Кіріспе

Ежелгі Рим заңдары басқа Лициний заңдары Лициний Секстиандық рогациялар - 367 жылы шамасында қабылданған, плебб трибундары Гай Лициний Столо мен Люций Секстий Латеранус ұсынған заңдар сериясы. Ливий оларды rogatio деп атайды, бірақ кейде lex деп атайды, өйткені плебейлік жиналыстар сол кезде легтерді (заңдарды) қабылдауға билік ие болған жоқ. Бұл заңдар несиелердің пайыздық мөлшерлемесін шектеуге және жеке меншік жерлерге шектеу қоюға мүмкіндік берді. Үшінші заңда екі консулдың бірі плебей болуы керек деп қарастырылған, бірақ ол қабылданбады. Осы заңдардың екеуі 368 жылы қабылданған, екі қолдаушы тоғыз жыл қатарынан трибун болып сайланып, қайта сайланғаннан кейін және бес жыл бойы патрициандық билерді сайлауға жол бермегеннен кейін (б.з.д. 367 жылы, олардың оныншы трибунаты кезінде бұл заң қабылданды. Сол жылы олар Сибил кітаптарының қамқоршысы болған діни қызметкерлерге қатысты төртінші заңды да ұсынды. Заңдар мен оларды қабылдау үшін ұзақ күрес патрициаттық аристократия мен римдік халықтың басым көпшілігін құрайтын плебейлер арасындағы екі жүз жылдық тәртіптердің қақтығысының бір бөлігі болды. Бұл қақтығыс Рим Республикасының алғашқы екі ғасырында Римнің ішкі саясатына әсер еткен басты оқиғалардың бірі болды.

Өмірбаян

Ливийдің айтуынша, Гай Лициний мен Люций Секстий б. з. б. 375 жылы плебейлік кеңес алдында (плебейлердің жиналысы) үш заң жобасын ұсынды. Олардың екеуі жер мен қарызға қатысты (бұл екі мәселе плебейлерге қатты әсер етті), ал үшіншісі консулдық өкілеттікке ие әскери трибуналардың (көбінесе консулдық трибуналар деп аталады) тоқтатылуына қатысты, олар консулды Республика басшылары ретінде мерзімді түрде алмастыратын (444, 438, 43432, 42624, 422, 42014, 408394 және 39176 б.з.б.), консулды қалпына келтіру және екі консулдың бірі плебей болуы керек деп көзделіп, консулдыққа плебейлерді қабылдау. Соңғы ұсынысқа патрицистер қатты қарсылық білдірді, олар консулдықты және сенаттың орындықтарын монополиялай отырып, үлкен саяси билікті ұстады, өйткені аристократтар бұл олардың жалғыз артықшылығы деп ойлады және билікті плебейлермен бөлісу идеясын жек көрді. Олар басқа плебейлік трибуналарды бұл заңға вето қоюға көндірді. Жаза ретінде Гай Лициний мен Люций Секстий консулдық трибуналарды сайлауға бес жыл бойы, б.з.д. Консулдық трибуналарды сайлау қайта жалғасты. Солдаттар Велитрайды қоршауға алғандықтан, заң жобаларына дауыс беруді кейінге қалдыруға тура келді. Гай Лициний мен Люций Секций Сибил кітаптарына қатысты төртінші заң жобасын ұсынды. 368 жылы б.з.д. римдік әскерлер Велитрадан оралды. Дау-жанжал созылып, әскерлер оралған кезде дауыс беру жүргізілуі мүмкін болғандықтан, патрициан сенаты Маркус Фуриус Камилланы диктатор (ауыр жағдай кезінде алты ай мерзімге тағайындалған ерекше өкілеттіктерге ие мемлекет басшысы) етіп тағайындады. Алайда, ол белгісіз себептермен қызметтен кетуге мәжбүр болды. Плебейлік трибундар заң жобаларын Плебейлік кеңеске (плебейлердің жиналысына) дауыс беруге ұсынды. Жер мен қарыз туралы заң жобалары қабылданды, бірақ плебейлік консулдар туралы заң қабылданбады. Ливий былай деп жазды: "Егер [Гай Лициний мен Люций Секстий] оларды бір топқа қосқан болса, екі заң да заңға айналдырылмас еді". Тағы бір диктатор тағайындалды, Публий Манлий Капитолин. Алайда ол патрицистердің ашуын туғызған лейтенанты (ат қожайыны) ретінде плебейді тағайындады және плебейлерді қолдады. Плебейлік трибуналарды сайлауға келгенде Гай Лициний мен Люций Секстий "жоспарланған шаралардың тұтастай жүзеге асырылуын қаламаса", сайлауға қатыспайтынын мәлімдеді. Екі плебейлік трибундар қайта сайланды (онінші рет), яғни консулдық заң енді де қолданылды. Олар заңдарды Сибиллин кітаптарына көшіріп алып жүретін. Ливийдің айтуынша, бұл "консулдыққа жол ашудың тағы бір қадамы ретінде қарастырылды". Алайда ол себебін нақты айтпады. Ол сондай-ақ "әлеуметтік емес топтар өздерінің жеңісіне қанағаттанғандықтан, патрицистерге концессия жасады, сондықтан қазіргі уақытта консулдар туралы барлық сөздерді тастау керек" деп жазды. 367 жылы консулдық трибундар сайланды. 367 жылы б.з.д. Маркус Фурий Камилл тағы да диктатор болып тағайындалды, бұл жолы Римге жақын аумақтарға енген галлармен күресу үшін. Көп жылдар бойы азаматтық қақтығыстардан зардап шеккен сенаттың плебейлік трибундар ұсынған ұсынысы қабылданды және екі консул сайланды. 366 жылы Люций Секций Латеранус тұңғыш плебейлік консул болды. Патрицистер мұны растаудан бас тартты, толқулар болды және плебейлер бөлініп шығуға жақын болды (плебейлік бөліністерді қараңыз). Маркус Фурий "бұған қарамастан, келіссөздер жасап, тәртіпсіздіктерді тыныштандырды; дворяндар плебейлік консулды тағайындау мәселесінде жеңілдік жасады, плебстер қалада әділдікті жүзеге асыру үшін патрициан болуға тиіс преторды тағайындау бойынша дворяндарға жол берді. Осылайша, ұзақ уақыт арақашықтықтан кейін, мемлекеттің екі бағыты бір-бірімен үйлесімді болды".

