Кіріспе
Патриция Хайсмиттің 1974 жылғы романы «Риплидің ойыны» (1974) – оның алаяқ және кісі өлтіруші Том Рипли туралы сериясының үшінші кітабы, психологиялық триллер. Романның негізінде 2002 жылы фильм түсірілді.
the 2002 movie based on the novel
Ripley's Game (1974) is a psychological thriller by Patricia Highsmith, the third in her series about the con artist and murderer Tom Ripley.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Том Рипли әйелі Хелоизбен бірге Францияда бай өмір салтын жалғастыруда. Ол күндерін өзінің Белл Омбр деген үйінде жайлы өмір сүріп өткізеді, бірақ оның серіктесі, американдық қылмыскер Ривс Мино, одан өз орнына кісі өлтіруді сұрайды. "Егер мүлдем қажет болмаса, кісі өлтіруді жек көретін" Рипли екі рет өлтіргені үшін 96 000 доллардан бас тартады, ал Мино Гамбургке қайта оралады. Алдыңғы айда Рипли Фонтенблодағы тойға барып, үй иесі Джонатан Треванниден қорлық көрген болатын. Өкініш ретінде Рипли Минотқа Треванниді кісі өлтіруге көндіруге тырысуды ұсынады. Жоспардың іске асуын қамтамасыз ету үшін Рипли Треваннидің өмір сүруге бірнеше ай ғана уақыт бар деген уәде береді және Миноттың лейкемиясы нашарлап кеткеніне дәлел келтіретін дәлелдерді ойлап табуын ұсынады, бірақ Миноттың олай емес. Оның өлімі әйелі мен ұлын мұқтаждықта қалдырады деп қорқатын Треванни Миноның Гамбургтегі дәрігерге бару ұсынысын қабылдайды. Сол жерде ол ақшаға айырбастау үшін кісі өлтіруге көндіріледі. Келісім-шартты орындағаннан кейін - U Bahn стансасының толғандығында атыс - Треванни жалдамалы қару ретінде жұмыс істемейтінін айтады. Мино оны Мюнхенге шақырады, онда ол басқа дәрігерге барады. Мино Треванниді мафияның басшысын өлтіруге көндіреді, бұл жолы пойызда гарроткамен немесе қарумен. Треванни қарсылық білдіріп, пойызға түседі. Ол ұсталғанға дейін мафиозаны атып өлтіріп, өзін-өзі өлтіруге шешім қабылдайды, Минодан әйелі ақшаны алатынына көз жеткізуін сұрайды. Бірақ ол оны жүзеге асыра алмастан, бүкіл жағдайға қызыққан Рипли келіп, мафиозаны өзі өлтіреді. Ол Треванниден Миноға оның өлтіруге "жардам беріп" жатқанын айтпауын сұрайды. Треванидің әйелі Симона оның атына үлкен сома салынған Швейцария банкінің кітапшасын тауып алады және ол бірдеңе жасырып жатыр деп күдіктенді. Ол күйеуінің жағдайы туралы хабарды Риплимен байланыстырады және Треванниден оған қалай көп ақша тапқанын айтуын сұрайды. Треванни түсіндіре алмайды және Риплиден сенімді оқиға жасауға көмектесуін сұрайды. Рипли Треванидің дилеммасындағы өз рөлін мойындайды және оны сынақтан өткізуге уәде береді. Мафия Миноны күдікті деп санап, оның үйін бомбаға түсіреді, бұл оның қашуына себеп болады. Рипли күдікті телефон қоңырауларын алған кезде мафияның кек алуынан қорқа бастайды. Хелоиза мен үй шаруасын басқа жаққа жібергеннен кейін, Рипли Треванниден Белл Омбрдегі кез келген жазалаумен күресуге көмектесуін сұрайды. Екі мафиялық мердігер пайда болған кезде, Рипли біреуін өлтіріп, екіншісін Миландағы қожайынына телефон соғып, Ripley-ді олар іздеген адам емес екенін айтуы үшін жазалаудан бұрын мәжбүр етеді. Симон үйге келіп, жауап талап етеді, өлекселерді тауып алады және таксимен жөнелтіледі. Рипли мен Треванни алыс ауылға барып, өлекселерді өз көлігінде өртеп жібереді. Бірнеше күннен кейін Рипли Треваннидің үйіне барады, онда мафиялық қарулы төрт адам пайда болады. Олардың бірі Риплиге оқ атып, бірақ Треванни оның алдына түсіп, өлімге ұшырайды; ол ауруханаға бара жатқанда Риплидің көлігінде қайтыс болады. Рипли Треваннидің әрекеті кездейсоқ немесе қасақана болды ма, жоқ па, білмейді. Бірнеше айдан кейін Рипли Фонтенблода Симонмен кездеседі, ал ол оған түкіреді. Ол Симон күйеуінің қанды ақшасын қабылдағанын және Риплидің бүкіл істі қозғауына күдікті екендігі туралы үнсіз қалғанын түсінеді.
Қабылдау
The New York Times газетінде Кристофер Леман Хаупт романның "өте күшті басталатынын" жазды және Рипли оқиғаны бастағаннан кейін, одан қашықтап, сюжеттің қалай дамығанын ұнатып қарағанын айтты. Ол мынадай қорытынды жасады:
Фильм
Риплидің ойыны 1977 жылы Вим Вендерс "Америкалық досым" фильмі ретінде бейімделді, онда Деннис Хоппер Рипли рөлінде ойнады. 2002 жылы режиссер Лилиана Кавани оны Джон Малковичты Рипли рөлінде түсіріп, түпнұсқа атауымен қайта бейімдеді.
Радио
2009 жылы BBC Radio 4 адаптациясында Рипли рөлінде Йен Харт, Хелоиза рөлінде Хелен Лонгворт, Треванни рөлінде Том Брук, Минот рөлінде Пол Райдер және Симон рөлінде Дженис Аква ойнады.