Кіріспе
Киркбертон – Англияның Батыс Йоркшир аймағындағы Кирклис ауданындағы ауыл, азаматтық округ және әкімшілік бөлімше. Ол Хаддерсфилд қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 миль (8 км) қашықтықта орналасқан. Тарихи тұрғыдан Йоркширдің Батыс жағына қарасты болған бұл округ Киркбертон және Хайбертон ауылдарынан, сондай-ақ Thunder Bridge, Thorncliffe, Storthes Hall және Linfit сияқты бірнеше шағын елді мекендерден тұрған. 2011 жылғы халық санауы бойынша азаматтық округтің халқы 26 439 адамды құраса, ал ауылдың халқы 4 299 адамды құрады.
Kirkburton is a village, civil parish and ward in Kirklees in West Yorkshire, England. It is 5 mile (8 km) south east of Huddersfield. Historically part of the West Riding of Yorkshire, the township comprised the villages of Kirkburton and Highburton and several hamlets, including Thunder Bridge, Thorncliffe, Storthes Hall and Linfit. According to the 2011 census the civil parish had a population of 26,439, while the village had a population of 4,299.
Тарих
Бұл аймақта темір дәуірінде қоныс құрылған деп саналады. Сол жерде саксон бекінісі де болған деп есептеледі. Ауыл "Домсдей кітабында" Вакефельдтегі Бертон деп тіркелген. Кіріспеде (аударма): "Уэйкфилдте 9 Беревикпен 60 карукат, 3 боват және 1 боваттың үштен бір бөлігі жер бар. Бұл жерді 30 жыртылыспен жыртуға болады. Бұл еңлік Едуард патшаның иелігінде болған, ал қазір патшаның қолында 4 шаруа, 3 діни қызметкер, 2 шіркеу, 7 соқмен және 16 бондар бар. Барлығы 7 жыртылысқа ие. 6 шақырымдық орманды жайылым бар. Жалпы ұзындығы 6 лига, ені 6 лига. Осы еңлікке Кіркбертонның сокесі тиесілі, барлығы 3 карукат, 30 карукат жер бар, оны 20 жыртылыспен жыртуға болады."
"In Wakefield, with 9 Berewicks are 60 carucates of land 3 bovates and the third part of 1 bovate to the geld. 30 ploughs could plough this land. This manor was in the demesne of King Edward; now, in the king's hand, there are 4 villans, and 3 priests and 2 churches, and 7 sokemen and 16 bordars. Together, they have 7 ploughs. [There is] woodland pasture 6 leagues long and 4 leagues broad. The whole [is] 6 leagues long and 6 leagues broad To this manor belongs the soke of these lands Kirkburton, 3 carucates in all, there are 30 carucates to the geld, which 20 ploughs could plough. Now they are waste"
After the Norman Conquest the village grew from the waste recorded in 1086. Kirkburton was named after the church was built in 1190 and Highburton was built on the hill. In the Middle Ages the township was part of the Manor of Wakefield and Kirkburton church was at the head of a parish, that extended to the Holme Valley. During the First English Civil War the villagers supported the Parliamentary cause. The priest, Gamaliel Whitaker, angered his parishioners by supporting the Royalists. He was denounced to the government forces who went to arrest him in 1644. During the struggle the soldiers shot his wife, Hester, in the ensuing confusion. Legend has it that her ghost haunts the old vicarage. The population of the township increased with the growth of the textile trades. By 1800 the population was about 1,400; 60 years later, it was approaching 3,700. After this, there was a general decline and for nearly a century the figure was around 3,000. In 1971 there were 2,800 inhabitants, but following housing developments at Highburton the population is nearer 5,000. The Huddersfield–Kirkburton Branch Line opened in 1867, serving two terminal railway stations as well as , , Fenay Bridge and Lepton. It was unusual in that it was operated by the London and North Western Railway company in an area where the Lancashire and Yorkshire Railway company had a virtual monopoly. Plans to extend the line to Barnsley never materialised and Kirkburton remained at the end of the line which was primarily used for goods traffic, although passenger services ran until 1930. The line continued as a transport goods until the 1960s, when a combination of road haulage and a decline in industry lead to closure of the railway station in 1965. Evidence of the railway remains in the area around Northwood Park, a housing development built on the old route. Parts of the railway station still remain, albeit in ruined state, and the bricked up tunnel can be seen when travelling into the village centre from the Penistone Road. A psychiatric hospital operated at Storthes Hall from 1904–1991. It was founded as an asylum, the Storthes Hall Mental Hospital (1929–1938), the West Riding Mental Hospital (1939–1948) and Storthes Hall Hospital (1949–1991). After the hospital closed the land was sold to the University of Huddersfield and halls of residence were built. Most of the site is the Storthes Hall Park Student Village, and the remaining area due for further development as a retirement village. Kirkburton's major industries were the woollen industry and coal. The village has a small shopping centre in Kirkburton but Highburton has become the residential centre.
