Кіріспе
Финедон – Англияның Солтүстік Нортгемптонширдегі қала және азаматтық округ. 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 4552 адамды құрайды. 1086 жылы «Соңғы сот кітабы» (Domesday Book) толыққан кезде, Финедон (сол кезде Тингден деп аталған) бұрын Эдуард Танушының әйелі, королева Эдитке тиесілі болған ірі патшалық меншік болды. 1860 жылдардан бастап округ темір кені үшін кеңінен қазылды, ол әк тас қабатының астында жатыр және 100 жылдан астам уақыт бойы карьерлерде өндірілді. Жергілікті домендік пештерде шойын өндірілді, ал кейін карьерлер Корбидегі болат зауыттарына кенмен жабдықтады. Округтың оңтүстігіндегі тоқтатылған карьердің жартасы – геологиялық ерекше қорғалатын аумақ (SSSI). Финедон Уэлингборо қаласының солтүстік-шығысына қарай 6 шақырым қашықтықта орналасқан. Жақын жердегі қалалар мен ауылдарға Иртлингборо, Бертон Латимер және Грейт Харроуден кіреді.
England, with a population at the 2021 census of 4,552. In 1086 when the Domesday Book was completed, Finedon (then known as Tingdene) was a large royal manor, previously held by Queen Edith, wife of Edward the Confessor. From the 1860s the parish was much excavated for its iron ore, which lay underneath a layer of limestone and was quarried over the course of 100 years or more. Local furnaces produced pig iron and later the quarries supplied ore for the steel works at Corby. A disused quarry face in the south of the parish is a geological SSSI. Finedon is situated 4 mile (6 km) to the north east of Wellingborough. Nearby towns and villages include Irthlingborough, Burton Latimer and Great Harrowden.
"Домсдей кітабы"
1086 жылы «Domesday Book» аяқталған кезде, Финдон бұрын патшайым Эдиттің иелігінде болған үлкен патшалық меншік болды. Сол кезде ауыл (қазір қала) Тингден деп аталды, бұл ескі ағылшын тіліндегі þing сөзінен – «жиналыс немесе кездесу» және Denu сөзінен – «аңғар немесе жазық дала» шыққан. Тингден және кейінірек Тингдон атаулары он тоғызыншы ғасырдың басына дейін қолданылды, содан кейін Финдон жазбаша түрде де, айтылуында да қалыпты атауға айналды. «Domesday Book» жазылған кезде Финдон Нортгемптонширдегі халқы 50-ден астам болатын төрт қаланың бірі болды – қалғандары Нортгемптон, Бракли және Раштон. «Bell Inn» мейрамханасы да «Domesday Book»-қа енгенін мәлімдейді, бірақ қазіргі ғимарат сол кезеңге дейін салынбаған, ал бастапқы мейрамхана бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқандығына куәліктер бар. Дегенмен, негізгі ғимарат 1598 жылы салынды, ал қазіргі қасбеті 1872 жылы қосылды.
Қасиетті Мария шіркеуі
Қасиетті Мария Багалы ананың шіркеуі – 14 ғасырдың ортасында салынған, төрт бөлімі бар дәлізді негізгі ғимарат. 2022 жылға дейін шіркеудің пасторы құрметті Ричард Коулс болды, ол телехабаршы және The Communards поп-тобының бұрынғы мүшесі. Мұнарада D тонындағы сегіз қоңыраудан тұратын ансамбль орналасқан, ал ең ірі қоңыраудың салмағы 21 центнерден астам (шамамен 1,1 тонна). Шіркеуде сондай-ақ 1704 жылы Виндзор сарайындағы Сент-Джордж капелласы үшін салынған орган да бар. Ол 1717 жылы орнатылған, 1872 жылы қайта жаңартылған, 1960 және 2014 жылдары қалпына келтірілген, сонымен қатар механикалық жүйесі сақталған.
Финедон залы
Финедон залы – 17 немесе 18 ғасырда салынған, кейіннен өзгерістер енгізілген, II санаттағы ескерткіш болып табылатын ауылдық үй. Ол Тюдор стилінде, H әрпі пішіндес жоспармен, екі қабатты және мансардасы бар болып салынған. Үй темір тас қаптамасымен, әктас әшекейлерімен және шифер шатырымен тұрғызылған. Қазір бұл үй пәтерлерге айналдырылған.
