Кіріспе

Көк көйлекті шайтан – Уолтер Мослидің 1990 жылғы детективтік романы, оның алғаш рет жарияланған кітабы. Романның оқиғасы негізгі кейіпкер, Езекиел "Изи" Роулинстің, күндізгі жұмысшы еңбек етіп жүргеннен детективке айналу жолына қадам басқанын көрсетеді.

Сюжет

1948 жылы Лос-Анджелестің Уоттс ауданында оқиға басталады. Бұл оқиға Хьюстонның бесінші округінің тұрғыны Езекиел "Еasy" Роулинспен басталады. Ол Лос-Анджелестегі авиациялық қорғаныс зауытында жұмысынан айырылып, Лос-Анджелестегі үйінің ипотекасын төлей алмайды. Эзи Хьюстоннан келген досы Джоппи басқаратын барда отыр, онда Девитт Олбрайт есімді адам барға кіріп, оған Дафни Моне есімді жас ақ әйелді табуға жұмыс ұсынады. Ол көбінесе афроамерикалықтар жиі келетін барларда шығады деп айтылады, бірақ ақ әйелдерге кіруге рұқсат етіледі. Барда Изи екі ескі досы, Корретта мен Дюприді, басқа да көптеген адамдармен кездеседі, олар оның бұрынғы өмірінен Хьюстонда таныс болды. Корретта Дафниді танитынын айтады, бірақ Езиге дұрыс емес мекенжай береді. Ол үйге барып, Дюпри көрші бөлмеде ұйықтап жатқанда, Корреттамен жыныстық қатынасқа түседі. Кейін Еси ертеңіне оны тастап кетеді, бірақ оны полиция ұстап алады. Көп ұзамай полиция тергеуінен кейін Езиге Корреттаның өлгені және оның өлтірілуіне күдікті екені айтылады. Есі Монетті тапқанда, ол Тодд Картер есімді жергілікті бай кәсіпкерден көп ақша ұрлағанын біледі. Олбрайт бұл ақшаны өзіне ғана қалаған. Ақырында Олбрайт Монетті Easy арқылы табады, ол ұры әйелді қорғауға тырысады. Изи досы және басқа да Хьюстондық Мысықтың көмегін алады, ол Изидің жартылай шақыруына және үйдегі жанжалға байланысты пайда болады. Easy және Mouse Монетті Олбрайт пен Джоппимен бірге табады, ол Кореттаны және Говард Гринді өлтіргенін анықтады, ол бұрын өлтірілген адам еді. Олар оны құтқарып, Джоппи мен Олбрайтты өлтіреді. Содан кейін Мышы Монетің шын мәнінде Руби екенін, Уайт ретінде танымал болған афроамерикандық әйел екенін және Фрэнк Грин есімді жергілікті бандиттің қарындасы екенін айтады. Мысық пен Жеңіл Рубиді шантаждайды, оның ақшасын алып, әрқайсысына үштен бөліп береді. Дафна / Руби көп ұзамай кетеді, ал Эзи полициямен және Картермен болған әуре-сарды тазартуы керек, ол бастапқыда Олбрайтты оны табу үшін жалдаған, өйткені ол оны ақшасы емес, шынымен жақсы көретін. Easy Картерге жақындап, полицияға көмектесуін сұрайды. Ол оны заңнан қорғалмаған жағдайда қара әйелге деген махаббаты туралы ақпаратты ағызатынын айтып шантаж жасайды. Картер оған көмектеседі. Соңында Мысық Хьюстонға оралады, Ези детективтік жұмысты қолға алады, ал Руби жоғалады.

