Кіріспе
Годлминг – Англияның Суррей графтығының оңтүстік-батысындағы ежелгі жүз. Ол қазіргі Уэверли ауданының орталық үштен бір бөлігімен және қазіргі Гилдфорд ауданының бір бөлігімен шектеседі. Шамамен алғанда, ол солтүстіктегі Гилдауннан басталып, оңтүстіктегі Сассекс шекарасына дейін созылған. Жергілікті халық жүз ұғымын сақтап келеді, оны кейде Годгельмия деп атап, себебі бұл аймақтан ежелгі заманнан бері солтүстік-оңтүстік бағытындағы байланыс жолдары үстемдік құрған. 1995 жылға дейін (Суррей округі кеңесінен) бұрынғы жүз шекараларына негізделген жергілікті басқару бірлігін қайта құру туралы ұсыныстар болған. Жүз атауы Годалминг қаласында сақталған.
Тарих
Годмингтің жүздігі 825 жылдан кейін Уэссекс Суррей, Сассекс, Кент және Эссекс округтерін басып алғанда құрылды.
Этимология
Годалминг өзінің атауын "Годхелмнің руы" дегенді білдіретін көне ағылшын тіліндегі Godhelm Ingas сөзінен алады. Годхелмнің осы құрғақ, батпақтармен және тік жармен шектелген жерді алғашқы болып мекендеген сакс батыры болған деп есептеледі, ол және оның тайпасы Вей өзенінің аңғарымен жоғары қарай жылжыған.
Ерте тарих
Археологиялық деректерге сүйенсек, Хаскомбтегі темір дәуіріндегі төбе бекінісі римдік-британдықтар тарапынан Рим кезеңінің соңында қайта нығайтылған. Бұл Годгельм мен оның сакстары үшін VI ғасырдың басында Вей аңғарымен жол жүргенде еңсеруге тиіс басты кедергі болды. Олар жергілікті британдықтармен шайқасып, соғыса алмайтын немесе қашуға шамасы жетпейтіндерін құлдарға айналдырып, аймақты тез бағындырған болуы мүмкін. Төбе бекінісі Хаскомб, Торнкомб және Нурскомб елді мекендері орналасқан аңғардың бастауында орналасқан. Бұл атаулардың әрқайсысында кездесетін "combe" жұрнағы уэльс тіліндегі "cŵm" сөзінен шыққан, ол "аңғар" деген мағынаны білдіреді. Бұл, осы бекініспен қоршалған уэльс қауымдылығының Годалмингтің оңтүстігінде сакстар Вей аңғарының солтүстігіндегі жерлерді мекендегеннен кейін де біраз уақыт сақталуы мүмкін екендігіне дәлел болуы мүмкін. Бастапқыда Годгельм Ингасы өте дербес тіршілік еткен, бірақ жергілікті лорд жақын маңдағы патшаға адалдыққа ант берген, ол сол кездегі саяси жағдайға байланысты Оңтүстік саксон, Шығыс саксон, Кенттік немесе Батыс саксон болуы мүмкін. Годгельм Ингасы 690 жылы ғана келісім арқылы Суррей шегіне ресми түрде қосылған. Әрине, аймақ Эль Бретуалла билік еткен кезде Сассекспен басым болған, ал кейіннен Кедвалла басқарған Уэссекспен оккупацияланған.
