Кіріспе

Шу Ханның қолбасшысы (234 жылы қайтыс болды)

Ли Ян (234 жылдың қазанында қайтыс болды), Сыпайылық аты Чжэньфан, сондай-ақ Ли Пинг деп те белгілі, Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Шу Хан мемлекетінің әскери қолбасшысы болды. Ол мансабының шыңына Шу императоры Лю Бейдің өзінің ұлы және мұрагері Лю Шан үшін Чжугэ Лянмен бірге әскери билік пен қоса билеуші болуды сұраған кезде жетті. Лю Бейдің қайтысынан кейін Ли Янға 220 жылы Гуан Ю соңғы рет ие болған Авангард генералы атағы берілді. Ли мансабының көп бөлігін 220-жылдардың ортасы мен соңында Шығыс майданының Йонг Ан қаласында орналасқан аймақтық қолбасшысы ретінде Чэн Даомен бірге атқарды; ол лауазымында ешқашан ірі шайқастарға қатыспады. Алайда, 230-жылдары және Чжугэ Лянның төртінші Солтүстік жорығы кезінде Ли Янға Чжугэ Ляннан кейінгі Агиль кавалериясының генералы дәрежесі берілді. Ол логистиканы басқаруға тағайындалды, бірақ Чжугэ Лянның әскеріне қажетті жабдықты уақтылы жеткізе алмады. Ли Ян бұйрықтарды орындамағанын жасыруға тырысқаннан кейін, оның лауазымы мен билігінен айырылды.

Ерте өмір және мансап

Жастық шағында Ли Ян провинциялық губернатор Лю Бяоның басшылығымен Цзинь провинциясында (қазіргі Хубэй және Хунаньды қамтиды) азаматтық қызметкер болып жұмыс істеді және қабілетті екенін дәлелдеді. 208 жылы солтүстік әскербасы Цао Цао Цзинь провинциясын басып алу үшін жорық ұйымдастырғанда, Ли Ян провинциядан қашып, Лю Чжанның билігінде болған И провинциясына (қазіргі Сычуань және Чунцинді қамтиды) босқындардың қатарына қосылды. Лю Чжан Ли Янды Чэнду префекті етіп тағайындады, және Ли Ян жаңа қызметінде де өзін жақсы жағынан көрсетті. Кейіннен, Лю Бей әскербасы И провинциясына шабуыл жасағанда, бастапқы қарсылық сәтсіз аяқталғаннан кейін Ли Янға армияны басқарушы қызметі тапсырылды. Оның міндеті – И провинциясының астанасы Чэндудың алдындағы стратегиялық бекініс Мианчжуда жау әскерін тоқтату еді; алайда, Ли Ян Лю Бей келген кезде өзінің әскерлерін оған бағынуға көндірді. Оның уақтылы шешімі үшін Ли Ян генерал-майор дәрежесіне көтерілді.

