Кіріспе
Миннесота штатындағы жабайы аймақ, АҚШ. Шекаралық сулар каноэ аймағы (BWCAW немесе BWCA) Супериор ұлттық орманындағы табиғи ормандардан, мұздық көлдер мен өзендерден құралған. Бұл жабайы аймақ АҚШ-тың Миннесота штатындағы Шекаралық сулар аумағында орналасқан және Америка Құрама Штаттары Орман шаруашылығы қызметінің басқаруында. Жабайы ландшафты сақтау жөніндегі күш-жігер 1900 жылдары басталды және 1978 жылғы «Шекаралық сулар каноэ аймағы туралы» заңмен аяқталды. Аймақ каноэмен жүруге, жаяу серуендеуге және балық аулауға танымал орын болып табылады және АҚШ-тағы ең көп танылатын жабайы аймақ. BWCAW-ның жалпы аумағының шамамен 20 пайызы, яғни , судан тұрады. Аймақ шегінде 1100-ден астам көл және жүздеген шақырымға жететін өзендер мен ағыстар бар. Аймақтың қалған 80 пайызын ормандар құрайды. BWCAW АҚШ-тың шығыс бөлігіндегі ең үлкен сақталған орманды аумақты қамтиды. 18 және 19 ғасырлардағы тері саудасымен айналысқан саяхатшылар үшін Height of Land Portage биіктігіндегі суайдыру шегінен өту салтанатты рәсімдер мен қабылдау рәсімдеріне мүмкіндік берді. Бұл жабайы аймаққа сондай-ақ Минесота штатындағы ең биік нүкте, Мискуа тауларының бөлігі – Бүркіт тауы да кіреді. 2-ші дереккөз = XMACIS (жазбалар және айлық максимум/минималдық көрсеткіштер)
The Boundary Waters Canoe Area Wilderness (BWCAW or BWCA) comprises of pristine forests, glacial lakes, and streams in the Superior National Forest. Located entirely within the U. S. state of Minnesota at the Boundary Waters, the wilderness area is under the administration of the United States Forest Service. Efforts to preserve the primitive landscape began in the 1900s and culminated in the Boundary Waters Canoe Area Wilderness Act of 1978. The area is a popular destination for canoeing, hiking, and fishing, and is the most visited wilderness in the United States. Nearly 20% of the BWCAW's total area, or , is water. Within the borders of the area are over 1,100 lakes and hundreds of miles of rivers and streams. Much of the other 80% of the area is forest. The BWCAW contains the largest remaining area of uncut forest in the eastern portion of the United States. The crossing of the divide at Height of Land Portage was an occasion for ceremony and initiation rites for the fur trading Voyageurs of the 18th and early 19th centuries. The wilderness also includes the highest peak in Minnesota, Eagle Mountain , part of the Misquah Hills. |source 2 = XMACIS (records & monthly max/mins)
Геология
BWCAW көлдері Канада қалқанының еңкейген қабаттарының түрлі эрозиясынан пайда болған ойыстарда орналасқан. Соңғы екі миллион жыл бойында, алып мұз қабаттары ландшафтті қайта-қайта тегістеп келді. Соңғы мұз дәуірі шамамен 17 мың жыл бұрын Лаврентид мұз қабатының Шекаралық сулардан шегінуімен аяқталды. Нәтижесінде пайда болған ойыстар кейін сумен толды және бүгінгі көлдерге айналды. Дулут кешенінің жанартаулық жыныстары Шығыс Шекаралық сулардың негізін құрайды.
