Бастарна тайпалары: тарих және географиялық орналасуы (200 б.з.д. – 300 б.з.)

Кіріспе

Этностық топ, б.з.д. 200 – б.з. 300, Карпаттардың шығысында

Бастарна (латынша нұсқалары: Бастарни немесе Бастерна; Βαστάρναι немесе Βαστέρναι), кейде Певки немесе Певкини (Πευκῖνοι) деп аталады, б.з.д. 200 мен б.з. 300 жылдары аралығында Төменгі Дунайдағы Рим шекарасының солтүстігінде қоныстанған ежелгі халық. Бастарналар Карпат таулары мен Днепр өзені аралығындағы аймақта, ежелгі Дакияның солтүстігінде және шығысында мекен еткен. Певкинилер Дунай дельтасының солтүстігіндегі аймақты мекендеген кіші тайпа болды. Олардың аты кейде Бастарнаны тұтастай атау үшін қолданылған. Бастарнаны алғашқы грек-рим тарихшылары еске алғанда, олар келт тілдерінде сөйлегенін айтады. Керісінше, кейінгі тарихи дереккөздер олардың герман тілдерінде сөйлегенін және герман халықтарының бірі саналатынын көрсетеді. Басқа да осы географиялық аймақта өмір сүрген халықтар сияқты, грек-рим авторлары Бастарнаны «скифтер» деп те атаған, бірақ бұл, әдетте, олардың тілдік ерекшелігіне емес, жалпы өмір салтына сілтеме болған. Көбінесе отырықшы тіршілік етсе де, олардың бір бөлігі жартылай көшпелі өмір салтын қабылдаған болуы мүмкін. Қазірге дейін Бастарнаға тиесілі деп нақты айтуға болатын археологиялық ескерткіштер табылмаған. Зерттеушілер Бастарнамен ең көп байланыстыратын археологиялық мәдениеттер – Зарубинци және Пойенести-Лукашевка мәдениеттері. Бастарналар б.з.д. бірінші ғасырда римдіктермен алғаш рет қақтығысқа келді, дактар мен сарматтармен одақтасып, Моэзия мен Паннонияға Римнің кеңеюіне қарсы тұрды. Кейіннен, б.з. алғашқы екі ғасырында Рим империясымен достық қарым-қатынас орнатқандай көрінеді. Бұл шамамен 180 жылы өзгерді, Бастарналар Рим территориясына жасалған шапқыншылыққа қатысты, тағы да сармат және дак элементтерімен бірігіп. III ғасырдың ортасында Бастарналар Готика басқарған Төменгі Дунай тайпаларының ірі коалициясының құрамында болды, олар Рим империясының Балқан провинцияларына бірнеше рет шабуыл жасады. Бастарналардың көп бөлігі III ғасырдың соңында Рим империясына қоныс аударды.

The Bastarnae (Latin variants: Bastarni or Basternae; Βαστάρναι or Βαστέρναι), sometimes called the Peuci or Peucini (Πευκῖνοι), were an ancient people who between 200 BC and 300 AD inhabited areas north of the Roman frontier on the Lower Danube. The Bastarnae lived in the region between the Carpathian Mountains and the river Dnieper, to the north and east of ancient Dacia. The Peucini were a subtribe who occupied the region north of the Danube Delta. Their name was sometimes used for the Bastarnae as a whole. The earliest Graeco Roman historians to refer to the Bastarnae imply that they spoke Celtic languages. In contrast, later historical sources imply that they spoke Germanic languages, and could be considered Germanic peoples. Like other peoples who lived in the same geographical region, Graeco Roman writers also referred to the Bastarnae as a "Scythian" people, but this was probably a reference to their general way of life, rather than a linguistic category. Although largely sedentary, some elements may have adopted a semi nomadic lifestyle. So far, no archaeological sites have been conclusively attributed to the Bastarnae. The archaeological horizons most often associated by scholars with the Bastarnae are the Zarubintsy and Poienesti Lukashevka cultures. The Bastarnae first came into conflict with the Romans during the first century BC when, in alliance with Dacians and Sarmatians, they unsuccessfully resisted Roman expansion into Moesia and Pannonia. Later, they appear to have maintained friendly relations with the Roman Empire during the first two centuries AD. This changed c. 180, when the Bastarnae are recorded as participants in an invasion of Roman territory, once again in alliance with Sarmatian and Dacian elements. In the mid 3rd century, the Bastarnae were part of a Gothic led grand coalition of lower Danube tribes that repeatedly invaded the Balkan provinces of the Roman Empire. Many Bastarnae were resettled within the Roman Empire in the late third century.

Этимология

Бұл тайпа атауының шығу тегі белгісіз. Бұл сырттан таңылған атау (экзоним) ме, әлде бастарналардың өздері қолданған атау (эндоним) ме, әлі анық емес. Осыған байланысты туындайтын сұрақ: римдіктер "бастарна" деп атаған топтар өздерін жеке этникалық топ деп санады ма (эндоним), әлде грек-римдіктер Карпат аймағындағы дақ немесе сарматтар деп жіктеуге болмайтын тайпалардың әртүрлі тобын белгілеу үшін қолданған жалпы экзоним бе? Мүмкін, атаудың бір түбірі – протогерман тіліндегі *bastjan сөзі (прото-индоевропа тіліндегі *bʰas сөзінен), "байлау" немесе "шектеу" мағынасын білдіреді. Осы ретте, "бастарна" атауы тайпалардың одағы немесе бірігуін білдірген болуы мүмкін. Римдіктердегі "бастерна" термині, белгілі бір арба немесе көлік түрін білдірген болуы мүмкін, және бұл атау осы халықтың атынан (немесе, егер ол экзоним болса, халықтың аты одан) алынған. Көптеген герман тайпалары сияқты, олар отбасыларымен арба керуендерімен саяхат еткендері мәлім. Сонымен қатар, атау герман тіліндегі "бастард" сөзімен байланыстырылған, яғни "заңды емес" немесе "аралас" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау кейде осы аймақта тұрған скирлердің атына қатысты германдық этимологиялармен салыстырылады. Дегенмен, Роджер Батти бұл германдық шығу тегінің ықтимал еместігін айтады. Егер атау эндоним болса, онда бұл туынды да мүмкін емес, өйткені көптеген эндонимдер мақтауға лайық мағынаға ие ("батыл", "күшті", "асыл" сияқты). Трубачев ежегі парсы, авеста тіліндегі "bast" сөзінен ("байланған, шектелген; құл") (осетиялықта "bættən" – "байлау", "bast" – "байланған") және ирандық "*arna" ("ұрпақ") сөздерінен шыққан деп санайды, оны Нонн мен Косма есімдерімен атаған "δουλόσποροι" ("құл спорой") ұғымымен теңестіреді, ал спорой – Прокопийдің славян тайпаларының ата-бабалары деп атаған халық.

