Еуропада таралған уланымсыз жылан – Zamenis longissimus туралы ақпарат. Сипаттамасы, өлшемдері, тарихы және мәдени маңызы жайлы біліңіз. Жыландар әлемі!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жылан түрлері
Species of snake
Аскүлапия жыланы (/ɛ//s//k//j//ə/'/l//eɪ//p//i//ə//n/, қазір Zamenis longissimus, бұрын Elaphe longissima) – Еуропаға тән, улы емес жылан түрі, Colubridae тұқымдасының Colubrinae кіші тұқымдасына жатады. 1,5 метрге дейін өсетін бұл жылан Еуропадағы ірі жыландардың бірі болып есептеледі, мөлшері төрт жолақты жыланға (Elaphe quatuorlineata) және Монпелье жыланына (Malpolon monspessulanus) ұқсас. Аскүлапия жыланы ежелгі грек, рим және иллирия мифологиясындағы рөлімен және одан туындаған символикасымен мәдени және тарихи маңызға ие.
The Aesculapian snake ,/ɛ//s//k//j//ə/'/l//eɪ//p//i//ə//n/ (now Zamenis longissimus, previously Elaphe longissima) is a species of nonvenomous snake native to Europe, a member of the Colubrinae subfamily of the family Colubridae. Growing up to in length, it is among the largest European snakes, similar in size to the four lined snake (Elaphe quatuorlineata) and the Montpellier snake (Malpolon monspessulanus). The Aesculapian snake has been of cultural and historical significance for its role in ancient Greek, Roman and Illyrian mythology and derived symbolism.
Сипаттама
Z. longissimus шамамен 30 см (11,8 дюйм) ұзындықта жарылады. Ересектердің жалпы ұзындығы әдетте 110 см (43,3 дюйм) дейін (құйрығын қоса алғанда), бірақ рекордтық өлшемге дейін жете алады. Ересек аскюлапиан жыландарының күтілетін дене массасы – . Ол қара, ұзын, жіңішке және әдетте қола түсті болып келеді, жылтыр металл сәулесі беретін тегіс қабықтары бар. Жастарды жас шөп жыландарымен (Natrix natrix) және жолақты шөп жыландарымен (Natrix helvetica) оңай шатастыруға болады, себебі жас аскюлапиандардың да мойнында сары жағасы болады, ол кейбір жас ересектерде біраз уақыт сақталуы мүмкін. Жастар Z. longissimus ашық жасыл немесе қоңыр жасыл түсті болып келеді, қабырғалары мен арқасында әртүрлі қараңғы үлгілер кездеседі. Екі қараңғы дақ қабырғалардың үстіңгі бөлігінде өтетін сызықтар түрінде пайда болады. Жастардың басында бірнеше ерекше қара дақтар болады, сары мойын жолақтарының арасында тырнақ тәрізді біреуі, ал екі жұпталған дақтар – біреуі көзден басталып мойын белгілеріне дейін созылатын көлденең жолақ, екіншісі көзді төртінші-бесінші жоғарғы ерін қабықтарымен байланыстыратын қысқа тік жолақ. Ересектер әлдеқайда біркелкі, кейде зәйтүн сары, қоңыр жасыл, ал кейде қара түске дейін болады. Көбінесе ересектерде ақ жиекті арқалық қабықтардың ретсіз үлгісі кездеседі, бұл дене бойында ақ ұсақ дақтар түрінде көрінеді, ал кей жерлерде моар сияқты құрылымдарға дейін жетеді, бұл жылтыр металл сәулесін күшейтеді. Кейде, әсіресе ақ түсті болғанда, қабырғалардың бойында екі қара түсті бойлық сызықтар көрінеді. Құрсақ ақшыл сарыдан ақ түске дейін, ал дөңгелек қарындаш қабығының түсі – зәулім сарыдан ақшыл түске дейін болады. Меланистік, эритристік және альбиностық табиғи түрлері белгілі, сондай-ақ қара сұр түрі де бар. Түсінде жыныстық айырмашылық байқалмаса да, еркектер әйелдерге қарағанда едәуір ұзын болады, бұл соңғылардың көбею циклына жұмсайтын энергиясының көптігімен байланысты болуы мүмкін. Неміс популяцияларында еркектердің ең көп салмағы , ал әйелдердің – (Böhme 1993; Gomille 2002). Басқа ерекшеліктері, көптеген жыландардағыдай, еркектерде дене ұзындығына шаққандағы ұзын құйрық және кең құйрық табаны бар. Қабықтардың орналасуы: ортаңғы денеде 23 арқалық қабық қатары (сирек жағдайда 19 немесе 21), 211-250 құрсақ қабықтары, бөлінген анальды қабық және 60-91 жұпталған субкаудальды қабықтар (Schultz 1996; Arnold 2002). Құрсақ қабықтары дененің бүйірімен қосылған жерде өткір бұрыш жасап, бұл түрдің өрмелеу қабілетін арттырады. Өмір сүру ұзақтығы 25-30 жылға дейін бағаланады.
