Кіріспе
Викинг дәуірі семсері (сонымен қатар викинг семсері) немесе Каролинг семсері - ерте орта ғасырлардағы Батыс және Солтүстік Еуропада таралған семсер түрі. Викинг дәуірі немесе Каролинг дәуірі семсері 8 ғасырда меровинг семсерінен, атап айтқанда, 6 - 7 ғасырларда және 11 - 12 ғасырларда франктардың семсерлер өндірісі Роман дәуірінің рыцарлық семсерін тудырды.
Терминология
Бұл қылыш түрі "Викинг семсері" деп аталса да, Каролингтер дәуірінде Франк империясында шығарылған. "Викинг" атауын осы семсерлермен байланыстыру VIII ғасырда христиандық Францияда қабір бұйымдарының жоғалуына байланысты, осы кезеңдегі франк өндірісінің семсерлердің басым бөлігі сауда, төлем немесе тонау арқылы импортталған викинг дәуірі Скандинавияның пұтқа табылатын жерлеу орындарында табылды, ал континенттік Еуропалық табылмалар көбінесе өзендердегі адасқан табылмалармен шектеледі. 8-10 ғасырлардағы семсерлер "Каролинг семсерлері" деп аталады, ал Викинг дәуірінің соңы мен жоғары орта ғасырдың басы (10-шы ғасырдың соңынан 12-ші ғасырдың басына дейін) семсерлер Норман семсерлері немесе ертедегі дамуы санатына кіреді. рыцарь семсері. Викингтер дәуірінде Каролингтер империясы озық семсер жасаудың орталығы болды. Бұл аймақта Орталық және Солтүстік Еуропадағы ең сапалы қару-жарақ өндірілген.
Тарих
Шарль Великийдің тұсында қылыш (спата) мен қалпақ бағасы жеті солиди (жалпы құны шамамен 1300 АҚШ доллары) (Лекс Рибуария) деп белгіленді. Қарулар әлі де салыстырмалы түрде қымбат қару болды, бірақ Меровинг кезеңіндегідей ерекше емес, ал Шарль Македонскийдің капитулярілерінде тек соғыс атты иеленуді және ұстауға мүмкіндік беретін ат әскерінің мүшелері ғана семсерлермен жабдықталуы керек еді. Реджинаның хроникасында 9 ғасырдың аяғында ат әскерінің негізгі қаруы қылыш болып саналатыны айтылған. Каролинг дәуіріндегі семсер өндірісіне қатысты мәлімет өте аз, тек Сент-Галл абатшылығының шеберханаларында болған emundatores vel politores туралы мәлімет. Екі адам семсерлерін қайрайды, біреуі ұнтақ тасын, екіншісі орақ тасын қолданады. 35v) қарастырылған. Сегізінші ғасырдың аяғы мен тоғызыншы ғасырдың басында қылыш біртіндеп теңіз сабының орнын басты. VIII ғасырда Францияда қабір бұйымдары енді сақталмағандықтан, континенттік табылған заттар көбінесе өзендердегі адасқан табылған заттармен шектеледі (оларда анаэробтық жағдайлар болат сақтауды оңтайлы етті), ал Каролингтер семсерлерінің ең көп үлгілері солтүстік немесе шығыс мәдениеттерінен алынған қабірлер, онда пұтқа табынушылықтың жерлеу салттары әлі де қолданыста болды. Үлгілік дәнекерлеу 9 ғасырда, жоғары сапалы болат қолжетімді болған кезде қолданылмай қалды. Жақсырақ болат сонымен қатар таррақ бесіктерді жасауға мүмкіндік берді, ал 9-ғасырдағы семсерлер 8-ғасырдағы алдыңғыларына қарағанда, теңгерім нүктесін ұстауға қарай ауыстыра отырып, күрт өшіріледі.