Христиан дінінің негізін қалаушы
Христиан діні Сарейдегі англосаксондарға салыстырмалы түрде кеш келген деп саналады, дін 675 жылдан кейін белгілі болған кезде ресми түрде құрылды. Осылайша бұл аймақ Англияның оңтүстігінде ресми түрде христиан дінін қабылдаған соңғылардың бірі болды. Дегенмен, Годалмингтің айналасындағы аймақ «Англиядағы ең діни үстемдік құрған жерлердің бірі» деп сипатталған және ол бұл жерде ежелгі дінге табыну терең тамыр жайды. Годалминг қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан төбеде бір кезде Туеслиде (Ескі ағылшын тілінде Tīws leah) соғыс құдайы Тивке арналған діни орын болған, яғни «Тивтің алаңы». Бұл жердің жанында «Леди Велл» деп аталатын «қасиетті бұлақ» бар. Бұл екі орынға қол жеткізу Ladywell Convent, айналадағы жердің иесі болып табылатын монастырь бұйрығымен шектелген. Бұл жердегі тағы бір ежелгі дінге табыну орны Тунор құдайына арналған, ол жақын орналасқан Терсли ауылында. Бұл ауылға іргелес «Шекек тоғаны» деп аталатын орын бар. Жергілікті приход кеңесі Терсли (Ескі ағылшын тілінде Þunres leah) атауы «Тунордың қасиетті тоғаны» дегенді білдіреді деп мәлімдейді. Терсли Комонның бір бөлігінде құмтастың бір бөлігі – Тордың тасы, ол құдайдың жіберген нөсерінен пайда болған деп саналады. Бұл тас, сонымен қатар Криклстон деп аталады, оның беделі 1896 жылы Пудмор тоғанына жақын жердегі шерт блогына (Пудстон деп аталады) қате аударылғаннан бері белгісіз болып қалды. Пепер Хароудағы немесе Пайперс Хиргтегі «Пайперс ғибадатханасы» деген мағынаны білдіретін өте көне тис ағашына қатысты әлі де көп құпия сақталған, ал ағаштың өзі ғибадат етудің нақты нысаны болуы мүмкін (қараңыз: Ирминсул). Ағаш қазір шіркеу ауласында және оның айналасында қабірлер орналасқан. Ежелгі емен ағаштары мен дуалардан тұратын, друидтар қолданған деп есептелетін тағы бір ежелгі тоғай Ньюлендс-Корнерде, Мерроудың жанында орналасқан. Бұл тоғайдың жанында бір кездері діни рәсімдер үшін пайдаланылған ежелгі көл – «Сытыраулы тоған» бар. Ол әлі күнге дейін «сприт» немесе «англосаксон қызы» қинайды деп саналады және салыстырмалы түрде жақында ғана «төменсіз» деп саналды. Басқа да тоғайлар Графхэм ауылының атында ұсынылады, бұл «тоғайдың жанындағы шаруа қожалығы» дегенді білдіреді, ал тағы бір «қасиетті бұлақ» немесе бұлақ қазір Бонфилд Бұлағы немесе Бонвилл Бұлағы деп аталады, ол Пепер Хароуға жақын Оксенфорд шағын ауылының жанында орналасқан. Годалмингтегі Шакстед Лейні «Scucca stead», яғни «жаман рухтың орны» деген мағынаны білдіретін сөзден шыққан болуы мүмкін. Хаскомб ауылының атауы «Hægtesse combe», яғни «хагтың аңғары» дегенді білдіреді және бұл атау бір кезде сиқыршының орналасқан жеріне қатысты. Бұл ауыл Годалмингтен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде, Хаскомб төбесіндегі Романо-Британ тауындағы қамалдың орманды қалдықтарының астында орналасқан, ол әлі күнге дейін кейде «басқаша» үйлену