Лю Бейдің басқаруындағы қызмет

Лю Бэй И провинциясын бағындырғаннан кейін Ли Ян Qianwei округінің (犍為郡) әкімшісі (太守) және Даңқты қайта жандандыратын генерал (興業將軍) болып тағайындалды, бұл жаңа билікті нығайту мақсатында жасалды. Жаңа ғана келген Ли Янға Shu Ke (蜀科; Шу аймағының заң кодексі) құрамын жасауға шақырды, оған Zhuge Liang, Fa Zheng, Yi Ji және Liu Ba да қатысты. (Shu Ke кейін Shu Han мемлекетінің құқықтық жүйесіне бағыт беруші ең маңызды құжат болды.) Ли Ян командалық әкімші ретінде өзінің қабілетін көрсетуді жалғастырды – оның басшылығымен бірнеше ірі азаматтық жобалар басталып, жүзеге асырылды: Mount Tianshe тауынан туннель салынды, өзендер бойындағы жолдар жөнделді, оның құзыратындағы инфрақұрылымдар безендіріліп, қайта жаңартылды. Ли Янның билігіндегі халық риза болды. Алайда ол өзінің әріптестерімен қарым-қатынастағы нашарлығын көрсетуге бастады. Ли Янның бас кеңесшісі Ян Хонг Ли Янның қайта құру жобаларының біріне – әкімшілік резиденциясын көшіруге қарсы шықты. Ли Ян Ян Хонгтың ұсынысын тыңдаудан бас тартты; Ян Хонг Ли Янның жоспарына қайта-қайта қарсылық білдіргеннен кейін отставкаға кетті. Ли Янның қол астындағы стандартты генерал Ван Чонг жетекшісімен туған үлкен даудан кейін Wei мемлекетіне қашып кетті. 218 жылы Лю Бэй Cao Cao-мен Hanzhong округі үшін күресіп жатқанда, бандит басшылары Ma Qin (馬秦) және Gao Sheng (高勝) көтеріліс ұйымдастырды. Көтерілісшілер Zizhong округін басып алып, ондаған мың адамды өздеріне қосылуға шақырды. Көптеген әскерлер Hanzhong майданында тұрып қалғандықтан, Ли Ян Qianwei округінде тек 5000 сарбаздық жергілікті қорғаныс күштерін жинап, көтерілісті сәтті басып, провинцияға және халқына тұрақтылық пен тәртіпті қайтарды. Sou (叟) тайпасының басшысы Gao Ding осы мүмкіндікті пайдаланып Xindao округіне (新道縣) шабуыл жасады, бірақ Ли Ян өз әскерін шеберлікпен қорғауға алып барды және Gao Ding-нің шабуылын тойтарды. Осы еңбегі үшін Ли Ян Han-ға көмектесетін генерал (輔漢將軍) болып тағайындалды. 222 жылы Лю Бэй Xiaoting шайқасында шығыс әскербасы Sun Quan-ға жеңіліп, көп ұзамай Baidicheng қаласында қайтыс болды. Осы жылы ол Ли Янды Baidicheng-ке шақырып, оны Жазу шеберлерінің префекті (尚書令) дәрежесіне көтерді. Өлім төсегінде Лю Бэй Ли Яннан Zhuge Liang-пен бірге ұлы Liu Shan-ды күтіп-бағуды өтінді және Ли Янды барлық әскери мәселелерді шешу үшін Орталық генерал-протектор (中都護) етіп тағайындады. Императорлық гвардия және стандартты әскерлер оның басқаруында болуы керек еді. Ол сондай-ақ Shu және оның одақтас мемлекеті Wu арасындағы шекараға жақын Yong'an округінің (永安縣; қазіргі Fengjie округі, Chongqing) қорғанысын ұйымдастырды. Лю Бэйдің өсиетіне сәйкес, Ли Ян Shu режиміндегі әскери билікке ие болуы керек еді. Лю осы лауазымға Лиді таңдады, өйткені 223 жылы басқа да бұрынғы Yi шенеуніктер, Fa Zheng және Dong He қанағат етпейтін, ал Huang Quan бір жыл бұрын Wei мемлекетіне өткен, ал Wu Yi (Үш патшалық) Ли Ян сияқты талантты емес деп есептелді.

