Кіріспе
Батавилер – ежелгі герман тайпасы. Олар қазіргі Нидерландтың Рейн дельтасы аймағында, римдіктер Батавия деп атаған жерде б.з.б. бірінші ғасырдың екінші жартысынан б.з. үшінші ғасырына дейін өмір сүрген. Бұл атау сонымен қатар римдіктердің Батавилер арасынан жасаған бірнеше әскери бөлімдеріне де қолданылды. Тайпаның атауы, болжам бойынша, "жақсы арал" деген мағына беретін batawjō сөзінен шыққан (герман тілінде "жақсы, керемет" мағынасындағы bat және "арал, су жағалауы" мағынасындағы awjō сөздерінен құралған). Бұл атау аймақтың құнарлылығын көрсетеді, қазір Нидерландтың жеміс-жидекке толы аймағы (Бетуве) деп белгілі. Табылған ағаш тақтайшалардың жазулары олардың арасында сауатты адамдар болғанын көрсетеді.
The Batavi were an ancient Germanic tribe that lived around the modern Dutch Rhine delta in the area that the Romans called Batavia, from the second half of the first century BC to the third century AD. The name is also applied to several military units employed by the Romans that were originally raised among the Batavi. The tribal name, probably a derivation from batawjō ("good island", from Germanic bat "good, excellent", which is also in the English "better", and awjō "island, land near water"), refers to the region's fertility, today known as the fruitbasket of the Netherlands (the Betuwe). Finds of wooden tablets show that at least some were literate .
Орналасқан жері
Батавтардың өздері Юлий Цезарьдің Commentarii de Bello Gallico атты еңбегінде есімдері тілмеленбеген, бірақ ол көбінесе өзінің әулетінің германдық қауіпсіздік қызметін құрған деп есептеледі, ол кейінгі ұрпақтарда Батавтардың басымдығымен ерекшеленді. Дегенмен, ол Рейн өзеніндегі «Батавия аралын» атаған. Аралдың ең шығыс ұшы Рейннің екі салаға бөлінетін жерінде орналасқан, бірі Ваал, екіншісі – Төменгі Рейн/Ескі Рейн (содан латынша атауы Insula Batavorum, «Батавтар аралы» шыққан). Кейіннен Тацит олардың бастапқыда Германиядағы Хатти тайпасының бір бөлігі болғанын жазды, бұл тайпаны Цезарь есімдерімен атаған емес (егер олар оның «Суэбтері» болмаса), және олар ішкі дау-дамайлардың салдарынан жаңа мекендеріне көшуге мәжбүр болды. Бұл оқиғаның қашан болғаны белгісіз, бірақ Цезарь өз заманында шығыстан тайпалардың, мысалы, Усипеттер мен Тенктерилердің күштеп қоныс аударуын сипаттаған. Тацит сондай-ақ олар келгенге дейін бұл аймақтың «Галлияның жағалауының шеткі бөлігінде, сондай-ақ көрші аралда, алдынан мұхитпен, артынан және екі жағынан Рейн өзенімен қоршалған» деп баяндаған. Алайда, археологиялық зерттеулер бұл пікірге қайшы келеді, олар б.з.д. үшінші ғасырдан бастап үнемі қоныстанғандығын көрсетеді. Ваалдың биік жағалауының стратегиялық маңызы, Германия Трансреньянаға (Рейннің ар жағындағы Германияға) кедергісіз көрініс ашылатындығы, алдымен Друзға ұнады, ол императорлық стильде үлкен бекініс (кастра) және штаб-пәтер (праеториум) салды. Соңғысы Батав көтерілісіне дейін пайдаланылды. Археологиялық мәліметтерге сәйкес, олар өзендер арасындағы өте құнарлы жерлерде 6-12 үйден тұратын шағын ауылдарда тұрып, егіншілік және мал шаруашылығымен айналысқан. Қабірлерде жылқы сүйектерінің табылуы олардың ат спортына қызығушылығын көрсетеді. Ваалдың оң жағалауында (қазіргі Нимвегенде) Oppidum Batavorum деп аталатын римдік әкімшілік орталық салынды. Опидум – тайпаның қазынасы сақталатын және күзетілетін бекітілген қойма. Бұл орталық Батав көтерілісі кезінде қиратылды. Сметий жинағы Батавтардың нақты орналасқан жері туралы дауды шешуде маңызды рөл атқарды.