Lex de aere alieno - шетел тілі

Бұл заң бойынша қарыздар бойынша төленген пайыздар негізгі қарыздан шегеріліп, қалған бөлігін жыл сайынғы үш бірдей бөліктен төлеу керек. Қарыздар плебейлер арасында, әсіресе шағын шаруалар арасында үлкен проблема болды, бұл аристократия, ірі жер иелері және несие берушілер болған патрицистермен қақтығыстарға әкелді. Рим республикасы кезінде қарызгерлерге қандай да бір жеңiлдiк беру үшін несиелерді немесе несиелердің пайыздық мөлшерлемелерін реттейтін бірнеше заңдар қабылданды.

Lex de modo agrorum (Аграрлық жол туралы заң)

Бұл заң бойынша жеке адам 500 югерадан (300 акр) артық жерді иеленуіне тыйым салынған және 100 ірі қара малдың қоғамдық жерлерде жайылуына тыйым салынған. Рим республикасы кезінде кедейлер үшін жер жетіспеушілігі маңызды проблема болды. Рим азаматтарына ager publicus екі югера жер телімін берді. Бұл бір отбасын тамақтандыруға да жететін. Бай жер иелері мемлекеттік жерлерге қол сұғып, үлкен жерлерді иеленді, бұл кедей (плебейлік) шаруаларға берілетін осы жердің мөлшерін азайтты. Жердің жеке меншігін шектеу туралы бірнеше заңдар қабылданды, бірақ олар ager publicus-қа қол сұғушылықты шектеу үшін оңай болды және егер мүлдем болмаса, шектеулі әсер етті. Жалпы пайдаланудағы жайылымдардың көлемін шектеудің себебі - кең жайылымның кедей фермерлерге осы жалпы пайдаланудағы жерлерден өздерінің тіршілігін қамтамасыз ету үшін қажетті ресурстарды азайтуы мүмкін.

Lex de consule altero ex plebe (et de praetore ex patribus creando?) - бұл заңның жалпы халыққа арналып шығарылған заң.