Орман экологиясы
Шекаралық сулар аймағы нағыз боралды орман мен Лоурентия аралас орман облысының шекарасына жақын (көбінесе "Солтүстік ормандар" деп аталады), солтүстіктегі боралды орман мен оңтүстіктегі қоңыржай жапырақты орман арасындағы көшу аймағы, оның ерекшеліктері екеуінде де бар. Орманда қызыл қарағай, шығыс ақ қарағай, қарағай, балсам шыршасы, ақ шырша, қара шырша, ақ арша, сондай-ақ жапырақты қайың, емен, күл және үйеңкі сияқты түрлер кездеседі. Жазық жерлерде көкжидек пен раушан гүлдерін табуға болады. BWCAW-да ескі өсімдіктердің көптеп кездесетіні есептеледі, олар күйіп бірақ ешқашан кесілмеген ормандар. 20 ғасырда өрттерді сөндіру жұмыстары басталғанға дейін орман өрттері Шекаралық сулар экожүйесінің табиғи бөлігі болды, көптеген аймақтарда 30 жылдан 300 жылға дейін қайталану жиілігі болды. 1999 жылдың 4 шілдесінде күшті жел даулы (дерехо), Минесота, Орталық Онтарио және Оңтүстік Квебек арқылы өтті. Желдің жылдамдығы сағатына шамамен 200 километрге жетіп, миллиондаған ағаштарды құлатты, BWCAW-дың шамамен бөлігіне әсер етті және 60 адамды жарақаттады. Бұл оқиға ресми түрде "Шекаралық сулар – Канадалық дерехо" деп танылды, бірақ көбінесе "Шекаралық сулар құлауы" деп аталады. Дауылдан кейін кемпингтер мен тасымалдау жолдары тез тазартылса да, құлаған ағаштардың көптігіне байланысты орман өрттерінің қаупі күшейді. АҚШ Орман қызметі орман отынының жүктемесін азайту үшін жоспарлы өртеу кестесін енгізді. 2005 жылдың тамызында құлау аймағындағы алғашқы ірі өрт болды, ол Солтүстік-Шығыс BWCAW-дағы Альпин көлі мен Гагара көлі арасында өршіді. 2006 жылы Қуыс көлі мен Тасбақа көлінде екі өрт болды. 2007 жылдың мамырында Хам көлінің өрті Қуыс көлінің өртіндегі жерге жақын басталып, ақырында Миннесота мен Онтариодағы кең аумақты қамтыды, соның нәтижесінде Миннесотадағы соңғы 90 жылдағы ең кең аумақты өртке айналды. 2011 жылы Пагами ағысының өрті кеңейіп, үйлер мен бизнестерге қауіп төндіріп, дала шекарасынан асып кетті. Пагами ағысының өртінен шыққан түтін шығысқа және оңтүстікке қарай Мичиганның Жоғарғы жарты аралына, Онтариоға, Чикагоға, Польшаға, Украинаға және Ресейге дейін жетті. 2021 жылы 1970 жылдардан бері алғаш рет өрт қаупінен жабылды, өйткені Гринвуд өрті кіруге қауіп төндіріп, бастапқы орнынан оңтүстікке қарай жылдам тарады, ал даладағы басқа да кішірек өрттер өршіді.
Жабайы табиғат
BWCAW аймағында бұғы, лось, бобр, жыртық қасқыр, қара аю, қара мысық, аққалпақ бүркіт, қаңғыбас соқыр, және қара қаз сияқты жануарлар кездеседі. Бұл аймақ құрлықтағы АҚШ-тың ең ірі қасқырлар популяциясының ареалында орналасқан, сонымен қатар белгісіз санындағы Канада рысі де мекендейді. Америка Құс сақтау қоры оны жаһандық маңызы бар құстар мекендейтін орын деп мойындады. Орман карибулары бұл аймақта бұрын мекендеген, бірақ бұғылардың кеңейіп кіруі және бұғылар тасымалдайтын, карибу мен лось популяцияларына зиян келтіретін ми құрты паразиті салдарынан жойылып кеткен. 1980 жылдарға дейін жақын жерлерде олардың сирек кездесетіні туралы хабарлар түскен.
Америка тумасы
Солтүстік аймақ б.з.д. 8000 жыл шамасында Палеоүнділік мәдениетімен қоныстанған. BWCAW-да осы дәуірден және одан кейінгі шамамен 6000 жыл бұрынғы архаикалық кезеңнен шектеулі заттар табылды. Алғашқы орман дәуірінен (шамамен 1300 жыл бұрын) ешқандай зат табылған жоқ, бірақ кейінгі орман үндістерінің қыш ыдыстары мен саз құбырлары табылды. Бұл аймақта сиу тайпасы сирек қоныстанды. Содан кейін ожибвелер келді, ал сиу тайпасы батысқа қарай көшіп кетті. Бұл аймақ ожибве халқының туған жеріне айналды, олар қайың қабығынан жасалған қайықтармен су жолдарында саяхаттады. BWCAW ішінде тас тік беткейлер мен жартастарда жүздеген ежелгі суреттер мен петроглифтер бар. Солтүстік Хегман көліндегі үлкен жартасқа жазылған суретті ожибвелер салған деп есептеледі. Сурет қысқы кешкі аспанда көрінетін ожибве меридиан жұлдыздарын бейнелейтін секілді, мұндай білім қысқы аңшылық маусымында орманда бағыт табуға көмектескен болуы мүмкін. Гранд Портаж үнді резерваты, Гранд Портаж қалашығында BWCAW-дан шығысқа қарай орналасқан, бүгінгі күнге дейін көптеген ожибве халқының мекені болып табылады.