Нормандықтар басып алғаннан кейін ауыл 1086 жылы тіркелген шөлейт жерлерден өсті. Кіркбертон 1190 жылы шіркеу салынғаннан кейін аталды, ал Хайбертон төбеде салынды. Орта ғасырларда қалашық Уэйкфилд еңлігінің бөлігі болды және Кіркбертон шіркеуі Холм аңғарына дейін созылған приходтың басында тұрды. Бірінші ағылшын азамат соғысы кезінде ауыл тұрғындары Парламенттік мақсатты қолдады. Діни қызметкер Гамалиел Уитакер патшалық жақтастарды қолдап, қауым мүшелерін ашуландырды. 1644 жылы оны тұтқындауға барған үкімет әскерлеріне жауды. Қырқыста сарбаздар оның әйелі Гестерді атып өлтірді. Аңыз бойынша, оның рухы ескі шіркеуде қыдырады. Ауыл халқы тоқыма өнеркәсібінің өсуімен артты. 1800 жылы халық саны шамамен 1400 адамды құрады, ал 60 жылдан кейін 3700-ге жуықтады. Осыдан кейін жалпы төмендеу болды және шамамен бір ғасыр бойы көрсеткіш 3000-ға жуық болды. 1971 жылы 2800 тұрғын болды, бірақ Хайбертон тұрғын үйлері салынғаннан кейін халық саны 5000-ға жуықтады. Хаддерсфилд-Кіркбертон тармақ желісі 1867 жылы ашылды, ол екі терминалдық теміржол стансасын, сондай-ақ Фенэй көпірін және Лептонды қамтыды. Бұл ерекшелік, өйткені Ланкашир және Йоркшир теміржол компаниясы монополияға ие болған аймақта Лондон және Солтүстік-Батыс теміржол компаниясы басқарды. Желіні Барнслиге дейін ұзарту жоспарлары іске аспады және Кіркбертон негізінен жүк тасымалы үшін пайдаланылатын желінің соңында қалды, бірақ жолаушылар пойыздары 1930 жылға дейін жүріп тұрды. Желі 1960 жылға дейін жүк тасымалы ретінде жалғасты, содан кейін автомобиль тасымалының өсуі және өнеркәсіптің құлдырауы 1965 жылы теміржол стансасының жабылуына әкелді. Теміржолдың іздері Northwood Park айналасындағы тұрғын үйлерде сақталған, бұл бұрынғы бағытта салынған. Теміржол стансасының бөліктері қираған күйінде сақталған, ал Пенистон жолынан ауыл орталығына кіргенде кірпішпен қаланған туннельді көруге болады. Стортс-холлда 1904-1991 жылдар аралығында психиатриялық аурухана жұмыс істеді. Ол психикалық аурулар ауруханасы ретінде құрылды, Стортс Холл психикалық ауруханасы (1929-1938), Вест Райдинг психикалық ауруханасы (1939-1948) және Стортс Холл ауруханасы (1949-1991) болып өзгерді. Аурухана жабылғаннан кейін жер Хаддерсфилд университетіне сатылды және жатақханалар салынды. Сайттың көп бөлігі Стортс Холл Парк Студенттер ауылы болып табылады, ал қалған бөлігі зейнеткерлер ауылы ретінде дамытылмақ. Кіркбертонның негізгі өнеркәсіптері - жүн және көмір өндірісі. Ауылда Кіркбертон қаласында шағын сауда орталығы бар, бірақ Хайбертон тұрғын үй орталығына айналды.
