1949 жылғы келісім шекарасы. Бұл шекара сызығы 1948 жылғы Араб-Израиль соғысынан кейін Израиль әскері мен оның көрші елдері (Мысыр, Иордания, Ливан және Сирия) арасындағы 1949 жылғы келісімдерде белгіленген. 1949 жылдан 1967 жылғы Алты күндік соғысқа дейін ол Израиль мемлекетінің де-факто шекарасы болып табылды және бүгінгі таңда Израильдің Палестинаның Батыс жағалауы және Газа секторымен халықаралық тұрақты мойындалған шекарасын білдіреді. Жасыл сызық – тұрақты шекара емес, тек демаркациялық сызық ретінде қарастырылған. 1949 жылғы келісімдерде (араб тарапының талабы бойынша) олардың тұрақты шекара емес екені нақты көрсетілген. Мысалы, Мысыр-Израиль келісімінде былай делінген: «Келісімдегі демаркациялық сызықты ешқандай жағдайда саяси немесе аумақтық шекара ретінде қарастыруға болмайды, және ол Палестина мәселесінің түпкілікті шешілуіне қатысты тараптардың құқықтарына, талаптарына және ұстанымдарына зиян келтірмей белгіленген». Осындай шаралар Иордания және Сириямен жасалған келісімдерде де қамтылған. Ливанмен жасалған келісімде мұндай ережелер болған жоқ, ол Израиль мен Ливан арасындағы халықаралық шекара ретінде қарастырылды, тек әскерлердің Израиль-Ливан шекарасына қайтарылатыны белгіленді. Жасыл сызықты көптеген халықаралық ұйымдар мен мемлекеттік басшылар, соның ішінде АҚШ-тың бұрынғы президенті Барак Обама, Палестина президенті Махмуд Аббас, Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) бейресми құжаттарында және БҰҰ Бас Ассамблеясының қаулыларында «1967 жылға дейінгі шекаралар» немесе «1967 жылғы шекаралар» деп атайды. Бұл атау келіссөздер кезінде картаға сызық салу үшін қолданылған жасыл сиядан шыққан. Алты күндік соғыстан кейін Израиль басып алған аумақтар Шығыс Иерусалим, Батыс жағалау, Газа секторы және Голан биіктіктері деп белгіленді. Бұл аумақтар көбінесе «Израиль басып алған аумақтар» деп аталады. Синай түбегі де сол кезде басып алынған, бірақ 1979 жылғы бейбіт келісімге сәйкес Мысырға қайтарылды.
The Green Line or 1949 Armistice border is the demarcation line set out in the 1949 Armistice Agreements between the armies of Israel and those of its neighbors (Egypt, Jordan, Lebanon and Syria) after the 1948 Arab–Israeli War. It served as the de facto borders of the State of Israel from 1949 until the Six Day War in 1967, and continues to represent Israel’s internationally recognized borders with the two Palestinian territories: the West Bank and the Gaza Strip. The Green Line was intended as a demarcation line rather than a permanent border. The 1949 Armistice Agreements were clear (at Arab insistence) that they were not creating permanent borders. The Egyptian–Israeli agreement, for example, stated that "the Armistice Demarcation Line is not to be construed in any sense as a political or territorial boundary, and is delineated without prejudice to rights, claims and positions of either Party to the Armistice as regards ultimate settlement of the Palestine question." Similar provisions are contained in the Armistice Agreements with Jordan and Syria. The Agreement with Lebanon contained no such provisions, and was treated as the international border between Israel and Lebanon, stipulating only that forces would be withdrawn to the Israel–Lebanon border. The Green Line is often referred to as the "pre 1967 borders" or the "1967 borders" by many international bodies and national leaders, including former United States president Barack Obama, Palestinian president Mahmoud Abbas, the United Nations (UN) in informal texts, and in the text of UN General Assembly resolutions. The name comes from the green ink used to draw the line on the map during armistice talks. After the Six Day War, the territories captured by Israel beyond the Green Line came to be designated as East Jerusalem, the West Bank, the Gaza Strip, and the Golan Heights. These territories are often referred to as Israeli occupied territories. The Sinai Peninsula, which was also captured at that time, has since been returned to Egypt as part of the 1979 peace treaty.