Еуропалық барлау және дамыту
1688 жылы француз зерттеушісі Жак де Нойон BWCAW аймағы арқылы саяхат жасаған алғашқы еуропалық болды. Кейін, 1730 жылдары Ла Верендрье және басқалар аймақты саудаға ашты, негізінен бобёр терісімен сауда жасады. 18 ғасырдың соңына қарай, тері саудасы каноэмен жүретін саяхатшылардың топтары арқылы ұйымдастырылды, олар бәсекелес Солтүстік-Батыс және Гудзон шығанағы компанияларында жұмыс істеді. Солтүстік-Батыс компаниясының бекінісі Супериор көліндегі Гранд-Портеж орналасқан. Соңғы жиын 1803 жылы Гранд-Портежде өтті, содан кейін Солтүстік-Батыс компаниясы өзінің операцияларын солтүстікке қарай Форт-Уильямға (қазіргі Тандр-Бэй) көшірді. 1821 жылы Солтүстік-Батыс компаниясы Гудзон шығанағы компаниясымен бірікті, ал тері саудасының орталығы одан да солтүстікке қарай, Гудзон шығанағы маңындағы бекеттерге жылжыды. 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында аймақтың құқықтық және саяси мәртебесі даулы болды. 1783 жылы Америка Тәуелсіздік соғысын аяқтаған Париж шарты АҚШ пен Канада арасындағы солтүстік шекараны дәл емес Митчелл картасына сүйене отырып белгіледі. Орман көлі мен Жоғарғы көл арасындағы аумақтың меншігі нақты емес еді, АҚШ шекара Каминистикия өзенінде, ал Канада Сент-Луис өзенінен басталады деп мәлімдеді. 1842 жылы Вебстер-Эшбёртон шарты АҚШ пен Канада арасындағы шекараны Пейджон және Рейни өзендері бойындағы ежелгі сауда жолы арқылы нақтылады (қазіргі BWCAW-дың солтүстік шекарасы). Қосымша заңдар аймақтың табиғи және дамылмаған сипатын қорғауға бағытталған. 1948 жылы Тие-Блатник заңы үкіметке аймақтағы қалған жеке үйлер мен демалыс орындарын сатып алуға рұқсат берді. 1949 жылы президент Гарри Трумэн 4000 футтан төмен биіктікте аймақ үстінен ұшуға тыйым салатын 10092-ші жарлыққа қол қойды. 1958 жылы аймақ ресми түрде Boundary Waters Canoe Area деп аталды. 1964 жылғы Жайлы табиғат заңы оны Ұлттық Жайлы табиғатты сақтау жүйесінің бір бөлігі ретінде ұйымдастырды. 1978 жылғы Шекаралық сулар каноэ аймағы заңы қазіргідей Шекаралық сулар ережелерін белгіледі, моторлы қайықтар мен қар мотоциклеттеріне шектеулер қойды, демалыс үшін рұқсат негізінде квота жүйесін енгізді, сондай-ақ аймақта орман шаруашылығы мен кен өндіруге шектеулер қойды.
