Кіріспе
Араб әліпбиінің сандық жүйесі – Абджад сандары, сондай-ақ Хисаб әл-Жуммал (حِسَاب ٱلْجُمَّل, ALA LC) деп аталады, ондық алфавиттік сандық жүйе / алфавиттік-цифрлық код, онда араб әліпбиінің 28 әрпі сандық мәндермен байланыстырылады. Олар араб тілінде сөйлейтін әлемде сегізінші ғасырға дейін, позициялық араб сандары қабылданғанға дейін қолданылып келді. Қазіргі араб тілінде АЛА (أبْجَدِيَّة) сөзі жалпы мағынада "әліппе" дегенді білдіреді. Абджад жүйесінде араб әліпбиінің бірінші әрпі – ʾalif, 1 санын білдіреді; екінші әрпі – bāʾ, 2 санын, ал 9-ға дейін солай жалғасады. Әріптер содан кейін 10-дық, 100-дық сандардың алғашқы тоғыз интервалын көрсетеді: yāʾ – 10, kāf – 20, qāf – 100, соңы 1000-мен аяқталады. ʾabjad (أبجد) сөзі семит әліпбиінің алғашқы төрт әрпінен (A B G D) туындайды, оның ішінде арамей, еврей, финики әліпбилері және семит тілдерінің басқа да жазу жүйелері бар. Бұл ескі әліпбилерде тек 22 әріп болған, олар тау әрпімен аяқталған, ол сандық түрде 400-ге тең. Араб Абджад жүйесі осы нүктеде басқа әліпбилерде кездеспейтін әріптермен жалғасады: thāʾ = 500 және т.б. Араб тіліндегі Абджад сандары еврей гематриясы мен грек изопсефиясының бұрынғы алфавиттік-цифрлық кодтарымен ұқсас.
The Abjad numerals, also called Hisab al Jummal (حِسَاب ٱلْجُمَّل, ALA LC), are a decimal alphabetic numeral system/alphanumeric code, in which the 28 letters of the Arabic alphabet are assigned numerical values. They have been used in the Arabic speaking world since before the eighth century when positional Arabic numerals were adopted. In modern Arabic, the word ALA (أَبْجَدِيَّة) means 'alphabet' in general. In the Abjad system, the first letter of the Arabic alphabet, ʾalif, is used to represent 1; the second letter, bāʾ, 2, up to 9. Letters then represent the first nine intervals of 10s and those of the 100s: yāʾ for 10, kāf for 20, qāf for 100, ending with 1000. The word ʾabjad (أبجد) itself derives from the first four letters (A B G D) of the Semitic alphabet, including the Aramaic alphabet, Hebrew alphabet, Phoenician alphabet, and other scripts for Semitic languages. These older alphabets contained only 22 letters, stopping at taw, numerically equivalent to 400. The Arabic Abjad system continues at this point with letters not found in other alphabets: thāʾ= 500, etc. Abjad numerals in Arabic are similar to the earlier alphanumeric codes of Hebrew gematria and Greek isopsephy.
Әбджәд жүйесінің қолданылуы
Индуистік-араб сандық жүйесіне дейін абджад сандары барлық математикалық мақсаттар үшін қолданылған. Қазіргі араб тілінде олар негізінен жоспарларды, тізімдегі элементтерді және ақпараттық нүктелерді нөмірлеу үшін қолданылады. Ағылшын тіліндегі "A. ", "B. ", және "C." (немесе, сирек, римдік сандар: I, II, III, IV) сияқты, араб тілінде "أ", содан кейін "ب", содан кейін "ج" қолданылады, бұл қазіргі ALA тәртібіндегі алғашқы үш әріп емес. Абджад сандары нумерология мақсатымен араб сөздеріне сандық мәндер беру үшін де қолданылады. Көбінесе қолданылатын ислам тіркесі بسم الله الرحمن الرحيم (ALA) – "Ең мейірімді, ең салиқалы Алланың атымен" (Басмалаға қараңыз) – 786 сандық мәніне ие (әріптердің бірінен соң бірі жинақталған мәнінен: 2+60+40+1+30+30+5+1+30+200+8+40+50+1+30+200+8+10+40). Алла есімінің өзі 66 (1+30+30+5) санын құрайды.
Ұқсас жүйелер
Абджад сандары 400-ге дейінгі еврей сандарымен бірдей. Гематрия деп аталатын еврей сандық жүйесі каббалалық мәтіндерде және нумерологияда қолданылады. Абджад реті сияқты, қазіргі уақытта да контурларды, мәліметтерді нөмірлеу үшін, соның ішінде аптаның алғашқы алты күнін көрсету үшін қолданылады. Грек сандары Абджад сандарынан бірнеше жағынан өзгеше, мысалы, грек әліпбиінде ص, ALA әрпіне сәйкес әріп жоқ. Грек тіліндегі әріптерді сандар ретінде пайдалану жүйесі изопсефия деп аталады. Бүгінгі күні осы жүйедегі 27 әріптен тұратын алфавит тізімдерді нөмірлеу үшін қолданыла береді.