Скандинавтық мәдениеттегі маңызы
Скандинавтық мәдениетте семсерлер өте бағалы болды, өйткені оларды жасау қымбат және жоғары мәртебе белгісі болды. Қасқыр иелену үлкен құрметке ие болды, ал мәртебелі адамдар көбінесе күміс акценттер мен инкрустациямен безендірілген семсерлерге ие болды. Көптеген викинг жауынгерлері семсерге ие болды, өйткені жақсы семсерді сатып алу үшін бір шабуыл әдетте жеткілікті болды. Еркін адамдар, готтар мен жаролар көбірек әшекейленген семсерлерге ие болды, ал кедей шаруалар балта немесе найзалар қолданды. Лаксдейла сағасында айтылған бір семсердің құны жарты кронаға тең, бұл 16 сүт сиырдың құнына сәйкес келеді. Мұндай қаруды жасау өте арнайы іс болды, ал көптеген семсерлер шет елдерден, мысалы Рейнландтан әкелінді. Семсерлерді жасау үшін бір айға дейін уақыт кететін, сондай-ақ олар өте құнды болғандықтан, ұрпақтан ұрпаққа беріліп тұратын. Жиі, қылыш неғұрлым ескі болса, соғұрлым құнды болады. Жергілікті шеберлер көбінесе өздерінің әсем безендірілген тұтқаларын қосты, ал көптеген семсерлерге "Лег биттер" және "Алтын тұтқа" деген атаулар берілді. Скандинавтық мәдениетте семсерлердің маңыздылығы семсерлерді "өлтіру" практикасымен дәлелденді, бұл пышақты иілуді қажет етеді, сондықтан оны қолдануға болмайды. Бұл тәжірибе ритуалдық және практикалық мақсатқа қызмет еткен болуы мүмкін, өйткені викингтер жиі қаруларымен бірге жерленген және семсерлерді "өлтіру" қабір тонаушыларын осы қымбат қарулардың біреуін алу үшін жерлеуге кедергі келтірмеуі мүмкін. Археологиялық табылған бұрмаланған және сынық металл семсерлердің қалдықтары викингтердің қарумен бірге үнемі жерленетінін, сондай-ақ семсерлерді әдеттегідей "өлтіретінін" растайды.
Тұтқа
Франк семсерлерінің көбінесе үш немесе бес дөңгелек жапырақшадан тұратын қақпақтары болған. Бұл 8-ғасырдан бұрын болмаған франктық даму болды, және дизайн сол кезеңнің бейнелеу өнерінде жиі бейнеленеді, мысалы, Штутгарт Забур жыршысы, Утрехт Забур жыршысы, Лотар Ізгі хабарлары және Берн психомахия қолжазбаларында, сондай-ақ Мальс шіркеуіндегі қабырға фрескаларында, Оңтүстік Тироль. Сол сияқты, қақпақтарды орнату әдет-ғұрыптары - бұл Карл Македонскийдің билігі кезінде пайда болған франк жаңалықтары, әсіресе, Ульфберт тобының қақпақтары, бірақ ортағасырлық дәуірде жалғасып, 12-ші ғасырда танымал болды. Семсер жазулары викинг дәуірінде жиі кездесетін болса, Меровинг семсерінен мұра етілген және 8-9 ғасырларда кең тараған қымбат металдардағы ұстағыш безендірулер әдет-ғұрыптары 10 ғасырдың барысында төмендеп келеді. Х ғасырдың аяғында қазіргі Киелі Рим империясында жасалған семсерлердің көпшілігі, морфологиялық жағынан "Викинг семсері" типтеріне сәйкес келсе де, қарапайым болаттан жасалған.