"In Wakefield, with 9 Berewicks are 60 carucates of land 3 bovates and the third part of 1 bovate to the geld. 30 ploughs could plough this land. This manor was in the demesne of King Edward; now, in the king's hand, there are 4 villans, and 3 priests and 2 churches, and 7 sokemen and 16 bordars. Together, they have 7 ploughs. [There is] woodland pasture 6 leagues long and 4 leagues broad. The whole [is] 6 leagues long and 6 leagues broad To this manor belongs the soke of these lands Kirkburton, 3 carucates in all, there are 30 carucates to the geld, which 20 ploughs could plough. Now they are waste"
After the Norman Conquest the village grew from the waste recorded in 1086. Kirkburton was named after the church was built in 1190 and Highburton was built on the hill. In the Middle Ages the township was part of the Manor of Wakefield and Kirkburton church was at the head of a parish, that extended to the Holme Valley. During the First English Civil War the villagers supported the Parliamentary cause. The priest, Gamaliel Whitaker, angered his parishioners by supporting the Royalists. He was denounced to the government forces who went to arrest him in 1644. During the struggle the soldiers shot his wife, Hester, in the ensuing confusion. Legend has it that her ghost haunts the old vicarage. The population of the township increased with the growth of the textile trades. By 1800 the population was about 1,400; 60 years later, it was approaching 3,700. After this, there was a general decline and for nearly a century the figure was around 3,000. In 1971 there were 2,800 inhabitants, but following housing developments at Highburton the population is nearer 5,000. The Huddersfield–Kirkburton Branch Line opened in 1867, serving two terminal railway stations as well as , , Fenay Bridge and Lepton. It was unusual in that it was operated by the London and North Western Railway company in an area where the Lancashire and Yorkshire Railway company had a virtual monopoly. Plans to extend the line to Barnsley never materialised and Kirkburton remained at the end of the line which was primarily used for goods traffic, although passenger services ran until 1930. The line continued as a transport goods until the 1960s, when a combination of road haulage and a decline in industry lead to closure of the railway station in 1965. Evidence of the railway remains in the area around Northwood Park, a housing development built on the old route. Parts of the railway station still remain, albeit in ruined state, and the bricked up tunnel can be seen when travelling into the village centre from the Penistone Road. A psychiatric hospital operated at Storthes Hall from 1904–1991. It was founded as an asylum, the Storthes Hall Mental Hospital (1929–1938), the West Riding Mental Hospital (1939–1948) and Storthes Hall Hospital (1949–1991). After the hospital closed the land was sold to the University of Huddersfield and halls of residence were built. Most of the site is the Storthes Hall Park Student Village, and the remaining area due for further development as a retirement village. Kirkburton's major industries were the woollen industry and coal. The village has a small shopping centre in Kirkburton but Highburton has become the residential centre.
Өнеркәсіп
Бұл жерде Елизавета I патшайым тұсында жүн мата тоқу жақсы дамыған еді. Ол 18 ғасырдың соңынан бастап қарқынды түрде кеңейді. 1787 жыл шамасында Доглиде алғашқы тоқыма фабрикасы салынды, ол су энергиясын жүн дайындау және дайын матаны жұмсарту үшін пайдаланды. 1800 жыл шамасында Линфитте тағы бір фабрика ашылды, ол бу күшімен жұмыс істеді. Екі фабрика да біртіндеп басқа да процестерді қабылдап, Кенион және Хей отбасыларының басқаруымен ірі кәсіпорындарға айналды. 1880 жылға қарай қалада сегіз фабрика жұмыс істеді. Тері өңдеу және көмір кендерін игеру Киркбертон экономикасына бірнеше ғасыр бойы бағалы үлес қосты. Соңғы тері өңдеу фабрикасы 1830 жылдары жабылды. Көмір өндіру суды сығу үшін буды кеңінен пайдалану арқылы маңыздылығы артты, 1850 жылға қарай қалада 20 шағын шахта болды. Сан алуан шахталар мен колодецтердің қалдықтарын көруге болады, соның ішінде Хайбертон қаласындағы Мур-Лейндегі бұрынғы Сент-Хелен кеніші. 19 ғасырдың екінші жартысында Киркбертон төңірегінде 30-дан астам шахта жұмыс істеді, онда 300-ден астам адам жұмыс істеді. Соңғы кеніш шамамен 70 жыл бұрын жабылды. Ауылдан көшіп кеткен бір көне өнеркәсіп – 18 ғасырдың ортасында пайда болған жиек құралдары мен қазықтар жасау. Соңғы фабрика, Картер, бірнеше жыл бұрын жаңа ғимаратқа көшірілді. 2006 жылы Shepley Spring Ltd Киркбертондағы бұрынғы Whitley Willows Textile алаңын сатып алып, осы аймақтағы мол және жоғары сапалы жер асты су көздерін пайдалана отырып, үлкен көлемде су құю зауытын ашты. Шепли Спринг Брукфилд деп аталатын бұл нысан тәулігіне 24 сағат жұмыс істейді және Ұлыбританияның супермаркеттері мен көтерме саудагерлері үшін ондаған миллион бөтелке өндіреді.