Аумағы

Бастарналардың түпкі мекені әлі де белгісіз. Babeş және Shchukin археологиялық материалдардағы сәйкестіктерге сүйене отырып, қазіргі Польшаның солтүстік-батысындағы Балтық теңізі жағалауындағы Шығыс Померанияда пайда болғандығын айтады, мысалы, Молдавиядағы Пойенешти қазбасында табылған Померания стиліндегі фибула, бірақ Batty бұл дәлелдерді жеткіліксіз деп санайды. Babeş, Страбон Дунай дельтасының солтүстігіне орналастырған Бастарналардың бір тармағы – Сидонды, Птолемейдің Померанияда орналасқан Сидинимен теңестіреді. Batty, біздің заманымыздың бірінші ғасырындағы грек-римдік дереккөздер Бастарналардың отанын Солтүстік Карпат тауларының солтүстік жағында, Оңтүстік-Шығыс Польша және Оңтүстік-Батыс Украинада (яғни дәстүрлі түрде Галиция деп аталатын аймақта) деп көрсетеді. Плиний бір рет Бастарналарды "және басқа да германдықтарды" қазіргі Венгрия мен Словакияның солтүстігіне жақын жерде орналастырған. Тағы бір жерде ол оларды және Певкиншілерді дактардан жоғары орналастырды. Путингер картасы (шамамен 400 жылға дейін жасалған, бірақ бірінші ғасырдан бастап материалдарды қамтиды) Бастарналарды (бұрмаланған Blastarni деп жазылған) Карпат тауларының солтүстігінде көрсетеді және Галиция Карпаттарын Альп Бастарникасы деп атайды. Осылайша, Бастарналар Карпат тауларының солтүстік және шығыс жағында, Оңтүстік-Шығыс Польшадан Дунай дельтасына дейін созылған кеңінен тараған аймақта қоныстанған. Үлкен топ Карпаттың солтүстік және шығыс беткейлерінде, Прут және Днепр өзендері арасындағы аймақта (қазіргі Молдова/Батыс Украина) мекендеген, ал жеке топ (Певкиншілер, Сидон және Атмони) Дунай дельтасының аймағында және солтүстігінде тұрған.

Этно-тілдік қатынас

Ғалымдар бастарналардың этникалық тегі туралы әртүрлі теориялар ұсынады. Ең беделді көзқарасқа сүйенсек, алғашқы ғалымдардың пікірінше, олар кельт тілінде сөйлеген. Бэтти бастарналарға «этникалық» белгі берудің мәні жоқ екенін айтады; темір ғасырындағы Понт-Дунай аймағында, көптеген халықтар мен тілдердің қабаттасуында, этникалық ұғым өте өзгермелі болған, ол әлеуметтік-саяси жағдайларға байланысты жылдам және жиі өзгерген. Бұл бастарналарға ерекше қатысты, өйткені олар салыстырмалы түрде кең аумақта кездеседі.

Кельттік

Бастарналарды кельт тайпасы деп санауға басты себеп – олардың қоныстанған аймақтары (Карпаттың солтүстік және шығыс беткейлері) солтүстік Карпатта куәландырылған кельт тайпаларының орналасқан жерлерімен үлкен дәрежеде беттеседі. (Осы аймақтың қазіргі атауы – Галисия, көбінесе славян немесе түрік тілдерінен шыққан деп есептеледі. Дегенмен, кейбір ғалымдар Галисия атауының бұрынғы кельт тұрғындары – Словакияның Таврискі, Оси, Котини және Анартестері, сондай-ақ солтүстік Румынияның Бритогалл тайпасы мен Дунай дельтасы аймағынан шыққан болуы мүмкін деп санайды.) Сонымен қатар, кейбір ғалымдар Бастарнамен байланыстырған археологиялық мәдениеттер (Пойенешти-Лукашевк және Зарубинци) айқын кельт туыстығын көрсетеді. Соңында, екі ежелгі дереккөз бойынша б.з.д. 233–216 жылдарға дейін мерзімделген Бастарнаның Понт-Дунай аймағына келуі, кельттердің аймаққа көшіп келуінің соңғы кезеңімен (б.з.д. 400–200 жылдар) сәйкес келеді. Ежелгі тарихшылар Бастарнаның кельт немесе галл тегінен екенін айтады. Шамамен 10 жылы жазған римдік тарихшы Ливий Бастарнаның кельт тілінде сөйлегенін куәландырады. Б.з.д. 179 жылы Балқанға жасаған Бастарна шабуылына қатысты (төмендегі Македониялық Филиптің одақтастарына қараңыз), ол оларды «тіл мен әдет-ғұрыптары жағынан» Паннонияның кельт тайпасы Скордискілерден көп ерекшеленбегендей сипаттайды. Скордискілерді Страбон кельт тайпасы деп сипаттаған (бірақ олардың иллирийліктер мен фракиялықтармен араласқанын қосады). Грек тарихшысы Плутарх Рим консулы Хостилийдің «Дануба бойында қоныстанған галлдарды, яғни Бастарналарды жасырын түрде қоздырып, ашуландырғанын» хабарлайды. Сонымен қатар, АЕ (1905) 14 жазуы, Август дәуірінің генералы Маркус Винуцийдің (б.з.д. 10 немесе б.з.д. 8) Венгрия жазығындағы жорығын тіркеп, Бастарнаны көрші кельт тайпаларынан ажырататын сияқты: «Иллириктің губернаторы Маркус Винуций, Дунай өзенінен алғаш өтіп, дакиялықтар мен Бастарна әскерін жеңіп, талқандады, Котини, Оси, [тайпа аты жоқ] және Анартестерді император Август пен Рим халқының билігіне бағындырды». Ежелгі дереккөздерде кездесетін Бастарна басшыларының үш аты кельт тегінен шыққан: Котто, Клондикус және Тьютагон.

