Кіріспе

Висконсин түбегі Мичиган көліне кіреді. Door түбегі – Висконсин штатының шығысындағы түбек, Грин-Бэйдің оңтүстік бөлігін Мичиган көлінен бөліп тұрады. Түбекке солтүстік Кевани округі, солтүстік-шығыс Браун округі және Дор округінің құрлық бөлігі кіреді. Ол Ниагара жарлысының батыс беткейінде орналасқан. Вишня және алма бақтарымен әйгілі Door түбегі танымал туристік орын. 1881 жылы Стерджон шығанағындағы кеме каналының құрылысы аяқталғаннан кейін түбектің солтүстік жартысы аралға айналды. Ниагара жарлысының әктас шығындылары түбектің екі жағалауында да көрінеді, бірақ олар Грин-Бэй жағында ірі және айқын, Bayshore Blufflands-те жақсы көрінеді. Құмдықтардың қалыптасуы жағалаудың көп бөлігін құрады, әсіресе шығыс жағында. Жағалау бойындағы флора төмендеген көл деңгейі кезеңдеріндегі өсімдіктердің кезекпен өсуін көрсетеді. Түбектің ортасы көбінесе тегіс. Түбектің солтүстік ұшынан әрі қарай бірқатар аралдар бар, олардың ең ірісі Вашингтон аралы. Ішінара су астында қалған қырат солтүстікке қарай созылып, Мичиганның Жоғарғы түбегіндегі Бақ түбегіне дейін жетеді.

Археология

Палеоиндиялық артефакттер Юнион қаласындағы екі және Стерджон-Бэй қаласындағы екі жерден табылды. Карди және Солсбери Стейк орындары қаланың оңтүстік жағында бір-бірінен шамамен бір мильдей жерде орналасқан, ал Хейрман I және Босс Таверна (немесе Фабри Крик) орындары 57-ші тас жол бойында бір-бірінен шамамен ширек мильдей жерде орналасқан. Босс Тавернасы базалық лагерь ретінде, ал Хейрман I – тас құралдар жасау шеберханасы ретінде, сондай-ақ мүмкін, қысқа мерзімді кемпинг ретінде пайдаланылған деп есептеледі. Екі орын да палеоиндістермен бірнеше рет мекенделген. Босс Тавернасы орындарында құм қабаты табылды, бұл көл деңгейі бүгінгідей емес, жоғары болған кезде жағажай болғандығын көрсетеді. Хейрман I орындарындағы құралдар мен қалдықтар сол жерде болған палеоиндістер Босс Тавернасында тұрғандарға қарағанда аз жылдамдылықпен көшіп-қоныс жасаған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Иллинойс штатынан, ал Карди орындарында 4 Гейни нүктесі табылды. Гейни нүктелері мен Кловис нүктелерінің арасындағы байланыс зерттелуде, бірақ олардың арасында кейбір ұқсастықтар бар. Батыс Висконсин штатынан табылған палеоиндиялық артефакттарды мұқият зерттеу олардың Дор түбегінде жасалғанын және штаттың ішінде тасымалданғанын көрсетеді. Дор түбегінен немесе оның жақын аймағынан алынған тастан жасалған палеоиндиялық тас құралдар батыста Тремпелоу, Ла-Кросс, Джексон және Монро округтерінде, ал оңтүстікте Дэн округінде табылды. 246 ж.б.э. (±25 жыл) Вашингтон аралындағы жергілікті американдықтардың зираттарында ит жерленген.

Этимология

Жарты аралдың және округтің атауы Грин-Бэй мен Мичиган көлі арасындағы маршруттың атынан шыққан. Адамдар, олар американдық түпкіліктілер, ертедегі саяхатшылар немесе американдық кеме капитандыры болсын, Дор жарты аралы мен Вашингтон аралы арасындағы, шығанақты Мичиган көлінің қалған бөлігімен байланыстыратын қауіпті су жолынан жақсы хабардар болған. Бұл атты түпкіліктілер берген және француз тіліне Porte des Morts деп аударған: ағылшын тілінде "Өлімнің қақпасы". Бұл туралы ең ерте белгілі жазбаша сілтеме 1728 жылы француз тілінде айтылған "Cap a la Mort" ("Өлім мүйісі"). Меномини тайпасы жарты аралына "Кенатао" деген ат қойған, ол "мүйіс" дегенді білдіреді.