Финедон обелискісі
Финедон обелискісі – 1789 жылы жылдың игіліктерін жазу үшін тіктелген ескерткіш. Оны сэр Джон Инглиш Долбен, Долбен барондықтарының төртінші және соңғы өкілі, сонымен қатар Финедон иелігінің иесі орнатқан. Бұл игіліктерге Георг III-нің ақыл-есіне қайтқандығы да кіреді деп саналады. 1789 жылғы 23 сәуір күні осы оқиғаны еске алу үшін алғыс айту күні ретінде белгіленді, және Финедонда бұл күн қоңырау соғу, отшашу және зеңбіректерден оқ ату арқылы тойланды. Обелиск А6 және А510 айналма жолының жанындағы кішкентай қоршауда орналасқан.
Вольта мұнарасы
Финедон бұрын Волта мұнарасының орны болған, ол 1865 жылы Финедон залынан Уильям Харкорт Ишам Макворт Долбен салған. Мұнара оның үлкен ұлы, лейтенант-командир Уильям Дигби Долбеннің қазасын еске алу үшін салынған. Ол 1863 жылдың 1 қыркүйегінде Африканың батыс жағалауында 24 жасында суға батып қайтыс болған. Ғимарат 86 жыл бойы тұрғаннан кейін 1951 жылы құлап, бір тұрғынын қаза тапты.
Су мұнарасы
Су мұнарасы 1904 жылы салынған, бастапқыда құны 1500 фунт стерлинг болды, ал Финдонды қоғамдық сумен қамтамасыз ету жобасының жалпы құны 13000 фунт стерлингке жетті. Мұнара сегізбұрышты пішіндес және ішкі жағында бес бөлікке бөлінген. Ғимараттың сырты қызыл, сары және көк түсті әр түрлі кірпіштерден жасалған, ал шатыры қорғасынмен және қарапайым плиткамен жабылған. Су мұнарасы кейіннен жеке тұрғын үйге айналдырылды және 1973 жылы II санаттағы ескерткіш ретінде тіркелді. Ол Финдон қаласының оңтүстік кіреберісіндегі A6 тас жолының жанындағы жергілікті маңызды нысан болып табылады.
Басқару
1894 жылғы Жергілікті басқару туралы заңмен қазіргі заманғы Жергілікті басқару енгізілген кезде Финэдон қалалық аудан болып белгіленді, оған қалалық аудандық кеңес құрылды. 1935 жылы Финэдон қалалық ауданы таратылып, Финэдон Веллингборо қалалық ауданының құрамына кірді. 1983 жылы жергілікті өкілдікті жақсарту және шешім қабылдауға ықпал ету мақсатында Финэдон ауылдық кеңесі құрылды. Қазіргі таңда оның он үш мүшесі бар. 2018 жылы ауылдық кеңес Финэдон қалалық кеңесі деген атауды қабылдады. Қала қазір Солтүстік Нортгемптоншир біртұтас әкімдігінің қарауында; бұған дейін, 2021 жылы жергілікті басқарудың округ көлемінде қайта құрылуына дейін, ол Веллингборо ауданының құрамында болды. Қала Парламентте Веллингборо сайлау округінің бөлігі ретінде өкілдік етіледі.
География
Финедон қаласы Изе өзенінен шамамен 90 метрге дейін көтеріледі, ал елді мекеннің тарихи орталығы оңтүстік-батысқа қарай бұрылған тар жартасты алқапта орналасқан. Қазіргі уақыттағы қауымның ең биік нүктесі – пайдаланылмайтын Сидегейт-Лейн қоқыс полигонының шыңы, ол қаланың оңтүстігінде, шамамен 108 метр биіктікте жатыр. Қауымның жалпы аумағы 1482 гектар (3662 акр) құрайды.