A leading reason to consider the Bastarnae as Celtic is that the regions they are documented to have occupied (the northern and eastern slopes of the Carpathians) overlapped to a great extent with the locations of Celtic tribes attested in the northern Carpathians. (The modern name of this region, Galicia, is generally regarded as having a later origin, in either a Slavic or Turkic language. However, some scholars have instead suggested that the name Galicia may derive from its former Celtic inhabitants the Taurisci, Osi, Cotini and Anartes of Slovakia and northern Romania and the Britogalli of the Danube Delta region.) In addition, archaeological cultures which some scholars have linked to the Bastarnae (Poieneşti Lukashevka and Zarubintsy) display pronounced Celtic affinities. Finally, the arrival of the Bastarnae in the Pontic Danubian region, which can be dated to 233–216 BC according to two ancient sources, coincides with the latter phase of Celtic migration into the region (400–200 BC). The earliest historians give a Celtic or Gallic origin to the Bastarnae. Roman historian Livy, writing in c. 10 AD, attests that the Bastarnae spoke Celtic. Relating the Bastarnic invasion of the Balkans of 179 BC (see Allies of Philip of Macedon below), he describes them then as "they were not very different in either language or manners" to the Celtic tribe of the Scordisci, a tribe of Pannonia. The Scordisci are described as Celtic by Strabo (although he adds that they had mingled with Illyrians and Thracians). The Greek historian Plutarch inform us that the Roman consul Hostilius "secretly stirred up the Gauls settled along the Danube, who are called Basternae". In addition, inscription AE (1905) 14, recording a campaign on the Hungarian Plain by the Augustan era general Marcus Vinucius (10 BC or 8 BC), also appears to distinguish the Bastarnae from neighbouring Celtic tribes: "Marcus Vinucius governor of Illyricum, the first [Roman general] to advance across the river Danube, defeated in battle and routed an army of Dacians and Basternae, and subjugated the Cotini, Osi, [missing tribal name] and Anartii to the power of the emperor Augustus and of the people of Rome." The three names of Bastarnae leaders found in ancient sources are of Celtic origin: Cotto, Clondicus and Teutagonus.

Скиф-сармат тілі

Страбон Роксоландарды, ғалымдардың көпшілігі сармат тайпасы деп санайтын, Бастарна тайпаларының кіші топтарының тізіміне қосады. Сонымен қатар, 280 жыл шамасындағы оқиғаларды баяндаған VI ғасыр тарихшысы Зосим «бастарналықтар, скиф халқы» деп айтады. Дегенмен, бұл кезеңдегі грек-рим тарихшылары «скиф» терминін тілді ескермей қолданған сияқты. Ең алғашқы скифтер – иран тілдерімен байланысты далалық көшпелілер болды, ал олардың ізбасарлары сарматтар да скифтер деп аталды. Зосим сияқты классикалық авторлар да, күмәнсіз герман тілінде сөйлейтін готтарды «скифтер» деп атады. Мүмкін, кейбір бастарналар айналасындағы (немесе үстемдік ететін) сарматтарға сіңірілген болуы мүмкін, олардың тілін (индоевропалық тілдердің иран тобына жататын) және салтын қабылдаған шығар. Сондықтан Тацит «аралас некелер бастарналарға сарматтардың жағымсыз сырт келбетін беруде» деп айтқан. Негізінен, бастарна халқының ядросы әрқашан да, және қазір де герман тілі мен мәдениетінде болғандығы көрінеді.

Материалдық мәдениет

Малкольм Тоддтың пікірінше, дәстүрлі археология Бастарналардың материалдық мәдениетінің типологиясын құра алмай, осылайша Бастарналарға тиесілі археологиялық ескерткіштерді анықтау мүмкін болмады. Мүрделеу процесіне байланысты қиындықтар туғызады, өйткені Бастарналар туралы мәліметтер кездесетін аймақтарда түрлі халықтар мен мәдениеттер (сарматтар, скифтер, дактар, фракийлер, кельттер, германдықтар және т.б.) өмір сүрген, олардың кейбіреулері отырықшы, ал кейбіреулері көшпелі болған. Дегенмен, 1960 жылдардан кейінгі археологиялық теория археологтар анықтаған материалдық «мәдениеттерді» нақты этникалық топтармен теңестірудің дұрыстығына күмән келтірді. Осы көзқарас бойынша, нақты этникалық топқа «мәдениетті» жатқызу мүмкін емес: аймақтағы материалдық мәдениеттер, мүмкін, онда тұратын бірнеше, тіпті барлық топтарға тиесілі болар. Бұл мәдениеттер, ең болмаса, аймақтың әртүрлі қауымдастықтары арасындағы кең ауқымды әлеуметтік-экономикалық байланыстарды көрсетеді, бұл қарама-қарсы топтарды да қамтуы мүмкін. Егер Бастарналар көшпелі болса, онда археологтар анықтаған отырықшы «мәдениеттер» оларды бейнелемейді. Көшпелі халықтар, әдетте, өздерінің тұрғын үйлерін салу үшін қолданылатын берік емес материалдар мен негіздердің салдарынан аз із қалдырады. Ғалымдар Бастарналарды (басқа халықтармен қатар) бейнелеуге болатын екі жақын туысқан отырықшы «мәдениетті» анықтады, олардың орналасуы ежелгі дереккөздерде Бастарналардың орналасқан жерімен сәйкес келеді: солтүстік Украина мен оңтүстік Беларусьтің орманды дала аймағында орналасқан Зарубинец мәдениеті және солтүстік Молдавиядағы Пойенешти-Лукашевка мәдениеті (Лукашеука). Бұл мәдениеттерде егіншілік кеңінен дамыған, оны көптеген қырқалы табылған егіншілік құралдарымен дәлелдеуге болады. Тұрғын үйлер жер бетіне немесе жартылай жер астына салынған, қабырғаларын тіреу тіректері, ортасында ошақ және жақын жерде үлкен конус тәрізді шұңқырлармен бекітілген. Кейбір ескерткіштерді бекініс орларымен және қоршаулармен қоршаған, олар көшпелі тайпалардан қорғану үшін салынған деп есептеледі. Тұрғындар мәйіттерді өртеу салтымен айналысқан. Күлдері үлкен, қолмен жасалған керамикалық құмыраларға салынып немесе үлкен шұңқырға салынып, спиральді білезіктер және орта және соңғы Латен кезеңіне тән фибулалар сияқты азық-түлік пен әшекейлермен қоршалған (бұл аймақта кельттердің ықпалының күштілігін көрсетеді). Пойенешти-Лукашевка және Зарубинец мәдениеттерін Бастарналармен байланыстырудағы басты мәселе - екі мәдениет те біздің заманымыздың I ғасырының басында жойылған, ал Бастарналар туралы мәліметтер Рим империясының кезеңіне дейін сақталған. Тағы бір мәселе - Пойенешти-Лукашевка мәдениетінің Птолемейге (шамамен б.з.б. 140 ж.) сәйкес, этникалық жағынан дактарға жатқызылатын Костобоки халқына да тиесілі екендігі. Шындығында, Лукашевканы бастарналық деп таныған румын археологтары Мирча Бабеш және Сильвия Теодор, Лукашевка аймағының (солтүстік Молдавияда) халқының көп бөлігі «гето-дактар» болғанын атап өтті.