Бұл заңда консулдық өкілеттігі бар әскери трибуналардың тоқтатылуы және тұрақты консулдықтарға оралуы көзделген, оның бірі плебейлермен өткізілуі керек еді. Бұл заңда жаңа және сайланған магистратура (мемлекеттік қызмет) құру туралы да айтылған болуы мүмкін, өйткені Ливий 367 жылы "преторды тағайындау кезінде плебб билікке жол берді" деп жазған. Яғни, плебейлер претордың патрициан болуы керектігіне келісті. Претор қылмыстық істерді қарастыратын бас судья болған, сондай-ақ азаматтық істерге де төреші тағайындай алатын. Кейіннен олар қолданыстағы заңдарға түзетулер енгізу туралы жарлықтар шығарды. Сонымен қатар, олар империумға ие болды, яғни олар әскерге қолбасшылық ете алды. Қырық жылдан кейін, б.з.д. 337 жылы, плебейлер преторлыққа қол жеткізді, бірінші плебей преторы Квинт Публий Филон сайланды.

Lex de Decemviri Sacris Faciundis (Жексенбілік қасиетті іс туралы заң)

Бұл қасиетті Сибил кітаптарының қамқоршысы болған және кейде, әсіресе табиғи апаттар, індет, ашаршылық немесе әскери қиындықтар болған кезде, олармен кеңескен және түсіндірген екі патрициан діни қызметкері болған Sacris Faciundis Duumviri (екі адам) жоюды қамтамасыз етті. Бұл кітаптар грек әлемінің әртүрлі жерлерінде тұратын грек оракулдары Сибил оракулдарының кітаптары еді. Римнің жетінші және соңғы патшасы Таркиний Супербус осы кітаптарды біздің заманымыздан бұрын VII ғасырдың соңында Грекияның оңтүстік Италиядағы (Неапольдің маңында, Римнен оңтүстікке қарай 120 миль жерде) Кума қаласындағы Сибилладан сатып алған. Заңда дуумвиридің орнына он діни қызметкерден тұратын колледж (десемвири) құру көзделген, ол Decemviri sacris faciundis деп аталады. Олардың бесеуі - патрицистер, бесеуі - плебеистер. Бұл патрициандық діни қызметкерлердің монополиясын бірінші рет бұзады және римдік қоғамда діни қызметкерлердің маңызды рөл атқарғаны үшін plebeians билікті бөлісуге қадам жасады. Кейіннен басқа діни қызметкерлер де пайда болды. Патрициялардың кейбір көне діни қызметкерлікте ерекше құқығы болды.

