Кіріспе

Анатолияның ежелгі бөлігі. Орталық Анатолияның ежелгі аймағы, бір кезде кельттер мекендеген Галатия (/g//ə/'/l//eɪ//ʃ//ə/; Γαλατία, Galatía, "Галлия") – қазіргі Түркиядағы Анкара және Эскишехир провинцияларымен шамамен шектесетін Орталық Анатолияның таулы аймағы. Галатияға Тракиядан келген галлдардың есімі берілген (салыстыр: Тилис), олар б.з.д. 279 жылы Балқандарға жасаған галл шабуылынан кейін мұнда қоныстанды және 3 ғасырда шағын, уақытша шетелдік тайпаға айналды. Оны Шығыс Галлиясы деп атаған.

География

Ғалатия солтүстігінен Бітүния және Пафлагониямен, шығысынан Понт және Каппадокиямен, оңтүстігінен Киликия және Ликаониямен, ал батысынан Фригиямен шектесетін. Оның астанасы Анкира (әйтпесе Анкара, бүгінгі Түркияның астанасы) болған.

Кельт тіліне жататын Галатия

"Галатиялықтар" терминін гректер Анатолияның үш кельт тайпасына: Тектосагтарға, Трокмилерге және Толистобогилерге қолданды. Біздің заманымыздан бұрынғы I ғасырда кельттер соншалықты эллинизацияланды, кейбір грек авторлары оларды Hellenogalatai (Ἑλληνογαλάται) деп атады. 380 жылы б.з.д. олар Далмацияның (қазіргі Хорватия) оңтүстік аймақтарында шайқасты, ал ежелгі әлемде Александр Ұлының әкесі, Македониялық Филипп II-нің кельттік шығу тегі бар қанжармен өлтірілгені туралы әңгіме тарады. Арриан "Иония жағалауында қоныстанған кельттердің" 335 жылы б.з.д. геттерге қарсы жорық кезінде Александр Ұлымен кездескендердің қатарында болғанын жазады. Көптеген ежелгі деректерде кельттер Сиракузаның Дионисий I-імен одақтасып, оларды македониялықтармен бірге тивандықтарға қарсы соғысуға жібергені айтылады. 279 жылы б.з.д. екі кельт фракциясы Бренннің басшылығымен бірігіп, оңтүстік Болгариядан оңтүстікке қарай грек мемлекеттеріне қарай жылжыды. Ливийдің мәлімдеуінше, осы бас тобынан үлкен күш бөлініп, Кіші Азияға бет алды. Бірнеше жыл бойы Византия және Халкедонды қоса алған Геллеспонт қалаларының федерациясы кельттердің Кіші Азияға енуіне кедергі келтірді.

Римдегі Ғалатия

Деотаростың қайтысымен Галатия патшалығы Брут пен Кассиустың рим әскеріндегі көмекші командирі Аминтасқа берілді, ол Марк Антонийдің ықыласын қолына алған болатын. 25 жылға таман қайтыс болғаннан кейін, Галатия Август тарапынан рим империясына қосылып, рим провинциясына айналды. Оның астанасы Анкираның (қазіргі Анкара) жанында патшаның мұрагері Пиламен Августқа (Анкира монументі) адалдық белгісі ретінде фригиялық Мен құдайының ғибадатханасын қайта салды. Осы ғибадатхананың қабырғаларында Августың «Res Gestae» еңбегінің маңызды көзі сақталған, ол кейінгі ұрпаққа жетті. Римге деген адалдық тұрғысынан бұл провинциялардың көптегені ерекше көзге түсті. Иосиф Флавий Киелі кітаптағы Гомер туралы айтылғандарды Галатиямен (немесе жалпы Галлиямен) байланыстырып былай деді: «Гомер гректер қазір галаттар деп атайтын, ал бұрын гомериттер деп аталған халықты құрды». Басқалары Гомерді киммерийліктермен байланыстырады. Әулие Пауыл миссионерлік сапарларында Галатияға барып, ондағы христиандарға «Галаттарға жолдаған хат» атты хат жазды. Бастапқыда күшті мәдени ерекшеліктері болғанмен, біздің заманымыздың II ғасырына қарай галаттар Анатолияның эллинистік өркениетіне сіңіп кетті. Әулие Иеронимнің (347–420 жж.) жазуынша, галатиялықтар оның заманында Галатия тілінде сөйлеген, ал Анкирадағы галаттар мен Трирдегі (қазіргі Рейнланд) треверлер бір тілде сөйлескен («Comentarii in Epistolam ad Galatos», 2.3, шамамен 387 ж.). Әкімшілік реформа (шамамен 386–395 жж.) нәтижесінде Галатия Прима және Галатия Секунда немесе Салютарис деген екі жаңа провинция құрылды, олардың құрамына Фригияның бір бөлігі кірді. Галатиялықтардың тағдыры әлі де нақты белгілі емес, бірақ олар Анатолияның грек тілінде сөйлейтін халқының құрамына сіңген болуы мүмкін.