According to Malcolm Todd, traditional archaeology has not been able to construct a typology of Bastarnae material culture, and thus to ascribe particular archaeological sites to the Bastarnae. A complicating factor is that the regions where Bastarnae are attested contained a patchwork of peoples and cultures (Sarmatians, Scythians, Dacians, Thracians, Celts, Germans and others), some sedentary, some nomadic. In any event, post 1960s archaeological theory has questioned the validity of equating material "cultures", as defined by archaeologists, with distinct ethnic groups. In this view, it is impossible to attribute a "culture" to a particular ethnic group: it is likely that the material cultures discerned in the region belonged to several, if not all, of the groups inhabiting it. These cultures probably represent relatively large scale socio economic interactions between disparate communities of the broad region, possibly including mutually antagonistic groups. If the Bastarnae were nomadic, then the sedentary "cultures" identified by archaeologists in their lebensraum would not represent them. Nomadic peoples generally leave scant traces, due to the impermanent materials and foundations used in the construction of their dwellings. Scholars have identified two closely related sedentary "cultures" as possible candidates to represent the Bastarnae (among other peoples) as their locations broadly correspond to where ancient sources placed the Basternae: the Zarubintsy culture lying in the forest steppe zone in northern Ukraine and southern Belarus, and the Poieneşti Lukashevka culture (Lucăşeuca) in northern Moldavia. These cultures were characterised by agriculture, documented by numerous finds of sickles. Dwellings were either of surface or semi subterranean types, with posts supporting the walls, a hearth in the middle and large conical pits located nearby. Some sites were defended by ditches and banks, structures thought to have been built to defend against nomadic tribes from the steppe. Inhabitants practiced cremation. Cremated remains were either placed in large, hand made ceramic urns, or were placed in a large pit and surrounded by food and ornaments such as spiral bracelets and Middle to Late La Tène type fibulae (attesting the continuing strength of Celtic influence in this region). A major problem with associating the Poieneşti Lukashevka and Zarubintsy cultures with the Bastarnae is that both cultures had disappeared by the early first century AD, while the Bastarnae continue to be attested in those regions throughout the Roman Principate. Another issue is that the Poieneşti Lukashevka culture has also been attributed to the Costoboci, a people considered ethnically Dacian by mainstream scholarship, who inhabited northern Moldavia, according to Ptolemy (ca. 140 AD). Indeed, Mircea Babeş and Silvia Theodor, the two Romanian archaeologists who identified Lukashevka as Bastarnic, nevertheless insisted that the majority of the population in the Lukashevka sphere (in northern Moldavia) was "Geto Dacian".

Македониялық Филиптің одақтастары (б.з.д.

Бастарналар алғаш рет тарихи жазбаларда б.з.д. 179 жылы, Дунайды зор күшпен кесіп өткен кезде айтылады. Олардың бұл әрекеті ұзақ жылдар бойы одақтас болған Македония патшасы Филипп V-тің шақыруымен болды. Филипп – Антигонның тікелей ұрпағы, Александр Македонскийдің генералдары – Диадохтардың бірі, олар б.з.д. 323 жылы патша қайтыс болғаннан кейін оның империясын бөлісіп алған еді. Македония патшасы Екінші Македония соғысында (б.з.д. 200–197 жж.) римдіктерден ауыр жеңіліс көріп, бұл оны қуатты эллиндік монархтан аумағы қысқарған және аз санды әскері бар қарапайым клиент патша деңгейіне түсірді. Шамамен 20 жыл бойы Рим Сенатының талаптарына бағынып келгеннен кейін, Филипп солтүстік шекарасындағы соғысқа дайын Иллирия тайпасы – Дарданидің үздіксіз және қиратушы шабуылдарына ұшырады. Оның шарттасқан әскері бұл шабуылдарға тиімді қарсы тұруға жеткіліксіз болды. Бастарналармен достық қарым-қатынас орнатып, Филипп Дарданимен күресу және содан кейін Грекиядағы жоғалған жерлерін мен саяси тәуелсіздігін қайтару жоспарын жасады. Біріншіден, ол Бастарналарды Дарданиға қарсы жіберді. Дардани жеңілгеннен кейін Филипп Бастарна отбасыларын Дарданияға (Оңтүстік Косово/Скопье аймағы) қоныстандыруды жоспарлады, осылайша аймақ толығымен бағынышқа түсетін болады. Екінші кезеңде Филипп Бастарналарды Адриатика теңізі арқылы Италияға шабуыл жасауға ниеттенді. Бастарналар жеңілуі мүмкін екенін білгенімен, Филипп римдіктердің назарын ауыртпалы мәселеге бұрып, Грекиядағы бұрынғы иеліктерін қайтаруға мүмкіндік береді деп үміттенді. Филипптің Бастарна стратегиясы сәтсіз аяқталғанына қарамастан, Дарданилер бұл оқиғалар туралы Рим Сенатын ескерткендіктен, туған күдік Македонияның тәуелсіз мемлекет ретінде құлауына себеп болды. Рим б.з.д. 171 жылы Персейге соғыс жариялады, ал б.з.д. 168 жылы Пидна шайқасында (б.з.д. 168 ж.) Македония әскері талқандалғаннан кейін Македония төрт римдік марионеткалық кантонға бөлінді (б.з.д. 167 ж.). Жиырма бір жыл өткен соң, олар да таратылып, б.з.д. 146 жылы Рим Республикасына Македония провинциясы ретінде қосылды.

The Bastarnae first appear in the historical record in 179 BC, when they crossed the Danube in a massive force. They did so at the invitation of their long time ally, King Philip V of Macedon, a direct descendant of Antigonus, one of the Diadochi, the generals of Alexander the Great who had shared his empire after his death in 323 BC. The Macedonian king had suffered a disastrous defeat at the hands of the Romans in the Second Macedonian War (200–197 BC), which had reduced him from a powerful Hellenistic monarch to the status of a petty client king with a much reduced territory and a tiny army. After nearly 20 years of slavish adherence to the Roman Senate's dictats, Philip had been goaded by the incessant and devastating raiding of the Dardani, a warlike Illyrian tribe on his northern border, which his treaty limited army was too small to counter effectively. Counting on the Bastarnae, with whom he had forged friendly relations, he plotted a strategy to deal with the Dardani and then to regain his lost territories in Greece and his political independence. First, he would unleash the Bastarnae against the Dardani. After the latter had been crushed, Philip planned to settle Bastarnae families in Dardania (southern Kosovo/Skopje region) to ensure that the region was permanently subdued. In a second phase, Philip aimed to launch the Bastarnae on an invasion of Italy via the Adriatic coast. Although he was aware that the Bastarnae were likely to be defeated, Philip hoped that the Romans would be distracted long enough to allow him to reoccupy his former possessions in Greece. Despite the failure of Philip's Bastarnae strategy, the suspicion aroused by these events in the Roman Senate, which had been warned by the Dardani of the Bastarnae invasion, ensured the demise of Macedonia as an independent state. Rome declared war on Perseus in 171 BC and after the Macedonian army was crushed at the Battle of Pydna (168 BC), Macedonia was split up into four Roman puppet cantons (167 BC). Twenty one years later, these were in turn abolished and annexed to the Roman Republic as the province of Macedonia (146 BC).

Гетанның жоғары патшасы Буребистаның одақтастары (б.з.д.