рәсімдері үшін қолданылады. Сол сияқты, Гидонның добы – Тусли мен Хамблдонның арасындағы тік төбе – неопагандықтар «Мамыр күні таңертеңгі мерекелеу үшін таңдалған орын» деп мақтайды. Бұл жердегі басқа да беймәлім «қасиетті орындар» Кузанвео (мүмкін, Уэверли абаттығының қираған жерлеріне жақын орналасқан Калвервелл төбесінде) және қазір жоғалған, бірақ Фарнемге жақын деп саналатын Бесингахерх болған. Бұл екі орын да 688 жылы Кедуалла қол қойған жарғыда аталған, онда олар шіркеуге берілген. Жүздіктер христиан дінін қабылдағаннан кейін, бұл қасиетті орындардың көпшілігі ежелгі діннің жойылуын қамтамасыз ету үшін монахтар мен монахтар бақылауына алынды. Кейбір жағдайларда бұрынғы пұтқа табыну орындары шіркеулер ретінде киеліленді, мысалы Пепер Хароудағы сияқты, онда әлі де ежелгі ағашқа жақын шағын шіркеу бар. Тьюсли де осылай қасиетті болып, Годалмингтің «ана шіркеуінің» орны болды. Бұл жерде 16 ғасырға дейін шағын шіркеу болған, ол ақыры құлаған. 1956 жылдан бері осы ескі ғибадат орнына іргелес монастырь болды және қазір монастырь аумағына кіретін бұрынғы «қасиетті бұлақ» бір кезде «Леди Велл» деп аталды, бұл Мәриям Анаға қатысты. Монастырға жақын жердегі ескі шіркеудің қираған жері мен Тиудің бұрынғы ғибадатханасы әлі күнге дейін монастырға тиесілі. Бұл жерде 21 желтоқсан күні кешке қоғамдық жиындарға тыйым салынған. XI ғасырда Годалминг қаласындағы өзен жағасындағы жаңа құрғатылған жерге жаңа шіркеу салынды. С.С.Петр және Пауыл шіркеуінің ең көне бөлігі – англосаксон шіркеуі – әлі күнге дейін сақталған және онда ежелгі тас (б.з.б. 820 ж.) ежелгі пұтқа табыну белгілерімен әшекейленген, ол 7 ғасырдың басындағы Тьюсли төбесіндегі шіркеуден әкелінген деп саналады.
Христиан дәуірі
Годлминг Хандр Англияның ең көп орманды аймақтарының бірі болып қала береді және орта ғасырға дейін көбінесе Эссера орманымен жабылған. Бұл ежелгі және кең Андред орманының солтүстік бөлігі. Адамдар шошқа шаруашылығымен және көмір жасау арқылы күнекөрді. Ұлы Альфред патшалық құрған кезде, шамамен 885 жылы викингтерден қорғану үшін жақын орналасқан Эашингте қорғаныс бекінісі салынды. 1086 жылға қарай, бүкіл жүздің халқы шамамен 600 адамды құрады деп есептеледі. Батыс Саксон жергілікті басқару үлгісі бойынша Годлминг жүзінде жүз бастығы және жүз соты немесе кеңес болған. Осы кеңес Годалмингтің орталығындағы қазіргі Пепперпот орнында өткізілгені белгілі.
Альфред патшаның өсиеттері
Батыс Саксония королі Ұлы Альфредтің өсиетіне (шамамен 899 жылы жазылған) сәйкес, Годалминг және көршілес Гилфорд оның немере інісі Этельвольдқа, Альфредтің үлкен ағасы және оның ізінен келген Ательред I-нің жалғыз қалған ұлы (және мұрагері) берілген. Этельвольд Годалмингке иелік етпеген болуы мүмкін, себебі Альфред қайтыс болғаннан кейін ол бірден Дарсетте Альфредтің жаңадан тағайындалған мұрагері Эдуардқа қарсы бүлік көтеріп, 902 жылы Данелауға қашып, сол жерде қайтыс болды.