Басқару
Тарихи тұрғыдан алғанда, Йоркширдің Батыс жағында, қалашық және діни округ Киркбертон төңірегінде кең аумақты қамтыды. Киркбертон қалалық округі 1894 жылы құрылды, ал 1938 жылдың 1 сәуірінде Шелли, Шепли, Уитли-Аппер және Киркхетон, Лептон, Тёрстонленд және Фарнли-Тьяс аудандарының қосылуымен кеңейтілді. 1974 жылы бұл округ таратылды, ол Кирклиз құрамына енді. Киркбертон 1974 жылы азаматтық округке айналды. Оның округтік кеңесі ауылды және оның шекараларындағы Фарнли-Тьяс, Флоктон, Гранж-Мур, Хайбертон, Киркхетон, Лептон, Шелли, Шепли және Тёрстонленд сияқты басқа да елді мекендерді ұсынумен айналысады. 2011 жылы азаматтық округтің халқы 26 439 адамды құрады.
Спорт
Киркбертон АФК Вест-Райдинг округінің әуесқой футбол лигасының 1-ші дивизионында Грейгори ойнау алаңдарында ойнайды. Киркбертон жастар футбол клубы Киркбертон орта мектебінің жасанды жабындарында жаттығу жүргізеді. Ауылда Хаддерсфилд Таун клубының жаттығу базасы орналасқан. Киркбертон крикет клубы 1860 жылдың 25 ақпанында Роуз-энд-Краун қонақүйінде құрылған. Slant Gate-тің төменгі жағындағы бұл қонақүй қазір жеке тұрғын үйге айналдырылған. Клуб 1878 жылы Райлиге көшуге дейін Турншоуста ойнаған. Клуб 1893 жылы Хаддерсфилд және округтік альянсының негізін қалаушы мүшесі болды. 1995 жылы Англияның бұрынғы крикетшісі Филипп ДеФрейтас осы клуб үшін ойнаған. Грегори Филдс теннис клубы, бұрынғы Фени Бридж теннис клубы, 2000 жылы лотерея ақшасымен Бертон Акс Лэйнде салынды. Клубта киім ауыстыратын бөлмелер және үш жарықтандырылған макадамен корты бар.
Басқа ақпарат
Киркбертон – Киркбертон бірінші мектебі мен Киркбертон орта мектебінің орны. 2006 жылы Терншоу даңғылындағы ересектер білім орталығы мен арнайы мектеп жабылды. Ауылда масондық зал, алты қоғамдық үй, мақсатты түрде салынған денсаулық сақтау орталығы (2005 жылдың қазанында ашылды), тіс кабинеті және толық штатты емес полиция бөлімшесі бар. Ең ірі тұрғын үйлер Райли, Лоу Таун, Брикфилдс және Терншоус аудандарында орналасқан. Солтүстік жол және Джордж көшесі ауылдың басты жолын құрайды және көптеген дүкендер мен кәсіпорындарды қамтиды. Киркбертон мен Хайбертонның қоғамдық бірлестігі Бертон ауыл залында, бұрынғы Хайбертон бірінші мектебінде, Нортфилд-Лейн, Хайбертон қаласында жиналады. Киркбертон рапира би тобына ие, олар әр Жаңа жыл күні Киркбертон мен Хайбертон ауылдарындағы пабтарда дәстүрлі ұзын қылыш биін орындайды, сонымен қатар елдің басқа жерлеріндегі фестивальдарда да жиі өнер көрсетеді. Рапира биі 20 ғасырдың басына дейін ауылдағы дәстүр болып келді және 1974 жылы қайта жаңғыртылды. Топ көбінесе ағаштан жасалған кепіш, көк жилет және шалбар киеді, олардың бүйірінде ленталар болады. Бетті қараңғылату дәстүрі тек Жаңа жылдық өнер көрсетулерінде қолданылады. Бірнеше жылдан бері Киркбертон қауымдастығының бір бөлігі болып табылатын Киркбертон формалы тобы Халлас жолындағы штаб-пәтерінде жиналады. Киркбертондағы Барлық Қасиеттілер шіркеуімен байланысты, формалы топта 100-ге жуық жас мүше бар, олар скауттар мен гидтерден тұрады.