Бастарналар алғаш рет Риммен тікелей қақтығысқа 75–72 жылдары Македония проконсулдарының (әкімдерінің) Дунайдың төменгі аймағына кеңейтуі салдарынан түсті. Гай Скрибоний Курий (75–73 жж. проконсулы) Дардандар мен Моэстерге қарсы сәтті жорықтар жасап, әскерімен Дунайға жеткен алғашқы римдік генерал атанды. Оның ізбасары Марк Лициний Лукулл (танымал Луций Лукуллдың інісі) фракиялық Бесстер тайпасы мен Моэстерге қарсы күресіп, Хаемус (Балқан) таулары мен Дунай арасындағы бүкіл Моэзияны қиратты. 72 жылы оның әскерлері үшінші Митридат соғысында (73–63 жж. б.з.д.) Римнің эллиндік жауы – Понт патшасы Митридат VI-ға жақтасқан Кіші Скифияның (қазіргі Добруджа аймағы, Румыния/Болгария) грек жағалау қалаларын басып алды. Дунай дельтасында рим әскерлерінің болуы көршілес трансдунайлық халықтар үшін – Певкин Бастарналар, сарматтар және, ең бастысы, гетолар патшасы Буребиста (б.з.д. 82–44 жж.) үшін үлкен қауіпті білдірді. Гетолар қазіргі Валахия және Кіші Скифия аймақтарын мекендеген, дак немесе фракия тілінде сөйлейтін халық болды. Буребиста гето тайпаларын біртұтас патшалыққа біріктірді, ал грек қалалары сауда үшін маңызды орталықтар еді. Одан әрі, ол көршілес сармат және бастарна тайпаларына үстемдік құрды. Гете патшалығының өркендеген шағында 200 000-ға жуық жауынгер жинағандығы айтылады. Буребиста трансдунайлық коалициясын римдіктердің басып кіруіне қарсы күреске жетекшілік етіп, Моэзия мен Фракиядағы римдік одақтастарына қарсы көптеген шабуылдар жасады, тіпті Македония мен Иллирияға дейін жетті. Коалицияның ең үлкен мүмкіндігі б.з.д. 62 жылы грек қалалары рим билігіне қарсы көтерілген кезде туды. Б.з.д. 61 жылы Македонияның қатал және әскери жағынан қабілетсіз проконсулы Гай Антоний, «Жанатпек» деген лақап атымен белгілі (танымал Марк Антонийдің туысы), грек қалаларына қарсы әскер басқарды. Армиясы Гистрияға жақындағанда Антоний барлық атты әскерін марштан бөліп алып, ұзақ сапарға аттандырды, жаяу әскерін атты әскердің қорғауысыз қалдырды – бұл тактиканы ол бұрын Дардандарға қарсы қолданғанда апатқа ұшыраған еді. Дио оның осыны қорқыныштан, қарсыластармен бетпе-бет кездесуден қашу үшін жасағанын айтады, бірақ оның ішкі себебі сарматтардың үлкен атты әскерін қуу болған болуы мүмкін. Дунайдан өтіп, гистриялықтарға көмектесу үшін келген бастарна әскері римдік жаяу әскеріне шабуыл жасап, оларды қоршап алып, талқандады, бірнеше әскери стандарттарын (vexilla) тұтқынға алды. Бұл шайқас Дунайдың төменгі ағысында римдіктердің беделінің күйреуіне әкелді. Буребиста грек қалаларын өз билігіне қосып алғандығы хабарланды (55–48 жж. б.з.д.). Сонымен қатар, Моэзия мен Фракияның бағындырылған «одақтас» тайпалары Риммен жасалған келісімдерін бұзды, сондықтан оларды 29–8 жж. б.з.д. Август қайтадан бағындыруға мәжбүр болды (төменде қараңыз). 44 жылы Римнің өмір бойына диктаторы Юлий Цезарь Буребиста мен оның одақтастарын біржола жеңу үшін ірі науқан жоспарлаған, бірақ ол бастамас бұрын қаза тапты. Алайда, Буребистаның сол жылы құлатылып, қайтыс болуы науқанды қажетсіз етті, одан кейін оның гето империясы төрт, кейін бес тәуелсіз кішкентай патшалыққа бөлінді. Бұл патшалықтар әскери жағынан әлдеқайда әлсіз болды, Страбон олардың біріктірілген әскери күшін 40 000 қарулы адамға бағалады және олар жиі ішкі соғыстарға тартысты. Гето-дактар 130 жыл өткен соң (86 ж.б.з.) Децебалдың билікке келуімен ғана Дунайдың төменгі ағысында римдіктерге қарсы қайтадан қауіп тудырды.

The Bastarnae first came into direct conflict with Rome as a result of expansion into the lower Danube region by the proconsuls (governors) of Macedonia in 75–72 BC. Gaius Scribonius Curio (proconsul 75–73 BC) campaigned successfully against the Dardani and the Moesi, becoming the first Roman general to reach the Danube with his army. His successor, Marcus Licinius Lucullus (brother of the famous Lucius Lucullus), campaigned against the Thracian Bessi tribe and the Moesi, ravaging the whole of Moesia, the region between the Haemus (Balkan) mountain range and the Danube. In 72 BC, his troops occupied the Greek coastal cities of Scythia Minor (modern Dobruja region, Romania/Bulgaria), which had sided with Rome's Hellenistic arch enemy, King Mithridates VI of Pontus, in the Third Mithridatic War (73–63 BC). The presence of Roman forces in the Danube Delta was seen as a major threat by all the neighbouring transdanubian peoples: the Peucini Bastarnae, the Sarmatians and, most importantly, by Burebista (ruled 82–44 BC), king of the Getae. The Getae occupied the region today called Wallachia as well as Scythia Minor and were either a Dacian or Thracian speaking people. Burebista had unified the Getae tribes into a single kingdom, for which the Greek cities were vital trade outlets. In addition, he had established his hegemony over neighbouring Sarmatian and Bastarnae tribes. At its peak, the Getae kingdom reportedly was able to muster 200,000 warriors. Burebista led his transdanubian coalition in a struggle against Roman encroachment, conducting many raids against Roman allies in Moesia and Thrace, penetrating as far as Macedonia and Illyria. The coalition's main chance came in 62 BC, when the Greek cities rebelled against Roman rule. In 61 BC, the notoriously oppressive and militarily incompetent proconsul of Macedonia, Gaius Antonius, nicknamed Hybrida ("The Monster"), an uncle of the famous Mark Antony, led an army against the Greek cities. As his army approached Histria, Antonius detached his entire mounted force from the marching column and led it away on a lengthy excursion, leaving his infantry without cavalry cover, a tactic he had already used with disastrous results against the Dardani. Dio implies that he did so out of cowardice, in order to avoid the imminent clash with the opposition, but it is more likely that he was pursuing a large enemy cavalry force, probably Sarmatians. A Bastarnae host, which had crossed the Danube to assist the Histrians, promptly attacked, surrounded and massacred the Roman infantry, capturing several of their vexilla (military standards). This battle resulted in the collapse of the Roman position on the lower Danube. Burebista apparently annexed the Greek cities (55–48 BC). At the same time, the subjugated "allied" tribes of Moesia and Thrace evidently repudiated their treaties with Rome, as they had to be reconquered by Augustus in 29–8 BC (see below). In 44 BC, Roman dictator for life Julius Caesar planned to lead a major campaign to crush Burebista and his allies once and for all, but he was assassinated before it could start. However, the campaign was made redundant by Burebista's overthrow and death in the same year, after which his Getae empire fragmented into four, later five, independent petty kingdoms. These were militarily far weaker, as Strabo assessed their combined military potential at just 40,000 armed men, and were often involved in internecine warfare. The Geto Dacians did not again become a threat to Roman hegemony in the lower Danube until the rise of Decebal 130 years later (86 AD).