Қазіргі заманғы бағалау

Ливийдің Гай Лициний мен Люций Секцийдің күресін және олардың консулдық туралы заңнамасын Т. Дж. Корнелл талдаған. Ол Ливийдің айтқандарының азын-аулағын ғана қабылдауға болады деп есептейді. Алайда оның институционалдық өзгерістері "қалай болғанда да белгілі". Ол консулдық туралы заңның мәні анық емес екенін және оның негізі консулдық билік иелері бар әскери трибуналар туралы түсініксіздікке байланысты "өте таңғажайып" екенін айтады. Ливийдің айтуынша, олар кейбір жылдарда консулдықты консулдық трибундармен (олардың саны үштен алтыға дейін өзгерді) ауыстыру керек деп шешілгендіктен, бұл кеңсе плебейлерге ашық болатынын және ол консулдыққа қол жеткізуді қалаған плебейлерге жеңілдік ретінде құрылған. Алайда, б.з.б. 444 жылдан бастап (б.з.б. бірінші консулдық трибуналар жылы) б.з.б. 400, 399 және 396 жылдары бұл трибуналардың көпшілігі плебейлер (тиісінше 4, 5 және 6-дан 5) болды, ал 379 жылы алтыдан үш плебей болды. Бұл кейбір сұрақтарды тудырады. 444 - 401 жж. неге тек екі плебейлер болды? Неліктен, кейінгі кезеңде плебеилердің болуы олардың ең жоғары лауазымға лайықтылығын көрсетеді, неге плебеилердің консулдыққа қол жеткізуі плебеилердің саяси өркендеуінің маңызды белгісі деп саналды? Неге бұл жобаға қарсылық болды? Бұл заң тек консулдыққа жол ашатындықтан ғана емес, сонымен қатар екі консулдың бірі жыл сайын патрициан болуын талап еткендіктен, заңды жаңашылдық деп санайды. Алайда, заңдар қабылданғаннан кейін он екі жыл ішінде, б.з.д. 355 - 343 жылдары, екі консул да патрициан болды және консулдық тек содан кейін ғана ортақ кеңсеге айналды. Корнелл Ливий мен оның дереккөздеріне сәйкес консулдықты үнемі және үзіліссіз бөлісу б. з. б. 342 жылы плебейлік трибун Люций Генуций ұсынған Лекс Генуциядан туындағанын атап өтті, бұл плебейлерге екі консулдықты ұстауға мүмкіндік берді. Алайда, Fasti consulares (жыл сайынғы оқиғалар туралы хроника, онда жылдарды консулдары белгілейді) бұл заң бір консулдықты плебейлікпен атқаруды міндетті етті. Бұл, әрине, екі консулдықты ұстаған плебейлердің бірінші мысалы Ливийдің түсіндірмесіне қарамастан, б.з.д. Мүмкін, бұл Lex Genucia, ол шын мәнінде патрициттер мен плебейлер арасында билікті бөлісуді енгізген болуы мүмкін және Lex Licinia Sextia тек қана әкімшілік түзету болуы мүмкін, ол плебейлердің ең жоғары лауазымға қол жеткізуін консулдық трибундардан консулдыққа ауыстырды және осылайша Люций Секстийдің алғашқы плебей консулы болуы "кем әсерлі болады". Фон Фриц пен Сорди сондай-ақ Lex Licinia Sextia консулдары мен преторлары туралы әкімшілік реформа болды деп санайды. Корнеллдің айтуынша, б. з. б. 367 жылғы консулдық туралы заңның мәні басқа жерде жатыр. Ол бұл заңға дейін плебейлік трибундар жоғары лауазымнан шеттетілетінін және оған дейін қызмет еткен плебейлер патрицистердің клиенттері болғанын, олардың плебейлік қозғалысқа және оның агитациясына немесе плебейлік кеңеске қатысы жоқ екенін және плебейлік лауазымдарды атқармағанын айтады (олар плебейлік трибундар да, олардың көмекшілері болған эдильдер де емес). Корнелл "Лициний мен Секстидің мақсаты плебейлерге қатысты барлық кемсітушіліктерді жою болды" деп айтады және олардың заңы плебей қозғалысына тартылған және оған қосылуды таңдаған плебейлер үшін жеңіске айналды, бұл атақты беделді, бірақ тәуелсіз билік ұсынған патрицистердің клиенттері болудан гөрі. Көптеген жетекші плебейлер "бай, қоғамға қызығушылық танытқан және саяси мақсатқа ұмтылған" адамдар еді. Бұл "кедейлермен ортақ іс жасаған және плебейлік қозғалыстың институттарын басқарушы таптың қатарына кіру үшін пайдаланған" кішкентай топ болды, бұл патрицистердің ерекшелігіне қарсы күресті қажет етті. Осы ер адамдардың кейбіреулері бай жер иелері болған, сондықтан олар патрицистермен бірдей мүдделерді бөлісті, өйткені Гай Лицинийдің жағдайы өздерінің аграрлық заңын бұзып, 500 югерадан асып кеткені үшін айыппұл салынғанын көрсетеді. Leges Liciniae Sextiae-нің нәтижесі патрициандық плебейлік аристократияның пайда болуына ықпал ету болды және жетекші плебейлер патрициандармен тең дәрежеде билеуші тапқа кіргеннен кейін, олар кедей плебейлерге арқа сүйеді, олар "уақытша экономикалық көмек алды, бірақ өздерінің ұйымдарын бақылаудан айырылды". Плебейлік кеңес кедей плебейлердің мүдделеріне сай келетін аграрлық және борыш заңдарын қабылдады, бірақ консулдық туралы заңды қабылдамады. Бұл заңға қарсы шыққандардың "ондай шараның плебейлік қозғалысты жоятынын білгендіктен, күдікпен қарауына �...