Таун Брук
Финедонның пайда болуы, тарихи тұрғыдан, елді мекеннің орталық осімен ағып өткен "Таун Брук" суының болуымен байланысты. Қазір ол Финдонның солтүстік-шығысындағы бастауынан қаланың ішінде толығымен құбырларға жасырылған, соңында Финдон Холл аумағында жер бетіне шығады. Одан ол Гров пен егістік жерлер арқылы ағып, Калли Бэнкс жанындағы Исе өзенімен қосылады. 1780 жылдары сэр Уильям Долбеннің бұйрығымен Таун Брук бөгеттелді, Финдон Холлмен байланысты саябақта көл құру үшін. Көлде шағын арал болған, оған кішкентай қайықпен жетіп, пикник жасауға болады. 1880 жылы қалада ішекке іңір ауруы (тиф) ошағы болғаннан кейін көл кептірілді, ал топырақ бөгеті мен су төгіш құрылысының қалдықтары әлі де Гровта табылады. 19 ғасырдың ортасына дейін Аффлек көпірінің жанындағы Долбен алаңында "The Ware" деп аталатын, Таун Брукпен толыған үлкен тоған болды, бұл атау "wayour" сөзінен шыққан, ол жылқы жууға арналған тоғанды білдіреді.
Банкс саябағы
Финедонның басты саябағы, сыртқы теннис корларымен және ит серушілер мен велосипедшілер арасында танымал кең жайлы аймақпен толық. Балаларға арналған ойын алаңында серіппелер, өрмелеу құрылғысы, айналма, кедергілерден өту жолы және тағы да басқа мүмкіндіктер бар. Банкс паркі Финедонның Бертон жолы, Хай-стрит және Веллингбороу жолы аралығында орналасқан, оған Хай-стрит және Веллингбороу жолынан кіруге болады.
Мешіт паркі
1939 жылдан 1946 жылға дейін темір кені Финэдон карьерінен өндіріліп, Веллингборо қаласындағы басты темір жол желісіне пойыз арқылы тасымалданды. Темір жолдың шұңқырын толтырып, жерді егістікке қайтарудың орнына, Финэдон тұрғындары оны маңызды жануарлар мекендеу аймағы ретінде сақтап қалу үшін күш-жігер жұмсады. 1984 жылы ол елдегі алғашқы «кішкентай парк» деп жарияланды. Парктің карьер тарихы оған «The Pits» деген жергілікті атаудың берілуіне себеп болды. Карьер аймағы көбінесе шөптесін және бұталы өсімдіктермен жабылған, ал қоймалар түрлі қосмекенділерге қоректену ортасы болып табылады. Темір жолдың көп бөлігі күл, сикомор және емен ағаштарынан тұратын орманды алқаптарды құрайды. Парк Веллингборо қалалық кеңесінің меншігінде және Нортгемптоншир жабайы табиғат қорының Финэдон бөлімшесі еріктілерінің тобы басқаруда, осы арқылы флора мен фауна үшін оның тиімділігін арттыруға ұмтылады. Карьердегі шөптесін алқаптарды сақтау үшін шөп кесіледі, ал ірі ағаштар мен бұталы өсімдіктердің басқа да бөліктері құстарға азықтандыру және ұя салу орындарын қамтамасыз ету үшін қалдырылады. Көлдер де ағаштармен толық жабылып қалмауы үшін күтіледі. Жермен тегістелген, үш жүз жылдан астам ғасырлық ескі липа және едәуір көне емен ағаштары осы аумақты кесіп өтетін жолдардың арасында кездеседі. Паркке кіруге Station Road және Avenue Road арқылы, Финэдон Долбен крикет клубының жанынан болады. Финэдон кішкентай паркінің оңтүстік-батыс жағында тағы бір табиғат қорығы орналасқан – Финэдон Кэлли Банкс, ол Бедфордшир, Кембриджшир және Нортгемптоншир жабайы табиғат қорына тиесілі және басқарылады. Cally Banks атауы темір кенін тазарту үшін күйдіру процесінен шыққан, нәтижесінде кальцин деп аталатын қалдық пайда болады, ол жабайы гүлдердің өсуіне қолайсыз топырақ жағдайларын жасайды.