Аудан шекарасын өзгерту

1818 жылы Мичилимакинац және Браун округтері Мичиган аумақтық заң шығарушы органымен құрылды. Екі округтің шекарасы Штурджон шығанағындағы түбек арқылы өтті. Қазіргі Дор округінің оңтүстік бөлігі Браун округінің құрамында, ал солтүстік бөлігі Мичилимакинац округінің құрамында болды. 1836 жылы Дор округінің солтүстік бөлігі Мичилимакинац округінен алынып, Браун округіне қосылды, бұл Мичилимакинац округінің болашақта қысқартылатын Мичиган аумағының шегінде болуын қамтамасыз ету мақсатындағы жалпы шекара түзетуінің бір бөлігі болды. 1851 жылы Дор округі Браун округінен бөлінген кезде, оған қазіргі Кеуэни округі де кірді. Кеуэни округі 1852 жылы Дор округінен бөлінді. Грин-Бэйдің Висконсин бөлігіндегі Дор-Маринет округтерінің шекаралары «Грин-Бэйдің негізгі арнасының ортасы» деп белгіленгенімен, барлық карталарда аралдардың және Грин-Бэйдің негізгі арнасының орналасқан жері дұрыс көрсетілмеген. Атап айтқанда, кейбір карталарда қазіргі Маринетт округінің Пештиго қаласында орналасқан Грин аралы Дор округінің Эгг Харбор қаласында деп қате көрсетілген. 1923 жылы Мичиган Дор округіндегі Плам, Детройт, Вашингтон, Хог және Рок аралдарына иелік құқығын талап етті, бірақ оларды иеленбеді. 1926 жылы Жоғарғы Сот Мичиганның талабын қабылдамады. Бұл шешіммен сот қателікпен Дельта округіндегі Рок аралының солтүстігіндегі аралдарды Висконсинге (демек, Дор округіне) бергендей болды. Дор округі ешқашан осы Мичиган аралдарына билігін жүргізбеді, және бұл мәселе 1936 жылғы Висконсин штаты мен Мичиган арасындағы сот ісінде қайта қарастырылды, нәтижесінде аралдардың басқару құқығы Дор және Дельта округтерінде бұрынғыдай қалды. Түбекте туризм өркендеген солтүстік бөлігі туристердің кәсіби және іскерлік топтарының ықпалымен мәдениеттенді, ал ауыл шаруашылығына басымдық берген оңтүстік бөлігі ауылдық сипатын сақтап қалды. Қазіргі Дор округінің солтүстік және оңтүстік бөліктері арасындағы экономикалық, этникалық және мәдени айырмашылықтарға байланысты Дор-Кеваунне шекарасын қай жерде жүргізудің дұрыс екендігі туралы пікірталастар жиі туындайды.

Құрғақ аңғарлар мен су ағып жатқан өзендер мен су ағып жатқан өзендер

Құрғақ аңғарлар түбектің батыс және орталық аймақтарында кездеседі. Бірқатары көктемгі қар еріген кезде суды ірі дренажға немесе арнаға жеткізеді, бірақ кейбіреулері қазіргі су ағысы үлгілерімен байланысты емес сияқты. Олар мұздықтардың еруінен немесе мұздықтар болғанға дейінгі су ағысы үлгілерінен қалыптасқан болуы мүмкін.