Z. longissimus hatches at around 30 cm (11.8 in). Adults are usually from 110 cm (43.3 in) to in total length (including tail), but can grow to , with the record size being Expected body mass in adult Aesculapian snakes is from It is dark, long, slender, and typically bronzy in colour, with smooth scales that give it a metallic sheen. Juveniles can easily be confused with juvenile grass snakes (Natrix natrix) and barred grass snakes (Natrix helvetica), because juvenile Aesculapians also have a yellow collar on the neck that may persist for some time in younger adults. Juvenile Z. longissimus are light green or brownish green with various darker patterns along the flanks and on the back. Two darker patches appear in the form of lines running on the top of the flanks. The head in juveniles also features several distinctive dark spots, one hoof like on the back of the head in between the yellow neck stripes, and two paired ones, with one horizontal stripe running from the eye and connecting to the neck marks, and one short vertical stripe connecting the eye with the fourth to fifth upper labial scales. Adults are much more uniform, sometimes being olive yellow, brownish green, sometimes almost black. Often in adults, there may be a more or less regular pattern of white edged dorsal scales appearing as white freckles all over the body up to moiré like structures in places, enhancing the shiny metallic appearance. Sometimes, especially when pale in colour, two darker longitudinal lines along the flanks can be visible. The belly is plain yellow to off white, while the round iris has amber to ochre colouration. Melanistic, erythristic, and albinotic natural forms are known, as is a dark grey form. Although there is no noticeable sexual dimorphism in colouration, males grow significantly longer than females, presumably because of the more significant energy input of the latter into the reproductive cycle. Maximum weight for German populations has been for males and for females (Böhme 1993; Gomille 2002). Other distinctions, as in many snakes, include in males a relatively longer tail to total body length and a wider tail base. Scale arrangement includes 23 dorsal scale rows at midbody (rarely 19 or 21), 211 250 ventral scales, a divided anal scale, and 60 91 paired subcaudal scales (Schultz 1996; Arnold 2002). Ventral scales are sharply angled where the underside meets the side of the body, which enhances the species' climbing ability. Lifespan is estimated at 25 to 30 years.
