Кіріспе

Солтүстік Американың террапен тұқымдасына жататын торналар Солтүстік Американың террапен тұқымдасына жататын торналар. Қондырмақ торналар жер бетіндегі әдеттер мен жалпы сыртқы түріне байланысты торналарға ұқсас болса да, олар шын мәнінде американдық көлдік торналар (Emydidae) отбасының мүшелері. Тұқымның 12 таксоны жеті түрге бөлінген. Олардың басым бөлігі төменгі жағында шаршыланған күмбезді қабықшамен сипатталады, бұл жануардың басын және аяғын кері тартқанға және жыртқыш аңдардан қорғану үшін қабықшасын тығыз жапқанға мүмкіндік береді.

Таксономия және генетика

Террапен тұқымдасының атауын Бласиус Меррем 1820 жылы Эмис тұқымдасынан бөлек тұқымдас ретінде шығарды. Ол екі немесе үш бөлімге бөлінген кеуде сүйегі бар және осы бөліктерді өз бетінше қозғалта алатын түрлерді сипаттады. Ол бұл тұқымға басқалар арасында Terrapene boscii (қазіргі Kinosternon subrubrum subrubrum деп қабылданады) және Terrapene carolina (бірақ Terrapene clausa атауымен) орналастырды. Сондай-ақ бірнеше Азиялық қораптық торналар бұрын Террапен туысына жатқызылған; мысалы, Террапен биколоры (қазіргі Куора амбоиненсис куро) және Террапен культуралия (қазіргі Куора флавомаргината).

Өмір циклі және жыртқыш

Ересектілікке жеткен соң, өлім қаупі жасқа қарай көбеймейді. Сондықтан қораптық торғайлардың тіршілік ету қисығы басқа ұзақ өмір сүретін торғайлардың тіршілік ету қисығына ұқсас болуы мүмкін. Үлкен қораптық торғайлардың орташа өмір сүру ұзақтығы 50 жыл, ал олардың көпшілігі 100 жылдан аса өмір сүреді. Табиғи ортада өсіп келе жатқан қорапшалының жасын оның шашақтарындағы өсу сақиналарын санау арқылы нақты бағалауға болмайды; олардың өсуіне тамақ, тамақ түрлері, су, ауру және т.б. тікелей әсер етеді. Қапшықты қуыс жұмыртқалары икемді, ұзын және (таксонға байланысты) орташа есеппен 24 см ұзындығы 5 11 г салмақты. Тұтқында және олардың оңтүстік шетінде қораптық торғайлар жылына бірден көп тұқым алады, ал орташа тұқым мөлшері солтүстік популяцияларда үлкен. Әйелдердегі көбелектердің ұзағырақ туылуы байқалады. Бұл кезде қос қос көбелек жұптасып, әйелдер еркек жыныс затын бірнеше ай немесе тіпті бірнеше жыл бойы құрғақ судағы ұрықпен ұрықтап, жұмыртқалар жаюға дейін ұстап тұрады. Өлім қаупі кішкентай жануарларда олардың көлемі мен әлсіз қабығы мен пластроны салдарынан аса жоғары. Ересекті торнаның қабығы сирек сынса да, ол күтпеген шабуылға және үнемі кеміргісі немесе тістеп кетуіне бейім. Жалпы жыртқыш жануарлар - мысық, мысық, еншік, иттер мен кеміргіштер сияқты сүтқоректілер, бірақ құстар (мысалы, қарғалар, көгершіндер) және жыландар (мысалы, жарыскерлер, мақта ауыздар) қораптағы қияндарды өлтіреді.

Диета

Солтүстік Американың қораптық торталары әр түрлі тамақтанатын бар нәрсені жейтін жануарлар, өйткені қораптық торта "негізінен ол ұстай алатын нәрсені жейді". Омыртқасыз жануарлар (басқалардың ішінде жәндіктер, құрттар, мыңжаяулар) негізгі құрамдас бөлігі болып табылады, бірақ та тамақтанудың үлкен бөлігі (30-дан 90%-ға дейін) өсімдіктерден тұрады. Тамаққа жемістер (кактустардан, алмадан және бірнеше бақша түрлерінен) және гастроподтар (Heliosoma, Succinea) қосылады. Алғашқы 5-6 жылда қораптық торғайлар негізінен ет жейтін, ал ересектер көбінесе өсімдік жейтін болып келеді, бірақ мұндай айырмашылықтың ғылыми негізі жоқ.