Дүйсенбі
1086 жылы «Домсдей кітабында» Годалминг корольге тиесілі екендігі және нормандық жаулап алуға дейін патшалық меншігі болғандығы жазылған. Жүздеген елді мекендер туралы «Домсдей кітабында» былай делінген: Годалминг король Уильям I-ге тиесілі екені, ал бұрын король Эдуард Исповедникке тиесілі болған. Тексеру кезінде оның үш диірмені және екі құлы болған. 1066 жылға дейін англосаксон иесі Вулфмер деп аталған, ол «патша үшін иелік еткен», ал оны Вильгельм Жеңімпаз Ранулф Фламбардпен алмастырған. Үлкен ауылдың 100 шошқаға арналған жайылымдары мен ормандық жерлері болған. Эдуард тұсында оның құны 25 фунт стерлинг болған, ал 1086 жылы 30 фунт стерлингке дейін өскен. Нормандық сауалнамашысы отыз жыртуға жететін жер бар екенін айтқан, бірақ тек 22 жырту тіркелген, бұл оның Годалмингтен көбірек пайда табуға болатынын ойлағанын көрсетеді, себебі Эдуард король тұсында ол «ешқашан салық салылмаған». Сауалнамашылар «осы Ранулф (Фламбард) патшадан Туслиді иеленген. Ол Годалмингке тиесілі» деп жазған. Жаулап алудан бұрын ол Леофвинге тиесілі болған және онда бір жыртуға ғана жер болған. Фарнкомб Туслиден өзгеше, бұл ауыл Годалмингтен бөлек екенін көрсетеді. Жаулап алудан бұрын ол Ансгот есімді англосаксонға тиесілі болған, ол «қалаған жеріне баруға еркіндікке ие болған». Алайда, 1086 жылға қарай Ансгот қайтыс болған сияқты, ал енді бұл жер Байо епископы Одо мен жергілікті англосаксондық Луфа есімді басқарушы арасында даулы болған, мүмкін Ансготтың ұлы, ол «осы меншікті талап етуге құқылы». Сауалнамашылар «Жүздің халқы оның (Луфаның) патша Уэльсте болған кезде патшадан алғанын растайды» деп қосты. Одо Байоның осымен келіспегені анық. Путтенхэм Байо епископы Одоның меншігінде болған. Жаулап алудан бұрын ол «мақтаншақ Товиге» тиесілі болған, ол «қалаған жеріне баруға еркіндікке ие болған». Бұл ауыл оңтүстік Англияны нормандар басып алған кезде қираған сияқты, себебі оның жаулап алудан кейінгі құны жаулап алуға дейінгі құнынан әлдеқайда төмен болған. Онда бір жыртуға ғана жер болған, сондай-ақ жайылым мен орман төрт шошқаға арналған. Лозели Эрл Роджердің меншігінде болған, оның жалға алушысы Торольд болған. Жаулап алудан бұрын Осмунд патша болған. Бұл жердің құны жоғары болған, себебі жаулап алудан кейін құны өскен, бұл ерекше жағдай. Комптонда Отердің ұлы Уолтер иелік еткен. Жаулап алудан бұрын Брикци патша болған. Онда тоғыз жырту, жеті құл, бір шіркеу және бір диірмен болған. Пепер Хароу Нормандық Герард осы ауылды жаулап алудан кейін иеленген. Жаулап алудан бұрын жердің иесі Альвард болған. Алты жырту, бір диірмен және ешбір құл болған. Хертмор Тесселин Хертморды Солсбери Эдуарды үшін ұстаған, жаулап алудан бұрын оны король Эдуардтан Алвин ұстаған. Алты жырту, бір диірмен және шалғын болған. Құны 50 шиллингтен 100 шиллингке дейін екі есеге өскен. Витли Гилберт, Ришере де Эйльдің ұлы Витлиді ұстаған. Бұл аймақта 16 жыртуға жететін жер болған, бірақ ол толыққанды өңделмеген. Мұнда шіркеу мен шалғын болған. Отыз шошқаға арналған орман. Құны Годалминг құнынан жартысы, 16 фунт стерлингке бағаланған. Гамблдонды жаулап алудан кейін Эдуард Солсбери иеленген, бірақ Ранулф Фламбард жердегі адам болып көрінген. Азор Эдуард король тұсында оны ұстаған. Жеті жырту, он үш құл және бір диірмен болған. Отыз шошқаға арналған жайылым мен орман болған. Оның құны 100 шиллингке бағаланған. Литтлтонды сараптау көрсеткендей, аймақтағы жалғыз аман қалған англосаксондық жер иесі Литтлтонды ұстап тұрған. «Вулфви Хантер Литтлтонды патшадан ұстайды. Ол оны король Эдуардтан алған». Жерді өлшеушілер екі акр шалғыннан тұратын өте кішкентай жерді байқаған, оның жалпы құны 20 шиллинг болған.