Географиялық ауқым
Бұрынғы номинотипік түршесінің жалғасқан ареалы, Zamenis longissimus longissimus, қазір жалғыз монотипік түр ретінде танылады. Ол Францияның солтүстігін (шамамен Париж ендігіне дейін), испан Пиренейлерін, испанның солтүстік жағалауының шығыс бөлігін, Италияны (оңтүстік және Сицилияны қоспағанда), Грекия және Кіші Азияға дейінгі Балқан түбегінің барлық бөлігін, сондай-ақ Орталық және Шығыс Еуропаның бір бөлігін (Швейцария, Австрия, Чехиядағы Оңтүстік Моравия (Австриядағы Подыжи/Таятал), Венгрия, Словакия, Польшаның оңтүстігі (негізінен Словакиядағы Биешчады/Буковец таулары), Румыния, Украинаның оңтүстік-батысы) қамтиды. Германияның батысында (Шлангенбад, Оденвальд, төменгі Салзах, сондай-ақ Пассау маңындағы бірі, жалғасқан ареалмен байланысты) және Чехияның солтүстік-батысында (Карловы Вары маңында, түрдің қазіргі кездегі ең солтүстік табиғи кездесетін жері) оқшауланған популяциялар анықталды. Бұрын Оңтүстік Италия мен Сицилияда кездесетін Zamenis longissimus romanus түршесі жақында жеке түрге, Zamenis lineatus (Италиялық аскюлапия жыланына) көтерілді. Оның түсі ашық, қызғылт-сарыдан жарқыраған қызылға дейін өзгереді. Бұрын Оңтүстік-Шығыс Әзірбайжан мен Солтүстік Иранның Гиркания ормандарында тіршілік еткен және Elaphe longissima деп жіктелген популяциялар 1984 жылы Нильсон мен Андрен тарапынан Elaphe persica, қазір Zamenis persicus деп қайта жіктелді. Қазбалық дәлелдерге сәйкес, Голоценнің жылы Атлантикалық кезеңінде (шамамен 8000–5000 жыл бұрын) түрдің ареалы Данияға дейін жеткен. 1810 және 1863 жылдар аралығында Данияның оңтүстік бөлігіндегі Зеландиядан үш мысал жиналды, бұл жойылған популяцияның қалдығы деп есептеледі. Қазіргі кездегі Солтүстік-Батыс Чехия популяциясы генетикалық талдаулар нәтижелеріне сәйкес, осы ең жоғары ареалдың автохтондық қалдығы саналады (генетикалық жағынан Карпат популяциясына ең жақын). Бұл неміс популяцияларына да қатысты болуы мүмкін. Сондай-ақ, олардың ертерек мұз аралық кезеңдерде Ұлыбританияда мекендегенін көрсететін қазбалар бар, бірақ кейіннен мұздықтармен бірге оңтүстікке қарай ығыстырылды. Бұл қайталама климат өзгерістерінің нәтижесінде Еуропада ареалдың жиырылуы мен кеңеюі Плейстоцен кезеңінде бірнеше рет болған.
The contiguous area of the previous nominotypical subspecies, Zamenis longissimus longissimus, which is now the only recognized monotypic form, covers most of France except in the north (up to about the latitude of Paris), the Spanish Pyrenees and the eastern side of the Spanish northern coast, Italy (except the south and Sicily), all of the Balkan peninsula down to Greece and Asia Minor and parts of Central and Eastern Europe up until about the 49th parallel in the eastern part of the range (Switzerland, Austria, South Moravia (Podyjí/Thayatal in Austria) in the Czech Republic, Hungary, Slovakia, south Poland (mainly Bieszczady/Bukovec Mountains in Slovakia), Romania, south west Ukraine). Further isolated populations have been identified in western Germany (Schlangenbad, Odenwald, lower Salzach, plus one near Passau connected to the contiguous distribution area) and the northwest of the Czech Republic (near Karlovy Vary, the northernmost known current natural presence of the species). The previously recognised subspecies Zamenis longissimus romanus, found in southern Italy and Sicily, has been recently elevated to the status of a separate new species, Zamenis lineatus (Italian Aesculapian snake). It is lighter in color, with a reddish orange to glowing red iris. The populations previously classified as Elaphe longissima living in south east Azerbaijan and northern Iranian Hyrcanian forests were reclassified by Nilson and Andrén in 1984 to Elaphe persica, now Zamenis persicus. According to fossil evidence, the species' area in the warmer Atlantic period (around 8000–5000 years ago) of Holocene reached as far north as Denmark. Three specimens were collected in Denmark between 1810 and 1863 on the southern part of Zealand, presumably from a relict and now extinct population. The current northwestern Czech population now is considered an autochthonous remnant of that maximum distribution based on the results of genetic analyses (it is closest genetically to the Carpathian populations). This likely applies also to the German populations. There are also fossils showing that they had UK residency during earlier interglacial periods but were driven south afterwards with subsequent glacials; these repeated climate caused contractions and extensions of range in Europe appear to have occurred multiple times over the Pleistocene.