Әскери бөлімдер
Бізге белгілі алғашқы батав қолбасшысы – Хариовальда, ол Германия Трансреньянадағы Германскийдің жорықтары кезінде Арминий бастаған херускілерге қарсы Висургис (Везер) өзенінен шабуыл жасады. Тацит (De origine et situ Germanorum XXIX) батавтарды герман соғыстарында қаталданған, өз қолбасшылары астындағы кохорттары Британияға жіберілген, аймақтағы тайпалардың ең батылдары деп сипаттады. Олар римдіктермен ежелгі байланыс құрметіне ие болды, салық төлеуге міндетті емес және римдіктер оларды тек соғыс үшін ғана пайдаланды: «Олар империяға адамдар мен қарудан басқа ештеңе бермеді», – деп атап өтті Тацит. Тацит жазғандай, олар атпен жүзу және жүзу шеберлігімен танымал болды, себебі адамдар мен аттар Рейн өзенін қатарын бұзбай кесіп өте алатын. Дио Кассий Медуэй өзенінің шайқасында Аулус Плауцийдің «варварларға» қарсы қолданған күтпеген тактикасын сипаттады, 43 жыл: Варварлар римдіктер оны көпірсіз кесіп өте алмайды деп ойлады, сондықтан қарсы жағалауда салғырт орналасты; бірақ ол ең қиын өзендерде толық қару-жарақпен оңай жүзуге дағдыланған герман тайпаларының жасағын жіберді. [ ] Содан кейін британдықтар Темза өзенінің мұхитқа құйылатын жеріне жақын жерге, су тасқыны кезінде көлге айналатын жерге шегінді. Олар осы аймақтағы берік жер мен оңай өту жолдарының қайда екенін білгендіктен, оны оңай кесіп өте алды. Бірақ римдіктер оларды қуғанда осылай сәтті болмады. Немістер қайтадан жүзіп өтіп, басқалары өзеннен біршама жоғары көпір арқылы өтті, содан кейін олар варварларға бірнеше бағыттан бірден шабуыл жасап, көптерін қырды. (Кассий Дио, Рим тарихы, 60:20) Олардың бұл жетістікке қалай қол жеткізгені белгісіз. IV ғасырдың соңындағы римдік әскери жазушы Вегеций жауынгерлердің өзеннен жабдықтарды тасымалдау үшін былғары баулы қамыстан жасалған салдарды қолданғанын айтады. Бірақ дереккөздер батавтардың толық қару-жарақпен өзендерді жүзіп өте алғанын көрсетеді. Бұл тек бір түрлі суға қалықтау құрылғысын қолдану арқылы ғана мүмкін болды: Аммиан Марцеллин Корнути полкінің өз қалқандарында «каноэде болғандай» өзенді жүзіп өткенін айтады (357). Қалқандар ағаштан жасалғандықтан, олар жеткілікті қалықтау күшін берген болуы мүмкін. Батавтар Августтан Галбаға дейін императордың жеке германдық қауіпсіздік қызметінің негізін құрады. Олар сонымен қатар императордың жеке атты күзетшілері, Equites singulares Augusti, тікелей емес мұрагерлері үшін де жасақ ұсынды. Батавия жасағы Инис Монға (Англсей) шабуыл жасады, жиналған друидтерді күтпеген жерден ұстады, себебі олар тек римдік кемелерді күтті. Хадриан қабырғасының бойында, әсіресе Кастлекари мен Карроубургте, екінші және үшінші ғасырларға жататын батав когорталарының көптеген құрбандық тақтары мен қабір тастары табылды. Германия, Югославия, Венгрия, Румыния және Австрияда да.
The barbarians thought that Romans would not be able to cross it without a bridge, and consequently bivouacked in rather careless fashion on the opposite bank; but he sent across a detachment of Germanic tribesmen, who were accustomed to swim easily in full armour across the most turbulent streams. [ ] Thence the Britons retired to the river Thames at a point near where it empties into the ocean and at flood tide forms a lake. This they easily crossed because they knew where the firm ground and the easy passages in this region were to be found; but the Romans in attempting to follow them were not so successful. However, the Germans swam across again and some others got over by a bridge a little way up stream, after which they assailed the barbarians from several sides at once and cut down many of them. (Cassius Dio, Roman History, Book 60:20)
It is uncertain how they were able to accomplish this feat. The late fourth century writer on Roman military affairs Vegetius mentions soldiers using reed rafts, drawn by leather leads, to transport equipment across rivers. But the sources suggest the Batavi were able to swim across rivers actually wearing full armour and weapons. This would only have been possible by the use of some kind of buoyancy device: Ammianus Marcellinus mentions that the Cornuti regiment swam across a river floating on their shields "as on a canoe" (357). Since the shields were wooden, they may have provided sufficient buoyancy
The Batavi were used to form the bulk of the Emperor's personal Germanic bodyguard from Augustus to Galba. They also provided a contingent for their indirect successors, the Emperor's horse guards, the Equites singulares Augusti. A Batavian contingent was used in an amphibious assault on Ynys Mon (Anglesey), taking the assembled Druids by surprise, as they were only expecting Roman ships. Numerous altars and tombstones of the cohorts of Batavi, dating to the second century and third century, have been found along Hadrian's Wall, notably at Castlecary and Carrawburgh. As well as in Germany, Yugoslavia, Hungary, Romania and Austria.