Жер пайдалану туралы даулар
BWCAW-тің басқару және сақтау салаларының кейбір аспектілері даулы болды. 1971 жылы АҚШ Орман шаруашылығы қызметі, жолдардың интенсивті пайдаланылуында келушілерді "белгіленген кемпингтерге" шектеу туралы ереже енгізді. Шекаралық суларға банкалар мен шыны ыдыстар әкелуге тыйым салынды. АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің мәліметінше, бұл шара қалдықтарды азайтып, тазалауға жылына 90 000 доллар үнемдеуге мүмкіндік береді. 1975 жылдың қазанында Сегізінші округтен сайланған өкіл Джеймс Оберстар (D MN) егер қабылданса, Шекаралық сулар далалық аймағын және Шекаралық сулар ұлттық демалыс аймағын (NRA) құратын заң жобасын ұсынды, соңғы аймақта ағаш кесуге және механикаландырылған көлік құралдарымен жүруге рұқсат беріліп, Ла Круа, Бассвуд, Саганага және Сигал сияқты бірнеше ірі көрікті көлдерді далалық аймақтан шығару көзделген. Бұл заң жобасына экологиялық қозғалыстың өкілдері қарсылық білдірді. 1978 жылдың 21 қазанында Президент Джимми Картер «Boundary Waters Canoe Area Wilderness Act» заңына қол қойды. Бұл заң Шекаралық сулардың аумағын кеңейтіп, сол кездегі аумақты қамтыды және аймақтың далалық статусын күшейтті. Атауы «Boundary Waters Canoe Area»-дан «Boundary Waters Canoe Area Wilderness» деп өзгертілді. Заң ағаш кесуге, кен іздеуге және кен өндіруге тыйым салды, сондай-ақ қар мотоциклінің пайдаланылуын шектеді (Канадаға қатынау үшін екі қар мотоциклі жолы сақталды). Заң моторлы қайықтарды пайдалануды шамамен екі ондаған көлмен шектеді, моторлардың қуатын шектеді және моторлы қайықтар мен ұзақ жылдар бойы қалыптасқан моторлы порттаждардың санын реттеді. 1984 жылы моторлы көлдердің санын 16-ға дейін, ал 1999 жылы 14-ке дейін, яғни аймақтың су жазықтығының шамамен 24%-ына дейін шектеу көзделген. 1989 жылы жүк тасымалдауды сынақтан өткізу. 1978 жылғы BWCAW заңына сәйкес: Осы Заңның ешбір тармағы 1984 жылғы 1 қаңтарда аяқталуы тиіс кезең ішінде Сукер көлінен Бассвуд көліне, Фолл көлінен Бассвуд көліне және Вермильон көлінен Траут көліне дейінгі порттаждар арқылы қайықтарды тасымалдауға көмектесетін моторлы көлік құралдарының қолданыстағы тәртібін тоқтатуды талап етпейді. Аталған күннен кейін, егер Хатшы жоғарыда аталған порттаждар бұрын қызмет көрсеткен көлдерге жету үшін қайықтарды тасымалдаудың моторсыз құралы жоқ деп анықтамаса, ол жоғарыда аталған әрбір порттаждың осындай моторлы пайдалануын тоқтатады. 1989 жылы АҚШ Орман шаруашылығы қызметі мен Миннесота университеті үш жүк тасымалдау маршрутының мүмкіндігін тексерді. Жүк көліктерін сақтау қажеттігіне келісім берілді. 1990 жылы «Шекаралық сулардың достары», «Сьерра клубы» және тағы алты экологиялық ұйым жүк көліктерін алып тастау үшін сотқа жүгінді; CWCS АҚШ Орман шаруашылығы қызметіне араласушы ретінде қосылды. 1992 жылы апелляциялық сот АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің жүк көліктерін сақтау туралы шешімін қолдады. «Шекаралық сулардың достары» және коалиция 8-ші апелляциялық сотқа шағымдануға тырысты. Жүк көліктері үш жүк тасымалдау маршрутынан алынып тасталды. 1994 жылы 1992 жылғы BWCAW басқару жоспарына қарсы «Шекаралық сулардың достары» ұйымының сот процесі нәтижесінде каноэ, понтондық қайықтар мен желкенді қайықтар Шекаралық суларға әкелуге тыйым салынды. 1999 жылы 1992 жылғы BWCAW басқару жоспарына қарсы «Шекаралық сулардың достары» ұйымының сот процесі нәтижесінде соттар «осы нақты көл» деген сөз тіркесін қайта анықтады және Мұз, Ферма және Сагал тізбегіндегі көлдердегі меншік иелері, курорттар мен жабдықтаушыларға арналған рұқсаттар алынып тасталды. 1999 жылы жүк көліктері үш жүк тасымалдау маршрутының екеуіне, яғни Прерия және Траут көліне қайта оралды, бұл Конгрессмен Оберстардың 1998 жылғы Көлік заңына осы ережені енгізуінің нәтижесінде болды. 2006 жылы шекараға жақын орналасқан қар мотоциклі жолына қатысты сотқа шағым түсті. 2015 жылы судья қар мотоциклі жолының Жай табиғат туралы заңға қайшы келмейтінін шешті.
Ұсынылған қос металл кеніші
Онжылдықтар бойы Дулут кешенінде шамамен төрт миллиард тонна мыс және никель кені бар екені белгілі болды, бұл "әлемдегі ең ірі игерілмеген минералдық қоймалардың" бірі. 2016 жылдың желтоқсан айында АҚШ федералды үкіметі мәселе зерттелгенше 20 жылға тау-кен өндірісіне тыйым салуды ұсынды. Трамп әкімшілігі 2018 жылдың қыркүйегінде зерттеуді тоқтатып, ұлттық орман ішінде тау-кен өндірісіне рұқсат берді. Antofagasta PLC еншілес компаниясы Twin Metals Minnesota жоспарланған кен орнын пайдалануды жоспарлап отыр. 2021 жылдың қазан айында Байден әкімшілігі "минералдық алып тарту" туралы өтініш берді, ол қоршаған ортаға тигізетін әсері зерттеліп біткенше кен орнының дамуын тоқтатады. Аяқталған зерттеу нәтижесінде BWCAW-дан жоғары орналасқан тау-кен өндірісіне 20 жылға дейін тыйым салынуы мүмкін.