Эволюция

Қаптамалы қиялы "қалдықтардың деректеріне қапылыстан, негізінен қазіргі түрінде" пайда болды. Морфологиясында айтарлықтай өзгерістердің болмауы олардың жалпы түр екенін білдіруі мүмкін. және су жануарлары түріне өте ұқсас. T. coahuila, бұл ортақ ата-баба да су жануарлары түрінің бір бөлігі болғандығын көрсетеді. Т. ornata және Т. carolina-ның қазбаланған үлгілері қазіргі уақыттан шамамен 5 миллион жыл бұрын пайда болған және бұл негізгі тұқымдардың миоцен кезінде де бөлініп кеткенін көрсетті. Тек қана жойылып кеткен (T. c. putnami) түрі плиоценге жатады және қаптамасының ұзындығы - 400 м, ол басқа түрлерге қарағанда әлдеқайда үлкен. Ең көп таралған түрі Terrapene carolina осал деп саналады, ал Terrapene ornata төменгі санатта қатерлі деп саналады. Террапен нельсони үшін классификациялау үшін жеткілікті ақпарат жоқ. Шығыс қорапшалы, Terrapene carolina carolina антропогендік факторлар мен аурулар салдарынан азайып келеді. Зерттеулер полимикробтық некротизациялық бактериялық инфекция туралы деректерді растады. Иллинойста 50 қорапшыл торғай өліп қалған, себебі осы инфекция екені анықталды. Ранавирус шығыс қораптық торғайлар популяциясына да кері әсерін тигізуі мүмкін. Құрастыру жұмыстарына байланысты қораптық тасбақа ауруын зерттеуді жалғастыру маңызды. Құтқару мақсатында аң аулаушы иттер қорапқа салынған торғайларды іздеуге және олардың ізін ұстауға үйретілді.

Үй жануарлары ретінде қораптық торғайлар

Көптеген тасбақалар мен тасбақалар қауымдастықтары кішкентай балаларға қораптық тасбақаларды үй жануарлары ретінде ұсынбайды. Қапшықты қуыстар көп жұмыс істегенде оңай қысылады және көбірек күтім қажет етеді. Қапшықты қуыстар жаңа ортаға көшіп келгенде стресске ұшырайды. Кейбір жануарлар, егер оларды өскен жерінен алып тастаса, бастапқы мекенін табуға тырысып, өлгенше мақсатсыз айналып жүреді. Үш саусақты торналар үй жануарлары ретінде жақсы деп саналады, өйткені олар мықты және жаңа ортаға көшіруден аздап зардап шегеді. Қорапқа салынған қиялы иттер мен мысықтардың қолына түсіп, зақымдаулары мүмкін, сондықтан оларды үй жануарларынан қорғау үшін ерекше күтім жасау керек. Қораптық қуысқа сыртқы аула қажет (қажет болған жағдайда олар ішкі аулаларда болуы мүмкін), жарыққа тұрақты түсу және әртүрлі тағам қажет. Бұл заттарсыз, қиялдарының өсуі тоқтап, иммундық жүйесі әлсірейді. Табиғи популяцияларға қысымды азайту үшін тұтқында өсірілген қораптық торғайларды (осылай жасауға рұқсат етілген жерлерде) сатып алу ұсынылады. Техаста 3 жыл бойы жүргізілген зерттеулер 7000-нан астам қораптық торғайлар коммерциялық сауда үшін табиғаттан алынғанын көрсетті. Луизианада жасалған ұқсас зерттеуде 41 ай ішінде 30,000-ға жуық қораптық торғайлар қайта сату үшін, көбісі Еуропаға экспорттау үшін, жабайы табиғаттан алынғаны анықталды. Тұтқынға алынғаннан кейін, күркірткелер жиі нашар жағдайда ұсталады, олардың жартысы өледі. Сатуға жеткілікті өмір сүретіндер тамақ тапшылығы, сусыздану және инфекция сияқты жағдайлардан зардап шегуі мүмкін. Индиана, Теннеси және басқа да штаттарда жабайы балықтарды жинауға тыйым салынған, ал көптеген штаттарда оларды ұстау үшін рұқсат алу қажет. Кейбір штаттарда жануарларды өсіруге тыйым салынған, өйткені олардың жануарларға зиян тигізуі мүмкін. Табиғи табиғаттағы қораптық торғайларды жинау олардың популяциясына зиян тигізуі мүмкін, өйткені бұл торғайлардың көбеюі аз.

Мемлекеттік бауырымен жорғалаушылар

Қапшықты қуыстар АҚШ-тың бес штатының ресми мемлекеттік бауырымен жорғалаушылары болып табылады. Солтүстік Каролина мен Теннесси штаттары шығыс қорапшалыға құрмет көрсетеді. Миссури штаты үш саусақты торнаға атау берді. Канзас пен Небраскада сәнді қорапқа салынған торғайлар бар. Пенсильванияда шығыс қорапты қиялы заң шығарушы органның бір палатасын бағындырды, бірақ 2009 жылы соңғы атауды жеңе алмады. Вирджинияда шығыс қораптағы қалпақтарға арналған заң жобалары 1999 жылы, содан кейін 2009 жылы қабылданбады. Бір заң шығарушы оппозиция ретінде Виргинияның қорқып қалғанда қабығына қашып жүретін жануарды ресми эмблема етіп қоюы неліктен керектігін сұрады. Вирджинияда ең маңыздысы - бұл жануардың көршілес Солтүстік Каролина штатымен тығыз байланысы.