Ұлыбританияда қашып кеткен популяциялар
Ұлыбританияда қашып кеткендердің ұрпақтарынан пайда болған аскюлапиялық жыланның үш популяциясы бар. Олардың ең көнесі Солтүстік Уэльстегі Конви қаласына жақын, Уэльс таулық зообағының аумағында және төңірегінде тіркелген. Бұл популяция 1970 жылдардың басынан бері тірі қалды және үнемі көбейіп келеді, ал 2022 жылы популяцияның саны 70 ересек жеке тұлғаға бағаланды. Екінші, салыстырмалы түрде жақында құрылған популяция 2010 жылы Лондон зообағының жанындағы Реджент каналында табылды, олар, мүмкін, егеуқұйрықтар мен тышқандармен қоректенеді және саны бірнеше ондағанға жетеді деп есептеледі. Бұл популяцияның өсуі қалалық ортаға және қолайлы ұялау орындарының жетіспеушілігіне байланысты шектелуі мүмкін. Бұл колония жылдар бойы көрінбей өмір сүрген болуы мүмкін деп күдіктенеді; алайда, бұл зиянды немесе инвазивті түр емес, және популяция бір себеппен немесе екінші себеппен ақырында жойылуы мүмкін. 2023 жылы да осы жыланды көргендер туралы хабарлар келіп түсті, олардың саны шамамен 40-қа жуық деп бағаланды. 2020 жылы Ұлыбританияда үшінші популяция расталды, ол Уэльстің Бридженд қаласында орналасқан. Бұл топ шамамен 20 жылдан бері гүлденіп келеді.
There are three populations of Aesculapian snake, descendants of escapees, in Great Britain. The oldest recorded of these is on the grounds and in the vicinity of the Welsh Mountain Zoo, near Conwy, North Wales. This population has survived and consistently reproduced since at least the early 1970s, and, in 2022, the population was estimated at 70 adults. A second, more recently established population was reported in 2010 along Regent's Canal, near the London Zoo, likely living on rats and mice, and thought to number a few dozen. Growth of this population may be limited due to the urban setting and potential scarcity of appropriate nesting sites. It is suspected this colony may have been present for years, living virtually unseen; however, it is neither a harmful nor an invasive species, and the population is predicted to die out, for one reason or another, eventually. Sightings were still being reported in 2023, with the population estimated at around 40. In 2020, a third population was confirmed in Britain, this one in Bridgend, Wales. This group has thrived for approximately 20 years.
Тіршілік ету ортасы
Аскюлапия жыланы орманды, жылы, бірақ ыстық емес, қоңыржай ылғалды, бірақ сулы емес, төбелі немесе тасты жерлерді мекендейді, онда күн сәулесі жеткілікті түседі және өсімдігі әртүрлі, сирек емес, соның арқасында жергілікті микроклиматта айырмашылықтар пайда болады, бұл рептилияға дене температурасын реттеуге көмектеседі. Олардың ареалының көп бөлігінде, олар көбінесе жақсы сақталған немесе шамалы өңделген, жылы орташа белдеулі жапырақты ормандарда кездеседі, оның ішінде ылғалды түрлері де бар, мысалы өзен аңғарлары мен арналарында (бірақ батпақтарда емес) және орманды далаларда. Көбінесе кездесетін жерлерге орманның жаңару кезеңіндегі ашық алаптары, орман шеттеріндегі бұталы жерлер, орман-дала эктондары, шабындықтармен араласқан орман және т.б. жатады. Алайда, олар көбінесе адамның жанында болудан қашпайды, олар көбінесе бақшалар мен сарайлар сияқты жерлерде кездеседі, тіпті ескі қабырғалар, тас қабырғалар, құлай бастаған ғимараттар мен қираған үйлер сияқты жасыруға және күнге күюге қолайлы жерлерді артық жақсы көреді. Синантроптық қасиеттері олардың ареалының ең солтүстік бөлігінде көбірек байқалады, онда олар тамақ, жылу және көбею орындары үшін адам құрылыстарына тәуелді. Олар ашық далалар мен егістік далалардан аулақ жүреді. Оңтүстікте олардың ареалы жапырақты ормандар мен Жерорта теңізінің бұталы жерлерінің шекарасына сәйкес келеді, соңғысы бұл түр үшін тым құрғақ болжамдалады. Солтүстікте олардың таралуы температурамен шектеледі.