Тарих
Жасыл сызық – Израиль әскерлері мен көрші елдері арасындағы уақытша демаркациялық сызықтарды, емес, тұрақты шекараларды білдіреді. Мысалы, тұрғын жері бойынша азаматтық мәртебесі және адамның босқын статусы Жасыл сызыққа сәйкес анықталды. 1980 жылы Иерусалим қаласының муниципалдық шекарасын кеңейту – осы қағидадан туындаған ерекшелік. Иерусалим 1967 жылға дейін Иорданияның басқаруында болған Жасыл сызықтың ар жағындағы аумақтың бір бөлігі болғанымен, Израиль 1980 жылғы «Иерусалим туралы негізгі заңға» сәйкес Иерусалимді Израильдің «толық және біріктірілген» астанасы деп жариялады. Шығыс Иерусалимнің шекарасында шартты түрде Жасыл сызық сақталды. Голан биіктері де ерекше жағдай, олар 1981 жылғы «Голан биіктері туралы заңмен» Израиль тарапынан ресми түрде қосылып алынған. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі бұл шешімді күшін жойды және халықаралық құқықтық салдары жоқ деп мәлімдеді.
Әсері
Жасыл сызықтың Израиль, Батыс жағалау және Газа шекарасын көрсететін бөліктері тығыз қоныстанған аймақтардан өтеді. Бұл сызық 1948 жылғы соғыстың әскери фронтымен сәйкес келеді, және оның орналасуына әскери факторлар басымдық берілгенімен, көп ұзамай оның көптеген жерлерде қалалар мен ауылдарды бөліп, шаруаларды егістіктерінен айырғаны анық болды. Осының салдарынан Жасыл сызыққа түрлі шағын түзетулер енгізілді және белгілі бір аймақтарда шектеулі өтеу үшін арнайы шаралар қабылданды. Иерусалим қаласы Шығыс және Батыс Иерусалимге бөлінді. Бартаа ауылы картадағы қателердің салдарынан аумағының үштен бірі Израиль тарапында, ал үштен екісі одан тысқары қалды.
Яһуди халқы
1947-1948 жылдардағы соғыс кезінде, кейіннен "Сызық" деп белгіленгеннің шығысында тұратын еврейлер, оның ішінде Ескі қаланың еврей кварталы, иорданиялықтар тарапынан тұтқынға алынды. Гұш-Этцион қорғаушыларының көбі қырғынға ұшырады, аздаған ғана адамдар тірі қалды. Тұтқындар соғыс аяқталғаннан кейін Израильге қайтарылды. 2005 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Израиль Газа жолағындағы барлық еврей халқын көшіруді көздейтін, бір жақты келісімнен бас тарту жоспарын іске асырды. 2006 жылы Эхуд Ольмерт Израильдің Батыс жағалаудың көп бөлігінен (сызықтың шығыс жағынан) қажет болған жағдайда бір жақты түрде бас тартуын қарастыратын "конвергенция" жоспарын ұсынды.
Араб халқы
1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде Израильдің жағындағы палестиналық арабтардың көпшілігі қашып кетті немесе қуылды (шамамен 720 000 адам). Қалғандары Израиль азаматтары болды және қазір Израильдің барлық азаматтарының шамамен 20 пайызын құрайды. "Үшбұрыш" деп белгілі Умм әл-Фахм – Бақа әл-Гарбийие – Тира аймағы бастапқыда Иорданияның құзыретіне қарауы тиіс еді, бірақ Израиль әскери және стратегиялық себептерге байланысты оны Жасыл сызықтың өзінің жағында қалдыруға талап етті. Осы мақсатқа жету үшін, Иорданияға Хебронның оңтүстік төбелеріндегі Израиль аумағын, Уди-Арадағы Үшбұрыш ауылдарына алмастыру бойынша келіссөздер жүргізілді. Жасыл сызық осы аумақтар мен Жасыл сызықтың Израиль жағындағы аймақтар арасындағы әкімшілік шекара болып қала берді (Иерусалимнен басқа). 1967 жылы Израиль Шығыс Иерусалимді аннексиялап, оның араб тұрғындарына тұрақты тұру құқығын берді. Олар сондай-ақ Израиль азаматтығына өтініш беруге құқылы болды. Ішкі саясатта Израиль 1980 жылғы Иерусалим заңы арқылы Шығыс Иерусалимнің Израильдің бір бөлігі екенін көрсетуге тырысты. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 478 қаулысы бұл заңды күшсіз деп жариялады және бұл мәртебені ешбір ел мойындаған жоқ. 1981 жылы Кнессет Сирияның қауырсынуына жауап ретінде Голан биіктіктері заңын қабылдады. Бұл Израиль заңын Голан биіктіктеріне таратып берді. (Бұл Сауд Арабиясына АҚШ-тың AWACS сатуының да ықпалымен болды деп есептелді.) Бұл әрекет кеңінен ресми емес аннексия деп саналды. АҚШ бұл әрекетті Кемп-Дэвид келісімдерін бұзу деп сынады.