Сауда
Франк семсерлерінің бүкіл Скандинавияда және Волга Болгариясына дейін шығыста таралуы франк қару-жарағының экспортының айтарлықтай маңыздылығын растайды, тіпті Каролинг патшалары қаруды әлеуетті жауларға экспорттауға кедергі келтіруге тырысқанмен; 864 жылы Карл Балда викингтерге қару сату үшін өлім жазасын белгіледі. 10 ғасырдағы Ибн Фадлан Волга викингтері франк семсерлерін қолданғанын анық айтады. 869 жылы Камаргқа шабуыл жасаған сарацендер Арль архиепискобы Ротланд үшін төлем ретінде 150 семсер талап етті. Шет елден жасалған, әсіресе франк қарулары мен броньдары скандинав қоғамында ерекше рөл атқарды. Нормандықтар оларды сауда арқылы (нормандық қоғамда сыйлық берудің кеңейтілуі) немесе олжа ретінде алды. Сондықтан, олардың иеленуі мен кез келген адамның көрсетуі олардың әлеуметтік иерархиядағы орнын және кез келген саяси адалдықтарын білдіреді. Франктар мен англосаксондар арасындағы қару алмасудың бір мысалы 795 жылы Шарль Македонский англосаксон патшасы Мерсияның Оффасымен қару алмасқанда болды. Скандинавияның викинг дәуіріндегі шетелдік қару-жараққа деген сүйіспеншілігі өте практикалық аспектіге ие болды. Скандинавияның қару-жарағы ескірген, ал темірдің сапасы төмен болған. Викингтердің ең маңызды қаруларының көбісі алтын мен күміспен сәнділенген. Мұндай әшекейленген қарулар үлкен діни және әлеуметтік қызмет атқарды. Бұл бағалы металдар Скандинавияда өндірілмеген, сондықтан олар да импортталған. Скандинавияда бағалы металдар геометриялық үлгілер, жануарлар бейнелері және (кейін) христиандық рәміздер жасалатын қарулардың тұмсықтары мен бөренелеріне салынған. 9 ғасырдың ортасында Скандинавияға жоғары сапалы қару-жарақ ағылды, ал франк қарулары барлық викингтер үшін стандартқа айналды. Ахмад ибн Фадлан Ресейге жасаған сапары туралы баяндауында айтқандай, әр викинг "франк үлгісіндегі семсер" алып жүретін. Франктар викингтердің Францияда өндірілген қару-жарақ пен броньды қолдануын шектеуге тырысты, өйткені олар ақырында бірдей қаруланған қарсыластарға тап болады деп қорықты. Осыған ұқсас заңдар Францияның барлық аймақтарында қабылданды. 864 жылы Батыс Францияның патшасы Карл Тоқалбас бұл рәсімді өлім жазасына кесілді. Толық жиынтыққа екі-үш овал немесе жартылай овал тұтқалар, бір үлкен белдік ұшы, белбеу бұғазы және үш жапырақты тұтқа кірген сияқты. Олардың қылыш белбеуіндегі орналасуын Мэнхин (1973) қайта құрастырған.
Морфология
Бұл тақырыпты зерттеудің негізін Ян Петерсен (De Norske Vikingsverd, 1919) құрды. Петерсен (1919): Викинг семсерлерін жіктеу және даталау үшін Еуропа бойынша әлі де кеңінен қолданылатын 26 типті түпнұсқалық ұстағышты типологиясын әзірледі. Норвегияда 1700 - ге жуық викинг семсерлері табылғандықтан, бұл типтегі қарулар ең көп қолданылады. Петерсеннің типтері үлкен әріптермен AZ арқылы анықталады. Петерсен Норвегияда табылған 110 дананы атап өтті. Олардың 40-ы екі қырлы, 67-сі бір қырлы және 3-і белгісіз. Р. Э. М. Уилер (1927): Ұлыбританиядан табылған табылғандарға негізделген семсер тұтқаларының қарапайым типтерін жасады, Петерсеннің тұтқа типологиясын балға типологиясымен біріктірді, I-ден IX-ға дейін белгіленген тоғыз типте. Оукшотт (1960): Викерлер типологиясына тағы екі типті қосып, Викинг дәуірі мен кейінгі ортағасырлық семсер арасындағы алшақтықты жойды. Geibig (1991): Жебе морфологиясына негізделген қосымша типологияны (114 типтері) және 8-12 ғасырлардағы Шығыс Францияның шекарасында табылған семсерлерге назар аударған (оның ішінде "Викинг" және "аттық" семсерлер арасындағы ауыспалы типтерді қоса алғанда) типтер (117 типтері, субтиптері бар) типтерін енгізді. Оукшотт (1991): Негізінен викингтер дәуірінен кейінгі қылышпен айналысады. Ол барлық викинг дәуіріндегі семсерлерді өзінің Х типті деп жіктейді. Якобсон (1992): жақында Петерсеннің семсер тұтқаларының Еуропа бойынша таралу үлгілерін егжей-тегжейлі көрсететін бірқатар карталар жариялады. Якобсонның тұжырымдары Иан Пирстің "Викинг дәуіріндегі семсерлер" деген еңбегінде талқыланған. Пирс (2002): Оукшотт типологияларға шолу жасап, жазылған бледер туралы талқылау жасайды. Джонс сонымен қатар қол және бланкі жіктелуінің шолуын ұсынады, Якобсон мен Гебиг жұмысының қорытындысын ұсынады және жаңартылған типологияның уақыт диапазонын ұсынады. Пирс 85 толық немесе толықтай семсерлерді сипаттап, оларды Петерсеннің ашылуымен салыстырып, мысалдар каталогын ұсынады.