Бірлескен басқарушы ретінде

Наньчжун аймағындағы жергілікті басшы Юн Кай көтеріліс бастағаннан кейін Шу билігінен тәуелсіздік жариялаған кезде Ли Ян, Юн Кайды бұған жол бермеу үшін жеке ықпалын қолданып, оған барлығы алты хат жазды, бірақ бұл әрекет нәтижесіз болды. Гао Дин мен Менг Хуо да көтерілісті күшейтті, нәтижесінде науқан ірі революцияға ұласты, бұл Чжугэ Лянды әскери күшпен жауап беруге мәжбүр етті. Оңтүстікті сәтті бағындырып, У-Шу одағын қайта жаңғыртқаннан кейін, Чжугэ Лян өзінің зор бюрократиялық билігі мен ықпалын пайдаланып, адам ресурстарын қайта құруға кірісті. Жас императорға бірнеше шенеуніктерді сарай қызметкерлері ретінде тағайындағаннан кейін, Чжугэ Лян Вумен байланысты нығайтуға көп күш жұмсады. 229 жылы Сунь Куанның таққа отыруымен байланысты құттықтау үшін Чэнь Чжэнь (Үш патшалық) елшілікке тағайындалды. Кету алдында Чэнь Чжэнь Чжугэ Лянға "Ли Янның асқазанында таразы бар" деді, бірақ Чжугэ Лян жағдай толыққанды шешілмегендіктен, оған шабуыл жасаудың орнына Ли Янды мақтағанды жөн көрді. 226 жылы Ли Ян үй шаруашылығы министрі (光祿勳) болып тағайындалды және бас округ маркизі (都鄉侯) атағы берілді. Сол жылы оған авангард генералы (前將軍) шені де қоса тағайындалды. Кейін Чжугэ Лян Лю Бэйдің тағайындаған Ханчжун аймағының қолбасшысы Вэй Яньды Ли Янмен алмастыруға тырысты. Ли Ян сол кезде шығыс майданының қолбасшысы болғандықтан, бұл оны шығыстан солтүстікке ауыстыруды білдірді, бірақ техникалық тұрғыдан оның шені өзгермеді; алайда Ли Ян мұны осылай түсінбеді. Сонымен қатар, Ли Ян Чжугэ Лянға бес округтан тұратын Ба провинциясын құруды ұсынды және өзін осы жаңа Ба провинциясының инспекторы етіп тағайындауды сұрады. Чжугэ Лян Ли Янның ұсынысына келіспеді. Бірақ Ли Ян өзінің орнын Цзянчжоуға (江州; қазіргі Чунцин) ауыстырды. Келесі жылдары Ли Ян мен Чжугэ Лян арасындағы қарым-қатынас бәсекелі, бірақ ынтымақтастыққа негізделген болып қалыптасты. Жақында дезертир болған Менг Даға жазған хатында Ли Ян, Конгмин мен өзіне де қиын міндет жүктелгенін және оған көп жауапкершіліктер ілесіп отырғанын жазды. Дегенмен, оның осындай ұлы серігі болғанына риза болды. Чжугэ Лян да Менг Даға хат жазып, Ли Янның қабілеттері мен мінез-құлқын жоғары бағалады. Ли Ян бірде Чжугэ Лянға хат жіберіп, соңғысы тоғыз сыйлықты қабылдап, Шу режимінің вассал патшасы болуға тиіс екенін айтты; Чжугэ Лян Шу өзінің басты қарсыласы Вэйді жеңгеннен кейін ғана мұндай қадамға баратынын мәлімдеді. Хат былай деп жазылған: "Біз екеуміз көптен бері таныспыз, бірақ енді бір-бірімізді түсінбейміз! Сіздің міндетіңіз мемлекетті қайта жаңғыртуға көмектесу және дұрыс емес амалдардан сақтану, сондықтан мен үнсіз қала алмаймын. Бастапқыда мен шығыс аймағынан қарапайым адам болдым, бірақ бұрынғы император менің талантымды жоғары бағалады және қазіргі уақытта менің шенім барлық шенеуніктердің арасында ең жоғары, жалақым мен сыйлықтарым аса көп. Қазіргі уақытта көтерілісшілерді басу жұмысы аяқталған жоқ. Сіздер, осы міндеттің әлі де жалғасып жатқанын түсіне білгендер, бізге лайық емес сый-сияпаттар беруге және даңқты атақтармен күтуге шақырасыздар. Бұл ізгі адамдардың жолы емес. Егер біз көтерілісшілерді жеңіп, Цао Руиді өлтірсек және император өз тағына оралса, онда біз екеуміз де биікке көтерілеміз. Сонда мен тіпті он сыйлықты да қабылдаймын, тіпті тоғыз сыйлықтан да артық!"

230 жылдың тамызында Вэй генералы Цао Чжэнь, Чжугэ Лянның бұрынғы шабуылдарына жауап ретінде Шуға қарсы жазалау науқанын бастады. Чжугэ Лян Ли Янды 20 000 әскермен Ханчжун округіне барып, Вэй шабуылынан қорғануға шақырды. Алайда Ли Ян өзінің базасын тастап, Чжугэ Лянның қол астында қызмет етуге ниеті болмады, сондықтан ол соңғысына (Чжугэ Лян сияқты) корегент ретінде кеңсе ашуға құқығы болуы керектігін айтты. Чжугэ Лян Ли Янның өтінішін қабылдамады, бірақ оның ұлы Ли Фэнге Ханчжун округіне келсе, оны ауыстыруға рұқсат беріп, оны ынталандырды. Ли Ян ақырында Чжугэ Лянның қысымы мен көндірісімен Ханчжунға барды.