Демалыс
BWCAW жылына 150 000-нан астам келушіні қызықтырады. Онда 2000-нан астам жабайы кемпингтер, көптеген каноэ маршруттары және 12 түрлі жаяу серуендеу жолдары бар. Бұл аймақ каноэмен жүзуге, каноэ саяхаттарына, балық аулауға, қаппен саяхаттауға, күйектің көмегімен саяхаттауға және аймақтың шалғайдағы жабайы табиғатын тамашалауға өте қолайлы.
Қаноэ жүзу
Каноэ немесе басқа да қозғалтқышсыз қайықпен жүзу – BWCAW-ды зерттеудің ең танымал тәсілі. 2007 жылғы зерттеуге сәйкес, түнде қалатын келушілердің 94%-дан астамы саябақ ішінде қозғалтқышсыз қайықпен саяхаттаған. BWCAW-дың үлкен ауданы және кемпингтердің, көлдердің, өзендердің және тасымалдау жолдарының көптігі әртүрлі бағыттар үшін шексіз мүмкіндіктерді ұсынады. Көптеген онлайн карталар мен нұсқаулықтар кіреберіс нүктесіне, сапар ұзақтығына және қиындық деңгейіне қарай ұсынылған бағыттарды ұсынады.
Балық аулау
Балық аулау BWCAW-да танымал әрекет. Ойын түрлеріне солтүстік шортан, қайың, үлкен ауызды басс, кішкентай ауызды басс және кейде панфиш жатады. Бұлақ, көл шортаны, көкжаңбыр және көкбалық та кездеседі. Ақ сорғыш, көкбалық және ақ балық та бар. Табиғи жаңару шектеулі кейбір көлдерде қайың мен көл шортанының мөлшері шектеулі түрде толықтырылады. "Бұл басқа Dark Sky белгілемелерінен ерекшеленеді, себебі бұл орындар әлемдегі ең шалғай және көбінесе ең қараңғы жерлер, олардың сақталу күйі 'ең осал' делінеді". АҚШ Орман шаруашылығы қызметі 2008 жылдан бері BWCAW үшін осы мәртебені алуға жұмыс істеп келеді. АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің мәлімдемесіне сәйкес: "Бұл белгілеме аймақтағы адамдардың мыңдаған жылдар бойы қызықтаған нәрсесін растайды. Қараңғы аспан, жұлдызды түндер және таңғажайып солтүстік жарықтары бұл аймақ жабайы жер деп жарияланбас бұрын-ақ тәжірибеге айналған". 1928 жылы Боундерли Уотерс-қа көшіп келген және Ганфлинт лоджын құруға көмектескен жергілікті автор және танымал аулашыл Жюстин Керфут. "Rootbeer Lady" деп белгілі Дороти Молтер 1948 жылдан кейін жалғыз өмір сүріп, 1986 жылы қайтыс болғанға дейін BWCAW-да 56 жыл өмір сүрді және BWCA-ның соңғы тұрғыны болды. Эрнест Оберхольцер бүгінде Кветико-Супериор көлдері аймағын сақтаудың және болашақта BWCA болатын аймақтың жетекші жақтаушысы ретінде танылады. Минесоталық автор және табиғатты қорғаушы Сигурд Олсон Шекаралық сулар туралы көп жазды және осы шөл даланың сақталуын қамтамасыз ету үшін жұмыс істеді.
Justine Kerfoot, local author and renowned outdoorswoman who moved to the Boundary Waters in 1928 and helped establish the Gunflint Lodge. Dorothy Molter, known as the "Rootbeer Lady", lived in the BWCAW for 56 years (alone after 1948) until her death in 1986, and was the last resident of the BWCA. Ernest Oberholtzer, is recognized today as a leading advocate for the preservation of the Quetico Superior lake area and what would become the BWCA. Sigurd Olson, Minnesota author and conservationist, wrote extensively about the Boundary Waters and worked to ensure preservation of the wilderness.