The Aesculapian snake prefers forested, warm but not hot, moderately humid but not wet, hilly or rocky habitats with proper insolation and varied, not sparse vegetation that provides sufficient variation in local microclimates, helping the reptile with thermoregulation. In most of their range they are typically found in relatively intact or fairly cultivated warmer temperate broadleaf forests including the more humid variety such as along river valleys and riverbeds (but not marshes) and forest steppes. Frequented locations include places such as forest clearings in succession, shrublands at the edges of forests and forest/field ecotones, woods interspersed with meadows etc. However, they generally do not avoid human presence, being often found in places such as gardens and sheds, and even prefer habitats such as old walls and stonewalls, derelict buildings and ruins that offer a variety of hiding and basking places. The synanthropic aspect appears to be more pronounced in northernmost parts of the range where they are dependent on human structures for food, warmth and hatching grounds. They avoid open plains and agricultural deserts. In the south their range seems to coincide with the borderline between deciduous broadleaf forests and Mediterranean shrublands, with the latter presumably too dry for the species. In the north their line of presence appears temperature limited.
Мінез-құлық
Жыландар күндіз белсенді. Жылдың жылы айларында олар кешке немесе таңертең ерте шығады. Олар тіпті тік, бұтақсыз ағаш діңдеріне көтеріле алады. Жыландар ағаштардың биіктігінде, тіпті ағаштарда, үйлердің төбелерінде азық іздеп жүргенін байқаған. Неміс популяцияларында белсенділік үшін ең қолайлы температура (Heems 1988) және олар сирек температурадан төмен немесе жоғары тіркеледі, ал украин популяцияларында (Skarbek және Ščerban 1980) ең төменгі белсенділік температурасы және ең қолайлы температура шамамен жоғары көрсетілген. Олар тікелей күн сәулесіне ұшыраудан аулақ болуға тырысады және тым ыстық болғанда белсенділікті тоқтатады. Жыландар тіпті қыстап жатқанда да белсенділік танытады, дене температурасын шамамен ұстап тұру үшін қозғалады және кейде күн ашық болған кезде күнге күйіне шығады. Француз популяцияларының орташа мекендеу аймағы есептелді, бірақ аталықтары ұрықтанған кезде аналықтарды табу үшін, ал аналықтары жұмыртқа салуға қолайлы орындарды табу үшін одан да ұзақ қашықтыққа дейін барады. Асклепий жыландары құпиялы болып саналады және оларды тіпті олардың кездесетін жерлерінде де табу қиын немесе күтпеген жағдайларда кездестіруге болады. "ашулы", "тітіркенген", "қаһарлы" сөздері longissimus латын сөзінен шыққан, ол "ең ұзын" дегенді білдіреді; бұл жылан өзінің ареалындағы ең ұзын жыландардың бірі. Түрдің жалпы атауы — француз тіліндегі "Aesculape" және басқа тілдердегі оның эквиваленттері — классикалық емші құдайға (грек Асклепий және кейінірек римдік Эскулап) сілтеме жасайды, оның храмдарының маңында жыландар көтерілген. Құдайдың жыланмен оралған таяқ бейнесі осы түрді көрсетеді деп болжанады. Кейіннен осыдан қазіргі заманғы медициналық мамандықтардың символдары пайда болды, олар бүгінгі таңда түрлі нұсқаларда қолданылады. Бұл түрді төрт жолақты жыланмен бірге Италияның орталық бөлігіндегі Кокулло қаласындағы жыл сайынғы діни шеруде көтереді, ол жеке бастауға ие және кейінірек католик күнтізбесіне енгізілген.