Батавилердің көтерілісі
Одақтастыққа қарамастан, жоғары дәрежелі батавтардың бірі Юлий Паулус, оған римдік есімін беру үшін, Фонтей Капитон көтеріліс ұйымдастырды деген жалған айыппен жазаланды. Оның туысы Гай Юлий Цивилис Римде Неронның алдынан шынжырмен әкелінді; Галба оны ақтағанмен, ол Римде қалды. Рим империясындағы дүрбелең жылғы 69 жылы туыстарына оралғанда, ол батавтардың көтерілісін жетекке алды. Ол Кастра Ветераны жаулап алды, римдіктер екі легионды жоғалтты, ал тағы екеуі (I Germanica және XVI Gallica) көтерілісшілердің бақылауында болды. Көтеріліс солтүстік Галлия мен Германияға дейін тарағанда империяға нақты қауіп тудырды. Рим әскері жауап ретінде Батаворум аралын басып алды. Набалия өзенінен көпір салынды, онда соғысқан тараптар бейбіт келісімге келу үшін екі жақтан да жақындасты. Бұл оқиға Тациттің «Тарих» еңбегінің IV кітабында толық баяндалған, бірақ аяныштысы, оқиғаның мән-жайы белгілі бір жерде күрт тоқтатылады. Көтерілістен кейін Х Гемина легионы батавтарды бақылау үшін тас кастрада орналастырылды.
Батавилердің тағдыры
Батавилер 355 жылы, Констанций II (317–361) билік құрған кезде де тағы айтылды, сол кезде олардың аралына салилер үстемдік құрған еді – бұл тайпа 297 жылы сакстар өз жерінен қуғаннан кейін римдіктерден қорғау іздеген. Констанций Галл өз легиондарына Батавиялықтарды қосты, олардың тәртібін біз әлі де пайдаланамыз деді. Олар Салилермен біріккені саналады, ал басқа тайпа (бұл Чамави болған деген болжам бар) оларды қуғаннан кейін Токсандрияға бірге көшкен. Кейінгі Рим армиясында Батави деген бөлім болған. Баварияның Пасау қаласының аты римдік Батавиден шыққан, ол Батавилердің құрметіне аталған. Қаланың аты көне, себебі ол жоғарғы неміс тілінің дауыстық өзгерісінің (b > p, t > ss) әсерін көрсетеді.
Батавиялық қайта өрлеу
XVI ғасырда голланд халқының танымал тарихы мен шығу тегі туралы аңыз пайда болғаннан кейін, батавиялықтар сексен жылдық соғыс кезінде тәуелсіздік үшін ұлттық күресінде олардың ата-бабалары ретінде қарастырыла бастады. Августиндік монах және гуманист Корнелиус Герарди Аврелийдің 1517 жылы алғаш жарияланған "Кроник ван Голландт, Зееландт енде Врисланд" (Divisiekroniek деп аталады) еңбегіндегі қиял мен шындықтың араласуы Тациттің жаңадан табылған "Германия" кітабындағы қысқаша айтылған мәліметтерді кең жұртшылыққа жеткізді; ол 1802 жылға дейін қайта-қайта басылып шықты. Қазіргі голландтықтардың тәуелсіздікке құштарлығы, қайраттылығы және еңбекқорлығы сипаттері Гюго Гроцийдің "Liber de Antiquitate Republicae Batavicorum" (1610) атты ғылыми тарих еңбегінде батавиялықтарда толыққанды көрінді. Бұл шығу тегі Ромейн де Хогедің "Шпигель ван Штатт дер Верингден Ндерланд" ("Біріккен Нидерланды мемлекетінің айнасы", 1706) арқылы жалғасты, ол да көптеп басылды, және романтикалық ұлтшылдық атмосферасымен бірге XVIII ғасырдың соңында қайта жанданды. Осыған байланысты, қысқа ғана өмір сүрген Батавия Республикасы құрылды және Голланд Ост-Индиясының отарған жеріндегі астана қаласы Батавия деп аталды. Индонезия тәуелсіздік алғаннан бері қала Джакарта деп аталса да, оның тұрғындары әлі күнге дейін өздерін Бетави немесе Оранг Бетави деп атайды, яғни "Батавия халқы" – бұл атау ежелгі батавиялықтардан тараған. Бұл аңыздың кең таралған себебі, негізінен, рулық білімге негізделген антропологиядағы ұқсастықтар болды. Саяси және географиялық тұрғыдан ашық болғандықтан, бұл тарихи көзқарас 1890-1914 жылдар аралығында голланд ұлтын құру және біріктіру қажеттіліктерін қанағаттандырды. Алайда, осы тарихи ұлтшылдықтың бір кемшілігі тез арада байқалды. Ол берік сыртқы шекаралардың болмауын көрсетті, сонымен бірге қоғам үш бөлікке бөлінуіне байланысты ішкі шекаралардың анық болуына мүмкіндік берді. 1945 жылдан кейін рулық білім антропологияға әсерін жойып, көбінесе жоғалып кетті. Батавиялықтардың негізін қалау туралы аңыздың қазіргі нұсқалары батавиялықтардың фриздермен, франктермен және сакстармен бірге голланд халқының тегінің бір бөлігі болғанын көрсету арқылы, ДНК үлгілерін зерттеу арқылы нақтырақ жасалады. Бұл мәдени байланыстың эхосын Голландтың қазіргі мәдениетінің әртүрлі салаларында, мысалы, Лелистадта орналасқан Батавия кемесінің кең таралған көшірмесінде де кездестіруге болады.