Кіріспе
Чечнядағы этникалық қақтығыстар мен Бірінші және Екінші Чечен соғыстары кезінде жүздеген мыңдаған шешен босқындары өз үйлерін тастап, Ресейдің басқа аймақтарына және шетелге кетіп қалды.
During the inter ethnic strife in Chechnya and the First and Second Chechen Wars for independence hundreds of thousands of Chechen refugees have left their homes and left the republic for elsewhere in Russia and abroad.
Ресейде
Ішкі қоныс аударуды бақылау орталығы (IDMC) 1990 жылдан бері жүздеген мың адам Чечнядағы үйлерінен қашқандарын хабарлады. Бұл 300 000-ға жуық чечен емес тұрғындарының көп бөлігін (көбінесе орыстар, сондай-ақ армяндар, ингуштар, грузиндер, украиндер және тағы да басқалары) қамтиды, олар 1990-шы жылдардың басында республиканы қалдырып, 2008 жылға дейін қайта оралмады. Көптеген этникалық чечендер де Мәскеуге және Ресейдің басқа қалаларына қоныс аударды. Норвегиялық босқындар кеңесінің 2008 жылғы зерттеуіне сәйкес, Ресей Федерациясында шамамен 139 000 чечендер қоныс аударып, орналаспаған күйде қалды.
Ингушетия
2000 жылы Екінші Чечен соғысы басталғаннан кейін туындаған босқындар дағдарысының ең жоғары нүктесінде, жақын орналасқан Ингушетия республикасында шамамен 240 000 босқын Ингушетияның соғысқа дейінгі 300 000 халқын дерлік екі есеге арттырды (Ингуш-Осетия қақтығысынан келген босқындарды есепке алғанда 350 000 адамды құрады), нәтижесінде туберкулез эпидемиясы пайда болды. Екінші Чечен соғысының бірінші жылында Ингушетияға босқын ретінде келген адамдардың жалпы саны 325 000-ға жуық деп есептелді, ал 2000 жылдың маусымына қарай Ингушетияда 215 000 адам тұрды. 1999 жылдың қазан айында Ресей әскері Ингушетиямен шекараны жапты және кері қайтарылған босқын конвойын бомбалады. Мыңдаған босқындарға Ресей әскері 1999 жылдың желтоқсанында қайта оралуға қысым жасады, ал 2001 жылдан кейін президент Ахмад Кадыровтың жаңа чечен үкіметі және президент Мурат Зязиковтың жаңа ингуш үкіметі босқын лагерьлерін күштеп жапты. 2002 жылдың ақпан айына дейін Ингушетияда 180 000-ға жуық, ал 2002 жылдың маусымына қарай 150 000-ға жуық чечен қалды, олардың көпшілігі «шатыр қалалары» лагерьлерінде, тасталған шаруашылықтар мен фабрикаларда, қолданысқа келмей қалған пойыз вагондарында немесе көмектесуге дайын отбасылармен бірге тұрды. 2007 жылдың басында Ингушетияда 20 000-нан аз чечен қалды, және олардың көпшілігі Чечняға оралудың орнына жергілікті жерге сіңісуі күтілді.
Чечня
2006 жылға қарай, Чечняда 100 000-нан астам адам ішкі қоныс аударушы (ІҚА) мәртебесінде қалды, олардың көпшілігі нашар жағдайдағы тұрғын үйлерде және кедейлікте өмір сүреді. Республикадағы барлық ресми ІҚА орталықтары жабылды және үкімет шетелдік үкіметтік емес ұйымдарға көрсетілетін көмекті қатты шектеді (соның ішінде Дания босқындар кеңесіне тыйым салынды).
Шетелде
2003 жылдан бері шетелге Чеченстаннан пана іздеушілердің саны күрт артты, осы кезде ірі әскери операциялар көбінесе тоқтатылған болатын. Мұның бір себебі – «чечендеу» процесі, ол бұрынғы сепаратистер Ахмед Кадыров пен оның ұлы Рамзан Кадыровты Чечняның жетекшілері етіп бекітті (әсіресе, чечен босқындары Ресей әскерлерінен гөрі чечен қауіпсіздік күштерінен қорқатынын айтты). Тағы бір себебі, он жылдық соғыс пен тәртіпсіздіктен кейін көптеген чечендер туған жерінде нормалды өмірді қайта құру үмітін жоғалтып, шет елде жаңа өмір бастауға тырысуда.
Басқа елдер
Әзірбайжанға келген 12 000 чечен босқынының көпшілігі кейін Еуропаға көшті (2003 жылы 5 000, 2007 жылы 2 000, 2014 жылы 586 және 2019 жылы 377 адам). 2008 жылдың басында Канада қауымдастығында бірнеше жүз адам тұрады. Түркиядағы көптеген чечен босқындарына түрік үкіметі әлі күнге дейін ресми босқын мәртебесін бермеді, осы мәртебесіз олар заңды түрде мектепке бара алмайды немесе жұмыс істей алмайды. Чечен босқындары Еуропаға баратын негізгі транзит елi болып табылады (кейбіреулері Беларусь арқылы өтеді). Сонымен қатар, Қырымда да шағын топта чечендер қоныстанған. Янукович сайланғаннан бері ол полиция шабуылдары мен кенеттен депортациялар арқылы чечен босқындарының қоныстарын мазалап, кейде тіпті отбасыларды бөліп тастады. 2008 жылдың басында Біріккен Араб Әмірліктерінде шамамен 2 000 – 3 000 босқын тұрады.