Негізгі кейіпкерлер

Езекиел "Изи" Роулинс – Хьюстоннан Лос-Анджелеске көшіп келген жұмыссыз афроамерикалық ер адам. Изи – соғыс ардагері және өз үйінің иесі. Ол Олбрайттың тапсыруымен Монетті табуға тартылады, ол бұл жұмысты Тодд Картер есімді бай бизнесменнің атынан істейтінін айтады. Изи детектив болуға мүдделі емес, бірақ Олбрайттың тәлімгерлігі оны адамдарға «қызмет етуді» тұрақты мансап ретінде қарастыруға ынталандырады. Реймонд "Маус" Александр – Изидің ең жақын досы, қауіпті әрі өлімге қауіпті деп сипатталған. Іс қауіпті бола бастағанда, Изи Маусты көмекке шақырады, бірақ Маус өте қауіпті болғандықтан, Изи бұл шешімнің дұрыс екендігіне күмәнданады. Дафна Моне – Лос-Анджелестің Уоттс ауданында жоғалып кеткен жас әйел; Изи оны табуға міндетті, соның салдарынан ол интриганың ортасына ілігеді. Девитт Олбрайт – Монетті табу үшін Изиді жалдаған жеке детектив. Фрэнк Грин – Уоттс ауданындағы қылмыскер, пышақпен шеберлігімен танымал. Ол Монетпен байланысты және Изидің тергеуіндегі күдікті тұлға. Джексон Блю – Изидің ақылды, бірақ қорқақ досы, ол ісі туралы ақпаратпен көмектеседі. Мэтью Терелл – педофил, жақында мэр сайлауынан бас тартты. Ол мексикалық шағын ұлды сексуалдық құл ретінде ұстап, сырттан қарағанда жиренетін көрінеді. Ол Картерден кек алу үшін Дафнаны пайдалануға тырысады, Картер оны кандидаттығынан бас тартуға мәжбүр еткен. Оделл Джонс – Изидің тыныш, сақ, дінге берілген орта жастағы досы. Ол көбінесе Джонда немесе Верниде отырып, түні бойы бір стақан сыра ішеді. Сонымен қатар, ол қорқынышпен сөйлейтін адам, Изиге проблемаларынан қашуға кеңес береді. Тодд Картер – Монетпен қарым-қатынаста болған жақсы таныс ақ нәсілді ер адам. "Lion Investments" компаниясының президенті, қарапайым, әлсіз жігерлі, басқа кейіпкерлерге қарағанда көп ақшасы бар. Ол Монетпен 30 мың доллар ұрлап, жоғалып кеткенше кездескен. Ол Монетті қайтару үшін Олбрайтты, кейіннен Изиді жалдайды. Ол сондай-ақ Изиге түрмеден құтылуға көмектеседі.

Талдау

Роман афроамерикалық және этникалық детективтік әдебиетке маңызды үлес қосады, себебі ол детектив рөліне келіп, кейіннен осы кәсіпті және оның ілесінде келетін жеке басын қалыптастыратын қара нәсілді басты кейіпкерге назар аударады. Ерекше атап өтерлік жайт – Эзидің афроамерикалық тілін қолдануы және "Дауыс" (қатты стресс немесе қауіпті жағдайларда Эзиге кеңес беретін ішкі дауыс) құбылысының пайда болуы. Этностық детективтік әдебиетті зерттеуші ғалымдар осы ерекшеліктерді жанрлық талдау және гендерлік идентитіге қатысты зерттеулер арқылы қарастырған.

Қабылдау

Алғаш рет 1990 жылы W. W. Norton баспасында жарық көрген «Devil In a Blue Dress» романы 1991 жылғы Shamus сыйлығының «Ең үздік алғашқы жеке детективтік роман» номинациясында жеңіске жетті.

Бейімделулер

Devil In a Blue Dress 1995 жылы сол атпен фильмге бейімделді, онда Дензел Вашингтон Easy Rawlins рөлінде ойнады, сондай-ақ Дженнифер Билс, Том Сайземор, Мори Чейкин және Дон Чидл "Мышы" рөлінде сомдады. 1996 жылы Маргарет Бусби жасаған 10 бөлімді қысқартылған нұсқасы, Пол Уинфилд оқыған, 1 сәуірден бастап BBC Radio 4 арнасында эфирге шықты.