Godalming Is recorded as being owned by King William I and previously owned by King Edward the Confessor. At the time of the survey it had three mills and two slaves. The Anglo Saxon lord before 1066 was called Wulfmer "who held it for the king" and he was replaced by Ranulf Flambard by William the Conqueror. The large village was valuable with meadow and woodland for 100 pigs. During the reign of Edward it was said to be worth £25, increasing to £30 by 1086. The Norman surveyor says there was land enough for thirty ploughs but only records 22 actual ploughs suggesting he thought more money could be extracted from Godalming which under King Edward "had never been taxed". Tuesley The surveyors note that "the same Ranulf (Flambard) holds from the king, Tuesley. It belongs to Godalming." Before the conquest it was owned by Leofwin and it had land for just one plough. Farncombe Unlike Tuesley, this village appears distinctly separate from Godalming. Before the conquest it was owned by an Anglo Saxon named Ansgot who "could go where he wished". However, by 1086 it would seem Ansgot was dead and it was now disputed between Bishop Odo of Bayeux and a local Anglo Saxon reeve named Lufa, perhaps the son of Ansgot, "who claims this manor." The surveyors add that "the men of the Hundred testify that he (Lufa) held it from the king when the king was in Wales". It would appear that Odo of Bayeux did not agree. Puttenham owned by Bishop Odo of Bayeux. Before the Conquest it was owned by Tovi the Proud "and he could go where he wished". It would appear this village was destroyed during the Norman Conquest of southern England because its post conquest value is much less than its pre conquest value. It had land for just one plough and of meadow, woodland for four pigs. Loseley Owned by Earl Roger whose tenant is Thorold. Before the conquest the lord was Osmund. This was a profitable bit of land as it had risen in value since the conquest, which was unusual. Compton Owned by Walter son of Othere. Before the conquest the lord was Brictsi. There were nine ploughs, seven slaves, a church and one mill. Peper Harow A Norman named Gerard holds this village after the conquest. Before the conquest the land owner was Alward. There were six ploughs, one mill and no slaves with of meadow. Hurtmore Tesselin holds Hurtmore for Edward of Salisbury, before the conquest it was Alwin who held it from king Edward. There were six ploughs, one mill and of meadow. The value had reportedly doubled from 50 shillings to 100 shillings since the conquest. Witley Gilbert son of Richere de Aigle holds Witley. The area had land enough for 16 ploughs but was under worked. There is a church and of meadow. Woodland for 30 pigs. The value was estimated at £16 half the value of Godalming. Hambledon After the conquest, Edward of Salisbury owns Hambledon but Ranulf Flambard seems to be the man on the ground. Azor held it during the time of king Edward. There are seven ploughs and a thirteen slaves plus one mill. There were of meadow and woodland for thirty pigs. Valued at 100 shillings. Littleton the survey reveals that the only surviving Anglo Saxon landowner in the area is recorded as holding Littleton. "Wulfwy Hunter holds from the king Littleton. He himself held it from king Edward." The surveyors note a very small holding with only two acres of meadow and a total value of just 20 shillings.
Қазіргі заман
1300 жылы Годалмингке қала бастығы, кейін қала әкімі болатын қала мәртебесі берілді. Әкімшілік алғашқыда Базар үйінде орналасты. Бұл ғимарат бір кезде Наполеон соғыстары кезінде француз тұтқындарына пана болған. 1814 жылы Базар үйі бұзылып, оның орнына «Пепперпот» деп аталған жаңа ғимарат салынды. 1889 жылы Суррей округі кеңесі құрылғанда, ежелгі англосаксондық жүздік сот жүйесі тоқтатылды және 1908 жылы әкімшілік орталық «Пепперпоттан» Бридж-стриттегі Годалминг қалалық залына көшірілді. Бұрын жүздік құрамында болған қала маңындағы ауылдық жерлер мен Фарнхэмге қарасты басқа да приходтар Хамблдон ауылдық округіне біріктірілді. 1974 жылы Уэверли округі құрылғанда Годалминг ауданының мәртебесі қарапайым қалалық кеңеске дейін төмендетілді.