Ресми карталар
1967 жылдың қазан және қараша айларында Израильдің қауіпсіздік кабинеті ресми карталардан Жасыл сызықты алып тастау туралы қаулы қабылдады. Бұл шешім «жоғары құпия» деп белгіленді және ақпарат құралдарына тыйым салынды. 2022 жылы Тель-Авив Яффо муниципалитеті мектептерге әдеттегідей болмайтын Жасыл сызықты көрсететін карталар жіберді. Қала әкімі бұл шешімді былай түсіндірді: «Студенттердің Израильдің егемендік шекарасын және Палестина басқаруындағы Израильдің еврей және араб азаматтарының қатар өмір сүретін аймақтардағы күрделі жағдайды білуі біз үшін маңызды». Израиль халқы мен әскерін Жасыл сызықтың өзіне қайтару қажеттігі, немесе оның қаншалықты қажеттігі мәселесі Израиль-Палестина қақтығысы төңірегіндегі кейбір талқылауларда маңызды болып қала береді. Халықаралық қауымдастықтың басым көпшілігі Израильдің шекараның өзіне қайтуы керек деген пікірде. Бұл БҰҰ Бас Ассамблеясының Палестина мәселесін бейбіт жолмен шешу жөніндегі жыл сайынғы дауыс беруінде білдірілді. Израиль тарапы наразылық білдіргенімен, Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 242-ші қаулысы (БҰҰҚК 242) Палестина аумағына қатысты халықаралық құқықтың түсіндірмесін жариялады. Палестиналықтар Жасыл сызықтың жүргізілуіне қатыспады және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 242-ші қаулысын қабылдамады, себебі ол тәуелсіз Палестина мемлекетін құруды көздемеді және оларды босқындар деп атады. 1976 жылдан бері, Ұлттық Азаттық Ұйымының (ҰАҰ) көп бөлігі 1967 жылғы маусымға дейінгі сызықты Палестина мемлекетін құрудың негізі ретінде қабылдады. 1980-ші жылдардың басында американдық зиялы Ноам Хомский палестиналық басшылығының Палестина мемлекетін құруға шақыратын халықаралық консенсусты қабылдамағаны туралы Израильдің мәлімдемесінің, Жасыл сызық бойындағы шекаралар бойынша құжатталған деректермен сәйкес келмейтінін айтты. 2008 жылы «Аль-Жазира» және «Хаарец» баспасөз қызметтері палестиналық басшылардың, тіпті ХАМАС ішіндегі топтардың 1967 жылғы маусымға дейінгі шекараларға (Жасыл сызыққа) негізделген екі мемлекеттік шешімді қабылдауға шақырғанын хабарлады. ХАМАС-тың ресми саясаты Израильді жоюға бағытталған болса да, 2007 жылдың маусымына дейін Палестина біртұтас үкіметінің премьер-министрі болған Исмаил Хания Израиль 1967 жылы басып алған аумақтардан шыққан жағдайда Израильмен ұзақ мерзімді бейбітшілікке қол жеткізуге болатынын айтты. Израиль халқының көп бөлігі 1967 жылға дейінгі шекараға оралуға қарсы. 2011 жылғы зерттеу көрсеткендей, қауіпсіздік алаңдауларына байланысты, ізраилдіктердің 77 пайызы Израиль мен көршілес араб мемлекеттері арасында бейбітшілік орнағанына қарамастан, 1967 жылғы шекараға оралуға қарсы. Израильдің 21-ші ғасырдың басында Батыс Жағалауда салған тосқауылдың кейбір бөліктері Жасыл сызықтан шақырымдар қашықтықта орналасқан және олардың көп бөлігі Палестина аумағында жатыр.
Жасыл сызықтың физикалық және әлеуметтік түсінігі
Еврей университетінің географы Илан Соломонның айтуынша, Жасыл сызықты спутник арқылы ғарыштан көруге болады; оны Израиль аумағын шектеу үшін Еврей Ұлттық қоры отырғызған қарағай ормандары көрсетеді. Саломон мен Лариса Флейшман 2006 жылы Израиль студенттерінің Жасыл сызықтың қайда орналасқанын білу деңгейін зерттеді, және олардың үштен бірінен астамы оның орналасқан жерін анықтай алмағанын анықтады. Олар "солшыл бағыттағы партияларды қолдайтын студенттер Батыс жағалау мен Газа жолағының орналасуын жақсы біледі, оларды дәлірек суреттей алады және шекаралардың мәнісін де жақсырақ түсінеді" деген қорытындыға келді.