Август дәуірі (б.з.б.

30 жылы Рим мемлекетінің жалғыз билеушісі ретінде өзін бекіткеннен кейін, Цезарьдің немере інісі және асырап алған ұлы Август империяның оңтүстік-шығыс Еуропа шекарасын Альп таулары, Динар Альп таулары және Македониядан Дунайға дейін жылжыту стратегиясын қолға алды. Оның басты мақсаты – шекара мен Италия арасындағы стратегиялық тереңдікті арттыру, сондай-ақ аймақтағы рим әскерлері үшін маңызды өзен арқылы жабдықтау жолын қамтамасыз ету еді. Жоғарғы Дунайға қарағанда төменгі Дунайға басымдық берілді, бұл Моэзияны қоса аннексиялауды қажет етті. Осылайша, римдіктердің назарында Моэзияда қоныстанған тайпалар болды, атап айтқанда (батыстан шығысқа қарай) – Трибаллилер, Моэсилер және Дунайдың оңтүстігінде тұратын гетерлер. Бастарналар да мақсатқа алынды, себебі олар жақында Трибаллилерді бағындырған еді. Трибаллилердің аумағы Дунайдың оңтүстік жағалауында, Утус (Вит) және Циабрус (Цибрица) өзендері арасында орналасқан, ал олардың бас қаласы – Оескус (Гиген, Болгария) еді. Август 32 жыл бұрын Гистрияда Гай Антонийдің жеңілісінен кек алуды және жоғалған әскери туларды қайтарып алуды қалады. Бұл тулар Генокла (Исакча, қазіргі Тулча, Румыния, Дунай дельтасы аймағында) деп аталатын қуатты бекіністе сақталған, оны жергілікті гетер патшасы Зиракс басқарды. Осы міндетті орындау үшін Марк Лициний Красс таңдалды – триумвир Красстың немересі және 33 жасында тәжірибелі генерал. Ол 29 жылы Македонияның проконсулы болып тағайындалды. Бастарналар Хамусты кесіп өтіп, римдіктердің одақтасы болған Денталеталарға шабуыл жасап, соғысқа себеп болды. Красс Денталеталарға көмекке аттанды, бірақ оның жақындауымен бастарналар Хамус арқылы асыққан түрде шегінді. Красс оларды Моэзияға дейін қуды, бірақ олар шайқасқа түспеді, Цибрицадан әрі шегінді. Содан кейін Красс өзінің басты мақсаты – Моэсилерге назар аударды. Сәтті науқаннан кейін, Моэсилердің маңызды бөлігі бағындырылды, Красс қайтадан Бастарналарды іздеді. Олар оған жіберген бейбітшілік елшілерінен олардың орналасқан жерін білген соң, Красс оларды Цибрицаның жанындағы шайқасқа сәлмен шақырды. Ол әскерінің басым бөлігін орманға жасырып, ал орман алдындағы ашық жерде кішкентай авангардты әскери тұрақ ретінде орналастырды. Күткендей, бастарналар авангардқа күшпен шабуыл жасады, бірақ олар римдіктермен толыққанды шайқасқа тартылып қалды, одан қашуға тырысқан еді. Бастарналар орманға қашып кетуге тырысты, бірақ олардың әйелдері мен балаларын тасымалдайтын керуен кедергі келтірді, себебі олар ағаштардың арасымен өте алмады. Отбасын қорғау үшін күреске түсіп, бастарналар жеңілді. Красс олардың патшасы Дельдоны жекпе-жекте өлтірді, бұл оған Римнің ең жоғары әскери наградасына – сполия опимаға құқық берді, бірақ Август техникалық себептермен оны беруден бас тартты. Қашқан бастарналардың мыңдаған адамдары қаза тапты, олардың көпшілігі римдіктердің жаққан оттарымен қоршалған жақын орманнан уланудан қайтыс болды, ал басқалары Дунайды жүзіп өтуге тырысқанда суға батып кетті. Дегенмен, олардың маңызды күші қуатты төбеде бекініп алды. Красс бекініске қоршау салды, бірақ оларды ығыстыру үшін гетердің кішкентай патшасы Ролестің көмегіне жүгінуге тура келді. Осы қызметі үшін Ролеске "populi Romani socius et amicus" ("Рим халқының одақтасы және досы") атағы берілді. Келесі жылы (б.з.д. 28 жылы) Красс Генуклаға аттанды. Зиракс қазынасымен бірге Дунайдан Скифияға қашып, бастарналардан көмек сұрады. Ол күш-жігерін жеткізе алмастан, Генукла римдіктердің құрлықтағы және өзен арқылы жасаған шабуылдарынан құлдырады. Келісімге қол қойылған көрінеді және оның тиімділігі жоғары болды, себебі Августтың жазуы ойылып жазылғаннан кейін 160 жыл өткен 175 жылға дейін бастарналармен болған жаулық туралы ескі дереккөздерде жазылған жоқ. Бірақ осы кезеңнің тарихы туралы мәліметтер өте аз болғандықтан, бастарналардың Риммен соғысқандығына толыққанды сенімділікпен жоқ деуге болмайды. Бастарналар Домицианның (86-88) және Траянның (101-102 және 105-106) Дакия соғыстарына қатысты, екі соғыста да дакиялықтар тарапында күресті.

