Кіріспе

Ильрийлер Аутариаталар немесе Аутариаталар (басқаша аутариаттар; Αὐταριται, Аутариата; Аутариаталар) - Лим және Тара аңғарларының арасында, Акурентті таулардан әрі Батыс Морава аңғарларында өмір сүрген иллирийлер. Олардың аумағы Ардиаи мен Скодра көлінен шығысқа қарай Дарданиге және солтүстікке немесе солтүстік-шығысқа қарай Трибаллиге дейін созылып жатыр. Ардиаи және Дарданимен бірге Аутариаталар Страбонның Географиясында Римге дейінгі Балқандағы үш ең күшті иллириялық халықтың бірі ретінде аталады. IV ғасырда Балқанға кельттердің басып кіруі кезінде жеңілгеннен кейін Боснияда қалған автариаттардың бір бөлігі кельт мәдениетін өз тарихында қабылдады. Басқа бір бөлігі оңтүстікке қарай жылжиды және Македония Корольдігімен келісімнен кейін 20 000 адам қазіргі Оңтүстік-Шығыс Солтүстік Македония, Солтүстік Грекия және Оңтүстік-Батыс Болгария арасындағы шекаралық аймақта, Парорбелий тау тізбегінде қоныстанды.

Атауы

Аὐταριται, Autariatai есімді иллириялық халық алғаш рет Псевдо Скилакстың Периплінде б.з.б. Апиан (б.з.б. 2-ғасыр) жазған мифологиялық дәстүрге сәйкес, Аутариаттар барлық иллирий халықтарының атақты ата-бабасы Иллирийдің ұлдарының бірі Аутарий есімді ортақ атадан тараған. Аутариата атауы гидроним және ороним Тарамен байланысты. Тара өзені мен Тара тауы Аутариатан аумағында болған деп саналады.

Тарих

Аутариаттық қауымдастықтар б. з. б. 6 - 4 ғасырлар аралығында Autariatae ұжымдық атауымен аталатын бір саяси ұйымға бірікті. Олар шығысқа қарай Трибаллилер басқаратын аумақтарға қарай кеңейе бастады. Сонымен қатар, олар оңтүстікке қарай кеңейіп, сол жерде жаулары болған Ардиаиді жеңіп, жайылымдар мен тұзды көздерді иеленуге қол жеткізді. Б.з.д. 6 және 5 ғасырлар аралығында Аутариаталардың іс-әрекеті олардың экспансиясына тікелей әсер еткен халықтарға қатты әсер етті. Ардиаилер жағалауға, ал Трибаллилер шығысқа қарай көшірілді. Аутариаттардың кеңейуі оларға Балқан түбегінің ішкі бөлігін басқаруға мүмкіндік берді. Аутариаттар қоғамының жетекші сыныбы өзінің саяси және экономикалық дамуының биік сатысына жетті. Бұл б.з.б. Страбонның автариаттар туралы "бір кездегі ең ұлы және ең күшті иллириялық халық" деген түсінігі осы кезеңге қатысты болуы мүмкін. Олардың дамуының ең жоғары сатысы авториаттардың б.з.д. 310 жылы кельт көші-қоны салдарынан кенеттен жоғалып кетуімен аяқталатын біртіндеп құлдырауымен аяқталды. Ежелгі тарихшы Арианның айтуынша, автариаттар - Ұлы Александрға қарсы соғысқа шыққан үш иллириялық тайпаның бірі. Қазіргі тарихшылар әдетте автариаттар мен оңтүстік иллириялықтар македониялықтарға қарсы бірлескен шабуыл жасады деп болжаса да, Ариан бұл туралы нақты айтқан жоқ. Арианның айтуынша, Александр Иллирияның ақсақалдары Клейтустың көтерілісі туралы хабар алған, оған Таулантидің патшасы Глаукийдің көмегі тиді. Македонияның одақтасы Лангарус, Агриан патшасы, Александрдың рұқсатымен Аутариаталардың аумағына басып кірді. Александр Лангарустың соғысы аяқталуын күтпей, оңтүстікке қарай жылдам қозғалды. Лангарус автариаттарды күтпеген жерден басып алып, олардың жерлерін тонап кетті. Жеңістен кейін Лангарус патшалығына бай олжамен оралды. Қазіргі заманғы түсінік бойынша, Арианның Аутариатаның Македонияға шабуыл жасау мақсаты туралы жазбасы, Лангарудың Аутариатаға қарсы шабуыл жасауын ақтауға сылтау ретінде енгізілген болуы мүмкін. Агриан патшасының Аутариаттарға шабуыл жасап, тонауын Александр орындаған болар, өйткені Македония патшасы оны сенімді одақтас деп санайды. Арриан өз жазбаларында автариаттардың патшасыз тайпа болғанын айтады. Ол сондай-ақ Лангарус оларды "ең аз жауынгерлік" деп сипаттағанын айтады, екінші жағынан бұл мәлімдеме Страбонның есебімен қарама-қайшы келеді, ол Аутариаталарды жаулап алушылардың кеңейіп жатқан тайпасы ретінде сипаттайды. Апиан (95 165) Ардиаиді Аутариаталар жойғанын және Аутариаталардан айырмашылығы теңіз күш-қуатына ие болғанын жазған. Ол сондай-ақ Аутариаталардың Пит оракулына келт кімбрилерімен бірге шабуыл жасағаны үшін Аполлон жазалағандығын, содан кейін олар Бастарна тайпасының маңындағы Гета жерлеріне көшіп кеткенін айтады. Уилкстің айтуынша, бұл автариаттардың 310 жылдан кейін "жоғалып кетуінің" себебін түсіндіруі мүмкін. Ежелгі географ Страбон автариаттарды ең күшті үш тайпаның бірі ретінде атап көрсеткен, қалған екеуі - Ардиаи және Дарданий. Автариаталар мен келт скордискилері 313 жылдан кейін төменгі Морава аңғарында бір тайпаға бірікті деп есептеледі, өйткені қазба жұмыстары екі топтың да Пецинде, Костолакқа жақын жердегі бір қабірге жерленгенін көрсетеді. Б.з.д. 4 ғасырға жататын тоғыз автариат қабірі және осы бұрынғы қабірлердің айналасында орналасқан аутариаттар мен келт қабірлері екі топтың соғысқа емес, араласқанын көрсетеді. Нәтижесінде төменгі Морава аңғары кельт-трако-иллириялық өзара іс-қимыл аймағына айналды.