Дін
Киркбертон шіркеуі Барлық қасиеттілерге арналған. Ол 1190 жылы салынған және I санаттағы ескерткіш болып табылады. Құрылыстың көп бөлігі 13 ғасырға жатады, бірақ кейбір бөліктері қайта салынған. Мұнара 15 ғасырда қосылған. Шіркеудің ішінде соңғы ортағасырлық кеме төбесі, үлкен ағаш мінбар, тас қазан және Елизавета мен Яков дәуіріндегі орындықтар бар. Ғибадатханадағы кішкентай терезе бір шөлгеушінің ұясынан ашылған болуы мүмкін. Ішінде 10 ғасырға жататын, қалпына келтірілген тас кресті табуға болады, бұл осы жерде басқа шіркеу немесе христиандық елді мекен болған деген сенімді нығайтады. Шіркеу кең ауқымды жөндеуден өтті. Шіркеу ауласы да абаттандырылып, жабайы табиғатты қорғау орны болып табылады. 1885 жылы ауылда Құтқару армиясының бөлімі құрылды. Оның қазіргі бас кеңсесі 1964 жылы ашылды. Құтқару армиясы 2005 жылы ауылды тастап кетті, ал ғимарат Denby Dale Centre, тіркелген қайырымдылық ұйымына тиесілі. Мефодист шіркеуі 1816 жылы Понтиде салынды, бірақ 1845 жылы ескі кітапхананың артындағы басты жолдың жанындағы төбеге, Солтүстік жолға көшірілді. Шіркеу 1987 жылы жабылып, қазір жеке тұрғын үй болып табылады. Пермитив методист шіркеуі 1832 жылы Хайбертон қаласындағы Слант Гейттің үстінде салынды. 1899 жылы, қазір бұзылған мектеп салынды, ал 1926 жылы шіркеу кеңейтілді. Киркбертондағы методист шіркеуі сияқты, ол да 1973 жылы жабылып, қазір жеке үй болып табылады.
Қызықты орындар
Масондық зал Джордж көшесіндегі полиция бөлімшесі мен Әулиелер шіркеуінің қарама-қарсы жағында орналасқан. Ол 1889 жылы жергілікті масондардың жиналыс залы ретінде нео-Тюдор стилінде салынған. «Бьюмонт» ложасы содан бері осы ғимаратта кездесіп келеді. Ауылдағы ең көне мейрамхана – Джордж мейрамханасы 18 ғасырда салынған. Ол Джордж көшесінде, Әулиелер шіркеуіне қарап тұрған ескі темірші шеберханасының жанында орналасқан. 1777 жылы комиссия мүшелері Галифакс-Пенистон жолын, Пенистон тас жолының алға басушысын құру туралы келісімге келді. «Роял» қонақ үйі – 1870 жылы тастан салынған Виктория дәуіріндегі мейрамхана, ол ауылдағы екінші ірі паб болған. Қазір ол кооперативтік дүкенге айналдырылды. Спрингфилд диірмені шамамен 1820 жылы салынған. Иелері 1830 жылдары Спрингфилд үйін салған. Оны 1935 жылы Киркбертон қалалық округтік кеңесі сатып алып, үш жылдан кейін жергілікті қала әкімдігі ретінде қайта ашқан. Кеңес 1982 жылы оны сатқан. Қазір Киркбертон залы деп аталатын бұл ғимарат 1978 жылы II санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген. «Фоксглов» мейрамханасы 1868 жылы, филиалдық теміржол құрылысымен бірге нео-Тюдор стилінде салынған. Киркбертонның Барнслиге дейін созылған желідегі түйіспеге айналуы үміті болған, сондықтан оның бастапқы аты – «Теміржол түйіспесі» болған, бірақ бұл жоспар іске аспады. 2000 жылға дейін жергілікті тұрғындар оны «Үш сұңқар» деп атаған, содан кейін ол жаңа атын қабылдады. 2001 жылы ғимаратқа қосымша бөлім салынды, ол қазір ғимараттың қонақ үй бөлігі болып табылады. Линфиттегі Мэнор диірмені – бұл округтегі үш бұрынғы астық диірменінің бірі, ал қалғандары Догли Бар және Смитти Хиллде орналасқан. Шамамен 1832 жылы салынған бұл диірменде елдегі ең ірі су доңғалақтарының бірі болған, оның диаметрі 15 метрге жетеді: ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде металл терісіне тапсырылды. Майерс Вудта жүргізілген соңғы археологиялық қазбалар Англияның солтүстігіндегі темір өңдеу орындарының ең толыққанды жиынтығын ашты. Цистерциандық монастырь 12-14 ғасырларда жұмыс істеген, онда темір балқыту және темір өңдеу үшін озық технологиялар мен су энергиясы қолданылған.