Once he had established himself as sole ruler of the Roman state in 30 BC, Caesar's grand nephew and adopted son Augustus inaugurated a strategy of advancing the empire's south eastern European border to the line of the Danube from the Alps, the Dinaric Alps and Macedonia. The primary objective was to increase strategic depth between the border and Italy and also to provide a major fluvial supply route between the Roman armies in the region. On the lower Danube, which was given priority over the upper Danube, this required the annexation of Moesia. The Romans' target was thus the tribes which inhabited Moesia, namely (from west to east) the Triballi, Moesi and those Getae who dwelt south of the Danube. The Bastarnae were also a target because they had recently subjugated the Triballi, whose territory lay on the southern bank of the Danube between the tributary rivers Utus (Vit) and Ciabrus (Tsibritsa), with their chief town at Oescus (Gigen, Bulgaria). In addition, Augustus wanted to avenge the defeat of Gaius Antonius at Histria 32 years before and to recover the lost military standards. These were held in a powerful fortress called Genucla (Isaccea, near modern Tulcea, Romania, in the Danube Delta region), controlled by Zyraxes, the local Getan king. The man selected for the task was Marcus Licinius Crassus, grandson of Crassus the triumvir and an experienced general at 33 years of age, who was appointed proconsul of Macedonia in 29 BC. The Bastarnae provided the casus belli by crossing the Haemus and attacking the Dentheletae, a Thracian tribe who were Roman allies. Crassus marched to the Dentheletae's assistance, but the Bastarnae host hastily withdrew over the Haemus at his approach. Crassus followed them closely into Moesia but they would not be drawn into battle, withdrawing beyond the Tsibritsa. Crassus now turned his attention to the Moesi, his prime target. After a successful campaign which resulted in the submission of a substantial section of the Moesi, Crassus again sought out the Bastarnae. Discovering their location from some peace envoys they had sent to him, he lured them into battle near the Tsibritsa by a stratagem. Hiding his main body of troops in a wood, he stationed as bait a smaller vanguard in open ground before the wood. As expected, the Bastarnae attacked the vanguard in force, only to find themselves entangled in the full scale pitched battle with the Romans that they had tried to avoid. The Bastarnae tried to retreat into the forest but were hampered by the wagon train carrying their women and children, as these could not move through the trees. Trapped into fighting to save their families, the Bastarnae were routed. Crassus personally killed their king, Deldo, in combat, a feat which qualified him for Rome's highest military honour, spolia opima, but Augustus refused to award it on a technicality. Thousands of fleeing Bastarnae perished, many asphyxiated in nearby woods by encircling fires set by the Romans, others drowned trying to swim across the Danube. Nevertheless, a substantial force dug themselves into a powerful hillfort. Crassus laid siege to fort, but had to enlist the assistance of Rholes, a Getan petty king, to dislodge them, for which service Rholes was granted the title of socius et amicus populi Romani ("ally and friend of the Roman people"). The following year (28 BC), Crassus marched on Genucla. Zyraxes escaped with his treasure and fled over the Danube into Scythia to seek aid from the Bastarnae. Before he was able to bring reinforcements, Genucla fell to a combined land and fluvial assault by the Romans. It appears that a treaty was concluded and apparently proved remarkably effective, as no hostilities with the Bastarnae are recorded in surviving ancient sources until c. 175, some 160 years after Augustus' inscription was carved. But surviving evidence for the history of this period is so thin that it cannot be excluded that the Bastarnae clashed with Rome during it. The Bastarnae participated in the Dacian Wars of Domitian (86–88) and Trajan (101–102 and 105–106), fighting on both wars on the Dacian side

Екінші ғасырдың соңында "Августа тарихында" Марк Аврелийдің (161-180) билігінде төменгі Дунай тайпаларының одағы, оның ішінде бастарналар, сармат роксоландары және костобоцилер императордың жоғарғы Дунайдағы қиындықтарын (Маркомандық соғыстар) пайдаланып, римдік аумаққа шабуыл жасады деп жазылған.

Үшінші ғасыр

Екінші ғасырдың аяғында Солтүстік Қара теңіз аймағындағы негізгі этникалық өзгеріс – готтардың Солтүстік Висла аңғарынан көшіп келуі және вандалдардың бір тармағы – тайфали мен хасдинги сияқты герман тайпаларының қоныс аударуы болды. Бұл көші-қон Еуропаның барбарик аймақтарында (римдіктер империядан тыс аймақтарды атаған) болған ірі халықтар қозғалысының бір бөлігі еді. Готтар аймақтағы бұрынғы тайпаларға шамалы саяси үстемдік орнатты. Готтардың басшылығымен 238 жылдан бастап төменгі Дунай тайпаларының үлкен коалициясы Рим империясына бірқатар ірі шабуылдар жасады. Бастарналардың бұл оқиғаларға қатысуы мүмкін, бірақ көбінесе нақтыланбаған, өйткені Зосим мен басқа да жылнамашылардың барлық тайпаларды «скифтер» деген жалпы атаумен біріктіруге бейімділігі болды – бұл Иран тілдес халықтарды ғана емес, скифтер деп аталатын барлық халықтарды білдіреді. Осылайша, 250–251 жылдары бастарналар готтар мен сарматтардың шабуылына қатысқан болуы мүмкін, бұл Абрит шайқасында римдіктердің жеңілісімен және император Децийдің қазасымен аяқталды (251). Бұл оқиға Рим империясының үшінші ғасырдағы дағдарысының басталуы болды, бұл әскери және экономикалық хаос кезеңі еді. Осы қиын кезде Рим армиясы екінші індеттің – Киприан обасының (251–70) таралуынан әлсіреп қалды. Зосим бұл обаның зардаптарын бұрынғы Антонин обасынан (166–180) да ауыр деп сипаттады, ол, болжам бойынша, империя тұрғындарының 15–30% құрады. Римдік әскери күштердің әлсіреуін пайдаланып, көптеген варвар халықтары империяның көп бөлігін басып алды. Төменгі Дунайдағы сармат-гот одағы 252 жылы, сондай-ақ 253–258 және 260–268 жылдары Балқан аймағына ірі шабуылдар жасады. 267/268 жылғы шабуылда пеукин бастарналары ерекше аталады, олар коалиция Тирас (Днестр) өзенінің сағасында флот құрған кезде қатысты. Пеукин бастарналары осы кәсіпке маңызды үлес қосып, жағалау мен дельтада тұратындықтан, көшпелі сарматтар мен готтарда болмаған теңіз саяхаты тәжірибесіне ие болды. Варварлар Қара теңіз жағалауымен бойлап Төменгі Мезиядағы Томиске дейін жетті, оны шабуылмен алуға тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді. Содан кейін олар провинциялық астана Марцианополиске (Девна, Болгария) шабуыл жасады, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. Босфор арқылы жүзіп, олар Македониядағы Салониканы қоршап алды. Римдік күштер тарапынан жеңіліске ұшыраған коалициялық әскерлер Фракияға құрлықпен өтті, онда император Клавдий II (268–270) оларды Найсс қаласынан (269) талқандады. Клавдий II – империяда тәртіпті қалпына келтірген әскери императорлардың (олардың негізгі этникалық шығуы бойынша «Иллирия императорлары») біріншісі болды. Бұл императорлар жеңілген варвар тайпаларын империяның ішінде кең ауқымды қоныстандыру саясатын жүргізді, оларға әскери қызмет міндеттемесіне айырбастау үшін жер берді, бұл міндеттеме әдеттегі әскери шақыру квотасынан әлдеқайда ауыр болды. Римдіктердің көзқарасы бойынша, бұл саясаттың үш есе пайдасы болды: жау тайпаны әлсірету, обадан зардап шеккен шекаралық провинцияларды қайта қоныстандыру (олардың тасталған жерлерін қайта өңдеуге келтіру) және армия үшін бірінші сапалы сарбаздар қорын құру. Бұл саясат варвар тұтқындары арасында да танымал болды, олар империя шегінде жер алу мүмкіндігіне қуанды. Төртінші ғасырда мұндай қауымдар лаэти деп аталды. Император Проб (276–282) Моэзияға 100 000 бастарнаны қоныстандырды, сондай-ақ готтар, гепидтер және вандалдар сияқты басқа халықтарды да қоныстандырды. Бастарналар императорға адалдыққа берген анттарын орындады, ал қоныс аударған басқа халықтар Пробтың билігіне қарсы көтеріліс жасап, Дунай провинцияларын кеңінен тонады. Император Диоклетиан (284–305) 299 жылы өз әріптесі Галериймен бірге бастарналар мен карптар коалициясын жеңгеннен кейін бастарналарды одан әрі ірі көлемде қоныстандырды.