Мәдениет

Аутариаттардың әдеттегі тәжірибесі әлсіздер мен жаралыларды өлтіруді білдірді. Бұл әділ жандардың жауларының қолына түсіп қалмауы үшін жасалды. Бұл тәжірибе, мүмкін, жаулардың тұтқындардың қанын ішіп, олардың қасиеттері бар дене бөліктерін жеу арқылы, тіпті күшейіп, бүкіл Аутариата қауымына ерекше билік ие болады деген ырым-жырыммен қозғалған. Аутариаттар материалдық байлық мұрасы қалдырды. Осы уақытқа дейін 100 - ден астам қамал қираған жерлер автариаттардың мекендеген жерлері ретінде анықталды, сондай - ақ олардың жерленген мыңдаған үйінділері бар. Жылжымалы материалдар (негізінен зергерлік бұйымдар мен қару-жарақ) автариаттардың этномәдени түпнұсқалығымен байланысты барлық ерекшеліктерді ашады. Аутариата металл және керамикалық бұйымдарды жасаудың үздіксіз дәстүрін қалыптастырды. Мраморак типіндегі алтын және күміс белбеулері бар металл табақтардан тұратын артефакттер бұл дәстүрдің күрделілігін көрсетеді. Аутариаталар "орталық" халықтың классикалық мысалы болып табылады, олар "орталық" менталитеттің барлық сипаттамаларын көрсетеді (яғни ескі нанымдарды сақтау). Мысалы, Аутариаталар мәйітті күмбезге салып өртеу салтын қатаң сақтап келді, бұл Глассинак мәдениетінің соңына дейін өзгермеді. Археологиялық табылғандардың дәлелдері бойынша, аутариаттардың діни өміріне олардың ата-бабалары мен күн құдайының табынушылықтары әсер еткен. Күн құрметіне табынудың көптеген дәлелдерін Autariatae-дің бақылауында болған аумақтарда табуға болады. Аутариаталардың экономикасы ірі қара мал өсіру, металл өңдеу, қолөнер және саудаға негізделген. Грек және итальян тауарларына деген қажеттілігіне байланысты бұл иллириялық тайпа біздің заманымыздан бұрынғы 7 - 6 ғасырлар аралығында батыс және орталық Балқанның грек және итальян саудагерлерінің ең ірі сауда серіктестерінің бірі болды.