Jakobsson (1992): has recently published a number of maps detailing the distribution patterns of Petersen's sword hilts across Europe. Jakobsson's conclusions are discussed in Ian Peirce's 'Swords from the Viking Age'. Peirce (2002): Oakeshott provides an overview of typologies and a discussion on inscribed blades. Jones also provides an overview of hilt and blade classifications, provides a summary of Jakobsson's and Geibig's work and provides an updated typology date range chart. Peirce provides a catalogue of examples, detailing 85 complete or almost complete swords and comparing them to Petersen's discoveries.
Металлургия
Еуропаның ерте және орта ғасырлардағы қылыстың дамуының маңызды аспектісі - жоғары сапалы болат. Көші-қон кезеңінде, сондай-ақ ерте ортағасырлық семсерлер негізінен "жалған Дамаск" болат деп аталатын үлгілі дәнекерлеу әдісімен өндірілді. Бұл кезде Еуропада бүкіл семсердің табанын шығаратын сапалы болаттан жасалған гүлдер өте сирек кездесетін, көбінесе Орталық Азиядан импортталған, онда 8 ғасырдан бастап болат өндірісі қалыптаса бастаған. 1000 жылдан кейін жасалған сапалы семсерлерде балқымалы болаттан жасалған бесіктер болуы ықтимал. Ulfberht семсерлер тобының құрамына болат пен өндіріс әдістерінің кең спектрі кіреді. 10 ғасырдағы Моравиядағы Немиландағы қабірдің бір үлгісінде қаттыланған қырлары бар пісірілген өзек бар. Тағы бір мысал Орталық Азиядан әкелінген жоғары сапалы гипоэутектоидты болаттан жасалған көрінеді.
Белгілі мысалдар
Себь қылышы, 9 ғасырдағы С типті қылыш 1825 жылы Норвегияның Согн аймағындағы Викойридің Себь қаласында табылған. Қылыш өзінің бесік жазуымен ерекшеленеді, оны Джордж Стивенс рундық деп түсіндірді (1867), бұл өте ерекше болар еді; Викинг дәуіріндағы семсердің тұтқаларына кейде рундар ойылып жазылған болса, инкрустацияланған бесік жазулары, осы мүмкін жағдайды қоспағанда, әрдайым латын әліпбиінде. Викинг дәуірінің ең ауыр және ең ұзын семсерлерінің бірі 9 ғасырда табылған, қазір Ослодағы Мәдениет тарихы мұражайында сақталған. Оның жалпы ұзындығы - 2,0 м, бесігінің ұзындығы - 2,0 м, және массасы - Степанның семсері: 10 ғасырдағы Петерсеннің Т типті семсері, ол мүріш тістерінің тұтқасымен, ою-өрнектелген Маммен стиліне сәйкес келеді. Прагадағы Қазынашылықтың Қасиетті Вит соборында Венгрия патшасы Киелі Стефанның таққа отырғызу қылы ретінде көрініс тапқан. Линкольн семсері (River Witham sword): 10 ғасырға жататын, Petersen L типті нұсқасы (Evison's "Wallingford Bridge" типті) және англосаксондық шебердің қосқан тұтқасы бар, неміс / Оттон өндірісінің қырымен 1848 жылы Линкольндегі Монкс Аббатханасының қарама-қарсысындағы Уитэм өзенінен табылған. Пирс (1990) бұл семсерді "жанға толы", "ең керемет викинг семсерлерінің бірі" деп ерекше атап көрсетті. Линкольн семсері Леутфрит (+ ЛЕТФРИТ) деген жазуы бар екі семсердің бірі екендігімен ерекшеленеді, екіншісі Татарстандағы табылған (ол кездегі Волга Болгариясы, қазір Қазанның тарихи мұражайында сақталады). Сырты екі жақты орама үлгісімен орнатылған. Эссеннің семсері - 10 ғасырдың аяғында алтынмен қапталған, Эссен аббатлығында сақталған X ғасырдың семсері. Кавуд қылышы мен онымен тығыз байланысты Корсойгэден қылысы "Викинг дәуірі қылыстарын" ортағасырлық типтерден алу тұрғысынан ерекшеленеді. Бұл қылыстар "Викинг қылысы" типтеріне өте жақсы сәйкес келеді, бірақ Оукшот (1991) оларды 12-ғасырдан басталған типтер деп санайды.