During the late second century, the main ethnic change in the northern Black Sea region was the immigration, from the Vistula valley in the North, of the Goths and accompanying Germanic tribes such as the Taifali and the Hasdingi, a branch of the Vandal people. This migration was part of a series of major population movements in the European barbaricum (the Roman term for regions outside their empire). The Goths appear to have established a loose political hegemony over the existing tribes in the region. Under the leadership of the Goths, a series of major invasions of the Roman empire were launched by a grand coalition of lower Danubian tribes from c. 238 onwards. The participation of the Bastarnae in these is likely but largely unspecified, due to Zosimus' and other chroniclers' tendency to lump all these tribes under the general term "Scythians" – meaning all the inhabitants of Scythia, rather than the specific Iranic speaking people called the Scythians. Thus, in 250–251, the Bastarnae were probably involved in the Gothic and Sarmatian invasions which culminated in the Roman defeat at the Battle of Abrittus and the slaying of Emperor Decius (251). This disaster was the start of the Third Century Crisis of the Roman Empire, a period of military and economic chaos. At this critical moment, the Roman army was crippled by the outbreak of a second smallpox pandemic, the plague of Cyprian (251–70). The effects are described by Zosimus as even worse than the earlier Antonine plague (166–180), which probably killed 15–30% of the empire's inhabitants. Taking advantage of Roman military disarray, a vast number of barbarian peoples overran much of the empire. The Sarmato Gothic alliance of the lower Danube carried out major invasions of the Balkans region in 252, and in the periods 253–258 and 260–268. The Peucini Bastarnae are specifically mentioned in the 267/268 invasion, when the coalition built a fleet in the estuary of the river Tyras (Dniester). The Peucini Bastarnae would have been critical to this venture since, as coastal and delta dwellers, they would have had seafaring experience that the nomadic Sarmatians and Goths lacked. The barbarians sailed along the Black Sea coast to Tomis in Moesia Inferior, which they tried to take by assault without success. They then attacked the provincial capital Marcianopolis (Devnya, Bulgaria), also in vain. Sailing on through the Bosporus, the expedition laid siege to Thessalonica in Macedonia. Driven off by Roman forces, the coalition host moved overland into Thracia, where finally it was crushed by Emperor Claudius II (r. 268–270) at Naissus (269). Claudius II was the first of a sequence of military emperors (the so called "Illyrian emperors" from their main ethnic origin) who restored order in the empire in the late third century. These emperors followed a policy of large scale resettlement within the empire of defeated barbarian tribes, granting them land in return for an obligation of military service much heavier than the usual conscription quota. The policy had the triple benefit, from the Roman point of view, of weakening the hostile tribe, repopulating the plague ravaged frontier provinces (bringing their abandoned fields back into cultivation) and providing a pool of first rate recruits for the army. It could also be popular with the barbarian prisoners, who were often delighted by the prospect of a land grant within the empire. In the fourth century, such communities were known as laeti. The emperor Probus (r. 276–282) is recorded as resettling 100,000 Bastarnae in Moesia, in addition to other peoples, including Goths, Gepids and Vandals. The Bastarnae are reported to have honoured their oath of allegiance to the emperor, while the other resettled peoples mutinied while Probus was distracted by usurpation attempts and ravaged the Danubian provinces far and wide. A further massive transfer of Bastarnae was carried out by Emperor Diocletian (ruled 284–305) after he and his colleague Galerius defeated a coalition of Bastarnae and Carpi in 299.

Кейінгі Рим империясы (305 жылдан бастап)

Қалған трансдунайлық бастарналар империяның соңғы кезеңінде тарихи белгісіздікке ұшырайды. Бұл кезеңдегі негізгі ежелгі дереккөздердің ешқайсысы, Аммиан Марцеллин мен Зосим, төртінші ғасырдағы есептерінде бастарналар туралы есімдерін атамайды, бұл олардың жеке ерекшеліктерін жоғалтқандығын көрсетеді, мүмкін аймақтық үстемдік құрған готтарға ассимиляцияланған. Егер бастарналар гот тіліне жақын шығыс герман тілінде сөйлесе, онда мұндай ассимиляция оңай болған болар еді. Егер бастарналар жекеленіп сақталған топ болса, онда олардың 376 жылы император Валент Моэзияға кіргізген, ғұндардың қысымымен туған, готтар басқарған үлкен көші-қонға қатысқан болуы мүмкін, ал 378 жылы Адрианополь шайқасында Валентті жеңіп, өлтірген. Аммиан көшіп келгендерді «готтар» деп атаса да, оның айтуынша, «тайфалилер және басқа да тайпалар» да қатысқан. Бірақ 150 жыл өткен соң, бастарналар туралы соңғы мәлімет 5-ші ғасырдың ортасында айтылады. 451 жылы ғұн көшбасшысы Аттила үлкен әскерімен Галлияға шабуыл жасады, бірақ Халлон шайқасында Аэций басқарған римдік коалициясы тарапынан жеңіліске ұшырады. Джорданның мәлімдемесіне сәйкес, Аттиланың әскері құрамында «оның үстемдігіне бағынған көптеген тайпалар» болды. Галлиялық ақсүйек Сидоний Аполлинарийдің айтуынша, олардың арасында бастарналар да болған. Алайда, Э.А. Томпсон Сидонийдің Халлондағы бастарналар туралы айтуының жалған болуы мүмкін екенін айтады: оның мақсаты тарих емес, мадақтау мақаласы жазу болған, сондықтан Сидоний драмалық эффект үшін нақты қатысушылар тізіміне бірнеше жалған есімдерді (мысалы, бургундтар, сцирлер және франктар) қосыпты.