Логистикалық қызметкер ретінде

Уэй шабуылдары үздіксіз жаңбырдың салдарынан тоқтап қалғаннан кейін Ли Янга шығысқа қайтуға рұқсат берілмеді. Оның орнына Чжугэ Лян Ли Янды өз кабинетіне мүше етіп, императорлық канцлер кеңсесіне кіруге мүмкіндік берді. Осылайша Ли Ян өзінің есімін "Ли Пин" деп өзгертті, Чжугэ Лянның соғыс жоспарына мойынұсынып, Чжугэ Лянның төртінші солтүстік жорығында логистикалық офицер рөлін қабылдады. Төртінші жорық айлар бойы созылғанда, Чжугэ Лян мен Вэй генералы Сыма И Цы тауының маңында бірнеше шайқас өткізді, екі тарапқа да қосымша жабдықтау қажет болды. Бірақ жаңбыр көлік жолдарын қиындыққа толы етті, және Ли Ян Чжугэ Лянның лагеріне жабдықтауды жеткізе алмады. Ли Ян жағдайды Лю Шанға хабарлаудың орнына, өзінің сәтсіздігін жасыруға тырысты. Ли Ян армия кеңесшісі Ху Чжунға (狐忠) және армия қолбасшысы Чэн Фанға (成藩) Чжугэ Лянға хат жеткізіп, командирге логистикалық мәселе туралы хабарлады және одан қайтып келуін сұрады. Чжугэ Лян Ханчжун әкімшілігіне оралғанда, Ли Ян оған азық-түлік дайын екенін айтты және неге шегінгенін сұрады. Сонымен қатар, Ли Ян Лю Шанға "армияны жауды шайқасқа салу үшін шегінуге мәжбүр болды" деген хабарлама жіберді, Чжугэ Лян соғысты қайта бастасын деп үміттенеді, осылайша жабдықтауды жеткізе алмағаны байқалмай қалады. Бірақ Чжугэ Лян өзін жорықтан босатты және Ли Янмен айналысу үшін Чэндуға оралды. Ханчжун әкімшілігінен Чэндуға қайтып келген жолда Чжугэ Лян Ли Янды сөкпеді, бірақ оның хатын жасырын сақтап алды. Қайтып келген шенеуніктер императорды сарайда күтіп алғанда, Чжугэ Лян Ли Янның қолмен жазылған хатын Лю Шанға көрсетті, осылайша Ли Ян өзінің кінәсін жоққа шығара алмады. Содан кейін Чжугэ Лян Лю Шаннан Ли Янды барлық атақтары мен лауазымдарынан айырып, Цзитун әкімшілігіне жер аударуын өтінді. Ли Ян онда 234 жылы Чжугэ Лянның қайтысы туралы хабарды естігенге дейін, қалған өмірін қарапайым азамат ретінде өткізді, содан кейін ауырып қайтыс болды. Ли Ян Чжугэ Лян оны кешіріп, қайтадан жұмысқа алатынына үміттенді, өйткені Чжугэ Лянның орнына келгендер мұны істемейді деп ойлады. Сондықтан Чжугэ Лянның қайтысы туралы естігенде қатты қайғырды. Ли Ян қызметтен босатылғаннан кейін, Чжугэ Лян оның ұлы Ли Фэнды (李豐) жұмысқа алды және оны Цзян Ванның басшылығымен бар күшімен еңбек етуге шақырды, осылайша ол әкесінің абыройын қайтаруы мүмкін болды. Ли Янның қайтысынан кейін Ли Фэн Жути әкімшісінің (朱提太守) шеніне жетті. Си Цуочи Ли Янның өліміне және Чжугэ Лянның заңды қолдануына қатысты: "Ежелгі заманда, олар қылмыс жасады деп танылғандықтан және заңға сәйкес, Ци Хуан Гун Гуан Чжунға Бо кланының (伯氏) үш жүз үйін тәркілеуге бұйрық берді. Бірақ Гуан Чжунның заңды орындауы әділ болғандықтан, олар ешқашан шағымданған жоқ. Ақылды адамдар бұл ұстаным лайықты деп санап, Гуан Чжунды заңды әділ қолданғаны үшін мақтады. Осыған қарағанда, Чжугэ Лянның өлімі Лио Лиді көз жасына алдырып, Ли Пингті, оларды қызметтен босатуға жауапты болса да, үмітсіздіктен өлтірді. Су бүгілсе де, ол өте тегіс және бейімделеді. Айналар жамандықты көрсетсе де, олар үкімсіз бейнелейді. Су да, айна да жасырынды еш наразылықсыз ашады, себебі Эго жоқ. Су мен айналар менменсіз, сондықтан жала жабудан аулақ болыңыз. Сондықтан биліктегі адамдарға өзгелердің үкімін қабылдау қиын. Адамдарды билікке көтеріп, бірақ оларда Эго болмауы керек, адамдарды үкімдеп, бірақ ашулары болмауы керек. Осы дүниеде реніштен аулақ болу үшін осындай әрекет жасай аламыз ба? Сондықтан Чжугэ Лянның заңды орындағаны мақтауға тұрарлық; Цин дәуірінен Хан дәуіріне дейін онымен салыстыруға болатын адамдар аз".