Кіріспе
Замбиядағы ұлттық парк
Кафуэ ұлттық паркі – Замбиядағы ең үлкен ұлттық парк, аумағы шамамен 22 400 км² (Уэльс немесе Массачусетс штатымен шамалас). Бұл Африкадағы екінші ірі ұлттық парк және онда 152 түрлі сүтқоректі жануарлар мекендейді. Парк Кафуэ өзенінің құрметіне аталған. Кафуэ ұлттық паркі 1950 жылдары британдық Родезиялық ықпалды табиғатты қорғаушы Норман Карр құрған. Орталық провинцияның даму қарқынына наразылық және парктегі туризмнен түсетін пайданың жетіспеуі – 11-ші провинция құру туралы талаптардың себептерінің бірі. 2021 жылдың ақпан айында Замбияның Ұлттық парктері мен жабайы табиғат департаменті (DNPW) және «Африка парктері» 15 айлық кезеңде паркке техникалық және қаржылық қолдау көрсету үшін Басымдықпен қолдау жоспарын іске қосты. Бұл процедураның табысқа ие болғаннан кейін, Замбия үкіметі «Африка парктері» компаниясын Кафуэді басқару бойынша 20 жылдық келісімге шақырды.
Геология және климат
Елдің жер бедері көбінесе жазық немесе көлбеу, бірақ Чонга мен Нгома арасындағы кейбір шағын, тік порфирит гранитті төбелер мен Нгома төңірегіндегі құмтас және гранитті төбелер бар. Парктің орталық бөлігі, оның ішінде шист, гнейс, гранитті гнейс және гранит Крюк гранитті массивінің оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Гранит массивінің шетінде ішкі Луфильдік доғаның Катанга шөгінділерінен пайда болған тақташалар, кварциттер және әк тастар кездеседі. Массивтің солтүстігі мен оңтүстігінде Karroo шөгінділері – саз, балшық тас, біріккен қиыршық тас және әртүрлі латериттер жатыр. Парктің солтүстік жағындағы су тасқыны алаптарында сазды топырақ басым, ал қалған жерлерде құмды-құмдық топырақтар, құнарлылығы төмен. Нанзила өзенінің көп бөлігіндегі су ағындары мен Нкала, Муса және Лвансанза өзендері төңірегіндегі жерлерде қара сұр сілтілі балшықтар кездеседі. Басқа жерлерде жақсы кеуекті, салыстырмалы түрде құнарсыз, ақ немесе қызғылт сары Калахари құмдары, біраз мөлшерде саз және балшық араласқан. Жылдық орташа температурасы – 0,7°C, орташа ең жоғары температура шілдеде 0°C-тан қазанда 0°C-қа дейін, жылдың ең ыстық айында. Желдер көбінесе жеңіл, шығыстан соғады.
Тіршілік ету орындары мен өсімдіктер
Парктің көп бөлігі миомбо орманды алқаптарымен жабылған, олар Brachystegia, Julbernardia және Isoberlinia туыстарына жататын ашық, жартылай жапырақты ормандар, және олар мезгіл-мезгіл болатын өрттерге бейімделген. Бұл орманды алқаптардың арасында бірнеше кішкентай қоралар кездеседі. Оңтүстік және орталық бөліктерінде терек және мопан ағаштарынан тұратын мәңгі жасыл ормандар өседі. Ормандағы үлкен термит үйінділерінде ерекше мәңгі жасыл өсімдіктер өседі, әсіресе шамшырақ (Euphorbia ingens) және шакал жемісі (Diospyros mespiliformis) ерекше көзге түседі. Бұл үйінділердің көлемі зор болуы мүмкін, олар жүздеген, тіпті мыңдаған жылдар бойы сақталған. Басқа сүтқоректілердің ішінде африкалық бұқа, земляник, панголин, бұта шошқасы, қабан, көктемгі қоян және бұталы нәресте бар. 2005 жылдан бері бұл қорғалған аймақ Оңтүстік Луангва Ұлттық паркімен бірге арыстанды сақтауға арналған бөлімше ретінде қарастырылады. Паркте 200-ден астам арыстан бар. 500-ден астам түрдегі құстар тіркелген. Құрып бара жатқан сұр тақ кигізілген тұрқы (Grey crowned crane) да паркте кездеседі. Сонымен қатар, пеликандардың топтары, көптеген құсқұйрықтар және африкалық ашық мүңкілдің үлкен жиынтықтарын кездестіруге болады. Негізгі өзендердегі құмды жағалауларда африкалық скиммерлердің колониялары табылған. Жазық даладағы кішкентай термит үйінділері көк түлкілерді тартады, ал жазықтың ылғалды аймақтары қызғылт тамақталған ұзын тырнақтыларға қолайлы. Жаңбыр жауар алдында термит қанаттылары ұшқанда, ақшыл сарбаздар, Монтегю сарбаздары, кіші кестрлер және еуропалық хоббилер олармен қоректенеді. Орман Африкалық сұңқарларға, қара кеуделі жылан сұңқарларына, тақиялы роликтерге, шлемді тараншылардың топтарына, сонымен қатар көк және Арноттың түлкілеріне мекен.
Балық
Бұл аймақтағы коммерциялық маңызды балық түрлері – Саротеродон макрохир, Тилапия андерсони, Т. рендалли, Т. спаррмани, Клариас гарипинус, Маркусенус макролепидот, Лабэо молибдинус және Хепсетус ото. 1992 жылы Танганьика көлінен капента (Limnothrissa miodon) балығы Итежи-Тежи көліне әкелінді.
Инфрақұрылым
Оңтүстіктегі Нгома парктің бас кеңсесі болып табылады, бірақ бұл аймақ, Нанжила жазығымен бірге, Итежи Тежи бөгеті салынғаннан және солтүстікте қонақ үйлер көбейгеннен бері сирек зыяратталады. Су қоймасы парктің солтүстік-оңтүстік бағытындағы жолын бөліп тастады, бұрын Нгома мен Чунга арасында саяхаттау үшін парктен шығып, айналып өтуге тура келген. Бас жолдың құрылысы аяқталғаннан кейін, парктің солтүстігі мен оңтүстігі қайтадан байланысты.
Қорғау
Кафуе ұлттық паркі тоғыз аң аулау аймақтарымен қоршалғандықтан қосымша қорғауға ие. Дегенмен, браконьерлік пен аң етіне деген сұраныс жануарлардың санының азаюына себеп болды. 2018 жылы алты ҮЕҰ (Үкіметтік емес ұйым) бірлесіп браконьерлік пен ортаның нашарлауына байланысты жағдайдың нашарлауын болдырмау үшін жұмыс істеді. African Parks 2021 жылы Замбияның жабайы табиғат басқармасымен бірлесіп, осы коалицияға қосылды. African Parks және үкімет бірлесіп жасаған Басымдықпен қолдау жоспары 200-ден астам жаңа жұмыс орнын құруға, қорғау шараларын күшейтуге және инфрақұрылымға инвестиция салуға мүмкіндік берді. Инфрақұрылымдық жақсартулардың ішінде жаңа құқық қорғау орталығының салынуы, Чунга мен Нгомадағы қолданыстағы инфрақұрылымның жөнделуі және жолдардың жағдайының жақсаруы бар. 2021 жылы құқық қорғау саласына жасалған инвестициялар 2018–2020 жылдардағы орташа көрсеткіштен екі есеге артты.