Ұрық шашу

1978 жылы Доур түбегінің солтүстігіндегі аралдарға жақын балық шаруашылығы аймақтары және басқа да балықтардың мекендейтін жерлері картаға түсірілді. Ай жарығы шығанағында көлдегі ақ балықтар көбейеді. 1962-1965 жылдары облыстың әртүрлі суларында 39 ұсақ ауыз балықтың ұясы байқалды. Су тереңдігі 17 дюймнен кем емес 5 футқа дейін, тіпті одан да терең болуы мүмкін. 27 ұя шағыл немесе қиыршық тастарға, 8 ұя құмға, ал 4 ұя тасқа, үстіне шағыл төселген жерге салынған. 14 ұяда ересек балықтар, ал 19 ұяда жұмыртқалар байқалды. Зерттеу кезінде Little Sturgeon Bay шығанағында карп балықтары суды көтеріп, бұрқыратып жіберді. Бұл ұсақ ауыз балықтарының көбею кезеңінде судың тым бұрқырауына себеп болды, нәтижесінде ұсақ ауыз балықтарының жұмыртқаларынан шабақ шығармай қалды. 1966 жылы Мичиган көлінің Висконсин жағына қоңыр форель алғаш рет отырғызылды. Қазір олар Мичиган көлінің салаларында, Доур түбегіндегі өзендерде көбейеді. Күзгі шабуылдар көбінесе салалардың су ағынымен шектеледі. Су ағынының аздығы өзендерге шабуыл жасауға кедергі келтіргенде, көбейіс тасты көл жағалауларында жүзеге асады. Ересек балықтар көбінесе түбек бойындағы кемежайлар мен порстардың маңында жұмыртқа салады, ал аймақтағы көптеген шығанақтарда қоңыр форельдің популяциясы бар.

Балық аулау

1960 жылдары Солтүстік шығанақтың жанындағы жерде американдықтар қалдырған осетрдің, сомның, малтық балықтың, шабақ балықтың, ақ бастың, сазан балықтың және барабан балықтың сүйектері табылды. 1965 жылы Висконсин табиғат ресурстарын басқару департаментінің (DNR) қатаң шектеулері кейбір коммерциялық балықшыларды кәсібін өзгертуге мәжбүр етті. Оған дейін балықтар ауланған күнінің өзінде орталық батыс қалаларына жеткізіліп, сатылатын. Бүгінде көлдегі ақ балық және сары шабақ коммерциялық мақсатта ауланады, сондай-ақ көлдегі ақ балық мұз үстінен балық аулау арқылы да коммерциялық мақсатта ауланады. 2019 жылы балықшылар Дор округінің шығыс жағалауында 181 342 сағат, Кеуэни округінің шығыс жағалауында 222 088 сағат, ал Грин-Бэйдің барлық аймағында 1 113 129 сағат балық аулауға жұмсады. Бұл көрсеткіш 1990 жылғы көрсеткіштен төмендеді, сол кезде балықшылар Дор округінің шығыс жағалауында 406 998 сағат, Кеуэни округінің шығыс жағалауында 279 385 сағат, ал Грин-Бэйдің барлық аймағында 1 245 291 сағат балық аулаған.

Серфинг

Мичиган көлінің жағалауы көлде серфинг жасау үшін пайдаланылады. Бір нұсқаулықта Кев Пойнт округінің паркі маңындағы жағалау серфингке ең қолайлы орын деп көрсетілген.

Сирек кездесетін шаяндар

1996 - 2001 жылдары зерттеушілер Дор округінде 22 округтің ішіндегі ең көп – 69 түрде шаяндарды анықтады. Олардың көпшілігі тау жыныстарынан табылған орта мекендемелерде кездесті. Екінші орында 62 түрімен Браун округі орналасты. Кеуэни округінде 48 түр табылды, ол сегізінші орынды иеленді. Үш округтің барлығында да жұмырқұрттар (slugs) табылған. Peninsula State Park – Strobilops aenea-ның ең солтүстік популяциясына мекенжай. Vertigo hubrichti және Vertigo morsei түрлері Солтүстік-Батыс аймағына ендемик. Бұл екі түр Дор және Гарден түбектерінде ең көп кездеседі. Дор округінде сонымен қатар Oxychilus туысына жататын, Еуропадан әкелінген, жергілікті емес бірнеше сирек кездесетін түрлер бар. Олардың бірі демалыс үйінің жанынан табылған, және оның ландшафттық егістер арқылы әкелінген болуы мүмкін. Дор округінің ішінде Брюссель төбесі, Солтүстік Кенгуру көлі, Рок аралы және салқын алгифтік ортасы бар жартас беті сирек кездесетін шаяндардың популяциясын қамтамасыз етеді.