Климат
Финедон, Британ аралдарының көп бөлігі сияқты, мұхиттық климатқа ие, сондықтан қатты суық немесе ыстыққа ұшырамайды және жыл бойы теңдестірілген жауын-шашынға ие болады.
Білім
Финэдонға екі бастауыш мектеп қызмет көрсетеді: 4-тен 7 жасқа дейінгі балаларға арналған Finedon Infant School және 7-ден 11 жасқа дейінгі балаларға арналған Finedon Mulso Church of England Junior мектебі. 2011 жылы екі мектеп біріктіріліп, қазір бір басшымен басқарылады. Apple Tree клубы, нәрестелер мектебінің жанында орналасқан, сабақтан бұрын және кейін балаларға қарау қызметін ұсынады. Финедонда орта мектеп жоқ, сондықтан оқушылар бітіргеннен кейін білім алу үшін қала шегінен тысқа шығуға міндетті. Иртлингбороудағы Huxlow Academy осы оқушылардың көп бөлігін қабылдайды, Веллингбороу жолындағы Gladstone аялдамасынан және Иртлингбороу жолындағы (A6) Premier дүкенінің жанындағы Dolben Arms PH аялдамасынан тегін автобус жолдамасы беріледі. Бұл қызметтерді Stagecoach Midlands компаниясы атқарады. Дегенмен, кейбіреулер Бартон Сигревтегі Latimer Arts College немесе Кеттерингтегі Bishop Stopford School-ға баруы да жиі кездеседі. 2 жастан бастап мектепке дейінгі және бастауыш білім беруді St Michael's playgroup қамтамасыз етеді, және 2014 жылдың шілдесінде Ofsted оны "Жақсы" деп бағалаған.
Финедон темір тас
Қауымның негізінде жатқан қара қоңыр темір тас Нортгемптонширдегі ең берік құрылыс тастарының бірі болып табылады, округтің басқа жерлеріндегі темір тастардың көпшілігінен өзгеше, олар сынып немесе қабат-қабат болінуге бейім. 14 ғасырдағы шіркеу негізінен осы тастан салынған, ол жергілікті карьерлерден алынған деп есептеледі (терезелер мен есік айналасында Уэлдон тасының ақшыл әктасы қолданылған). Қаладағы басқа ескі ғимараттар да жергілікті темір тасты пайдаланады, әсіресе, 1712 жылы қыздарға арналған қайырымдылық мектебі ретінде салынған шіркеуге қарсы тұрған үй және пасторлық үй. Бұл екеуі де 1860 жылдардан бастап Финедонда пайда болды.
Глендон темір кен компаниясы
Финдон және Бёртон Латимер аймағындағы карьерлер 1866 жылы 1857 жылы ашылған Мидленд темір жолының шығыс жағында, Финдон станциясының жанында Финдон пештерін салған Глендон темір кен компаниясының қызметімен басталды. Пеш жолы қазірге дейін пеш орналасқан өнеркәсіптік аймақтан өтеді. Ашық пеш 1866 жылдан 1891 жылға дейін шойын өндірді, ал қаланың солтүстігінде, шығысында және оңтүстігіндегі көптеген карьерлер дөңгелек арбалар мен тақтайшаларды пайдалана отырып, үстіндегі тау жыныстарын (кейде 25 футқа дейін қалың) қазудың қиын жұмысын атқарды. Астыңғы темір кен вагондарға тиеліп, пешке жеткізу үшін бірнеше трамвай желілері қолданылды, ал кейін кальцинациялық зауытта өңделіп, Дербиширдің көмір кен орындарына немесе одан да алысқа темір жолмен тасымалданатын болды.
Стантон темір зауыты
Қаланың оңтүстігі мен шығысындағы аймақтарда Стэнтон темір комбинаты компаниясы кен орындарын қазды, олар 1865 жылы Нортгемптоншир темір тасын пайдалана бастады. 1869 жылға қарай олар Финедон Холл иелігіндегі карьерлерді жалға алып, Мидленд темір жолымен байланысу үшін тар жол трамвайы салды, және сол арқылы кен теміржолмен Дербиширдегі Статон-ай-Дейлдегі қорыту пештеріне тасылды.