The snakes are active by day. In the warmer months of the year, they come out in late afternoon or early morning. They are very good climbers capable of ascending even vertical, branchless tree trunks. The snakes have been observed at heights of and even in trees, and foraging in the roofs of buildings. Observed optimum temperature for activity in German populations is (Heems 1988) and they are rarely recorded below or above , other observations for Ukrainian populations (Skarbek et Ščerban 1980) put minimum activity temperature from and optimum to Above around they try to avoid exposure to direct sunlight and cease activity with more extreme heat. The snakes will exhibit a degree of activity even during hibernation, moving around to keep a body temperature near and occasionally emerging to bask on sunny days. The average home range for French populations has been calculated at , however males will travel longer distances of up to to find females during the mating season and females to find suitable hatching sites to lay eggs. The Aesculapian snakes are deemed secretive and not always easy to find even in areas of positive presence, or found in surprising contexts. "angry", "irritable", "fierce", longissimus comes from Latin and means "longest"; the snake is one of the longest over its range. The common name of the species — "Aesculape" in French and its equivalents in other languages — refers to the classical god of healing (Greek Asclepius and later Roman Aesculapius) whose temples the snake was encouraged around. It is surmised that the typical depiction of the god with his snake entwined staff features the species. Later from these, modern symbols developed of the medical professions as used in a number of variations today. The species, along with four lined snakes, is carried in an annual religious procession in Cocullo in central Italy, which is of separate origin and was later made part of the Catholic calendar.
Қорғау
Аскюлапия жыланы салыстырмалы түрде кең ареалды алып отырғанымен және түр ретінде жойылу қаупі төндірмейтінімен, көбінесе антропогендік факторларға байланысты жалпы саны азайып бара жатыр деп саналады. Жыланның ерекше осалдығы байқалатын аймақтар мен солтүстік бөліктерінде, тарихи түрде климат өзгерулерінің нәтижесінде, голоцендік климаттық максимумнан бері жергілікті популяциялар бір-бірінен және негізгі ареалдардан оқшауланып, генетикалық материал алмасуы мен көші-қон арқылы жаңару мүмкін болмайды. Мұндай аймақтарда белсенді жергілікті қорғау шаралары қажет. Жылан Германияның сирек және қорғалатын түрлердің Қызыл кітабында аса қауіпті түр ретінде тіркелген. Франция, Швейцария, Австрия, Чехия, Словакия, Венгрия, Болгария, Польша, Украина және Ресей сияқты көптеген елдерде де қорғалатын мәртебеге ие. Басты алаңдатушылықтардың бірі – адамның қызметінен туындаған мекен орындарының жойылуы, осыған байланысты орман және ауыл шаруашылығы салаларында түрдің негізгі ареалдарын араласпау арқылы қорғауға, сондай-ақ ескі өсіп-өну аймақтары мен орманды жерлерге жақын шеттік экотон сияқты ұялау және қыстау орындарын нысаналы түрде қорғау бойынша бірқатар ұсыныстар бар. Сонымен қатар, жолдардың салынуы және көлік қозғалысының артуы популяциялардың одан әрі фрагментациялануына және генетикалық алмасудың жоғалуына қауап төндіреді.
Though the Aesculapian snake occupies a relatively broad range and is not endangered as a species, it is thought to be in general decline largely due to anthropic disturbances. The snake is especially vulnerable in fringe parts and northern areas of its distribution where, given the historic retreat as a result of climatic changes since the Holocene climatic optimum, local populations remain isolated both from each other and from the main distribution centers, with no exchange of genetic material and no reinforcement through migration as a result. In such areas active local protection is due. The snake has been classified as Critically Endangered in the German Red List of endangered species. In most other countries including France, Switzerland, Austria, the Czech Republic, Slovakia, Hungary, Bulgaria, Poland, Ukraine and Russia it is also under protection status. Among the key concerns is human caused habitat destruction, with a series of respective recommendations concerning forestry and agriculture as to the protection through non intervention of the species' core distribution centers, including targeted protection of potential hatching and hibernation places like old growth zones and fringe ecotones near woodland areas. A significant threat also are roads both in terms of new construction and rising traffic, with a risk of further fragmentation of populations and loss of genetic exchange.