Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аполлоний Тир – орта ғасырларда кең таралған ежелгі романның басты кейіпкері. Көптеген тілдерде сақталған оның сан алуан нұсқаларының барлығы жоғалып кеткен ежелгі грек нұсқасынан туындаған деп саналады.
the fictional character
Apollonius of Tyre is the hero of a short ancient novel, popular in the Middle Ages. Existing in numerous forms in many languages, all are thought to derive from an ancient Greek version now lost.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Көптеген нұсқаларда, аты аталған батыр Антиохиялық Антиохтың өз қызымен жасаған туысқандық қарым-қатынасын ашқаннан кейін қуғынға түсіп, қудаланады. Көптеген саяхаттар мен оқиғалардан соң, Аполлоний әйелі мен қызынан айырылып, олардың екеуі де қайтыс болды деп ойлайды, бірақ соңында ол күтпеген жағдайлар немесе құдайлардың араласуы арқылы отбасымен қайта табысады. Кейбір ағылшын нұсқаларында Аполлоний кеме апатына ұшырап, оған ғашық болатын ханшайымға ұстаз болады, ал әділ патша біртіндеп қызының ниетін біледі. Басты тақырыптар – лайықсыз құштарлықтың жазасы (туысқандық жасаған патша әрқашан жаман аяқтайды) және махаббат пен адалдықтың соңғы сыйақысы.
In most versions, the eponymous hero is hunted and persecuted after he reveals Antiochus of Antioch's incestuous relationship with his daughter. After many travels and adventures, in which Apollonius loses both his wife and his daughter and thinks them both dead, he is eventually reunited with his family through unlikely circumstances or intercession by gods. In some English versions Apollonius is shipwrecked and becomes a tutor to a princess who falls in love with him, and the good king gradually discovers his daughter's wishes. The major themes are the punishment of inappropriate lust—the incestuous king invariably comes to a bad end—and the ultimate rewards of love and fidelity.
Шығармалар (латын және грек?)
Бұл оқиға алғаш рет 6 ғасырдың аяғында Венеций Фортунатус өзінің "Кармина" (Bk. vi. 8, 11. 5–6) еңбегінде латын тілінде айтылады; Ефестік Ксенофонттың "Ефес ертегісімен" ұқсастығына және латын тілінде бөгде, бірақ грек тілінде кездесетін сөздердің болуына байланысты, түпнұсқасы үшінші ғасырдағы грек романы болған деген болжам бар. Дегенмен, грек романдарының кейбір фрагменттері одан да ертерек мерзімге нұсқау береді. Бұл ертегінің латын тіліндегі ең көне қолжазбалары 9-шы немесе 10-шы ғасырға жатады, бірақ олар ежелгі дәуірдің соңғы кезеңдерінен қалған. Осылайша, олар грек және римдік, сондай-ақ христиандыққа дейінгі және христиандық әсерлердің қиылысын көрсетеді. Жалпы, бұл шығарма басқа да ежелгі грек романдарымен бірге жіктеледі. Кейбір ғалымдар патша кейіпкерді сынаған жұмбақтар кейінірек қосылған болуы мүмкін деп санайды: олардың ондауы төртінші ғасырдағы Симфозийге жатқызылған латын жұмбақтар жинағынан алынған. Басқа ғалымдар инцест оқиғасы да кейінірек қосылған деп есептейді, бірақ Элизабет Арчибальд сияқты басқалары оны ертегінің ажырамас тақырыптық элементі деп санайды. Латын тіліндегі ең көп таралған нұсқалары – Годфри Витерболықтың 1185 жылғы "Пантеон" еңбегіне, ол оны нақты тарих ретінде енгізген, "Historia Apollonii regis Tyri" және "Gesta Romanorum" нұсқалары.
The story is first mentioned in Latin by Venantius Fortunatus in his Carmina (Bk. vi. 8, 11. 5–6) during the late 6th century; it is conjectured, based on similarities with the Ephesian Tale of Xenophon of Ephesus and the presence of idioms awkward in Latin but typical in Greek, that the original was a Greek romance of the third century. Some fragments of Greek romance, however, point to the possibility of an even older date. The earliest manuscripts of the tale, in a Latin version, date from the 9th or 10th century but are from late antiquity. Thus they show an intersection of Greek and Roman as well as pre Christian and Christian influences. Overall, the work is classed with other ancient Greek romance novels. Some scholars hold that the riddles with which the king tests the hero in many versions may be a later addition: ten derive from the c. fourth century Latin riddle collection attributed to Symphosius. Other scholars believe the incest story to have been a later addition as well, though others, including Elizabeth Archibald, see it as an integral thematic element of the tale. The most widespread Latin versions are those of Godfrey of Viterbo, who incorporated it into his Pantheon of 1185 as if it were actual history, Historia Apollonii regis Tyri and a version in the Gesta Romanorum.
Аудармалар
Бұл әңгіменің "елуден жүзге дейін нұсқалары" ежелгі дәуірден бастап жаңа заманға дейін белгілі, көбінесе еуропалық, соның ішінде ағылшын, голланд, неміс, дания, француз, испан, итальян, португал, поляк, орыс, венгр, грек және латын тілдеріндегі мәтіндер бар. Ең ертегі жергілікті тілдегі аударма – XI ғасырдағы толық емес көне ағылшын прозалық мәтіні, кейде оны алғашқы ағылшын романы деп атайды. Бұл ерекше мәтіннің болуы сирек, себебі сол кездегі дүниелік прозалық көркем әдебиет өте аз сақталған. Қолжазба көшірмесі, тек архиепископ Вулфстанның уағыздарымен бірге кітапқа мұқабаланғандықтан ғана сақталған болуы мүмкін. Кейіннен бұл ертегі Еуропаның көптеген тілдерінде жазылды. Ағылшын тіліндегі танымал нұсқасы – Джон Гоуэрдің "Confessio Amantis" (1390) еңбегінің сегізінші кітабында, ол оны құмарлыққа қарсы мысал ретінде пайдаланады. Оның көптеген жергілікті және латын тіліндегі нұсқалары орта ғасырлар бойында оның танымал екенін көрсетеді. Бұл ән Данияның ескі халық әндері жинағындағы "Danmarks gamle Folkeviser" балладасында кездеседі. Роберт Копланд француз тілінен "Кинг Аполлина Тирдің романсын" аударды (В. де Ворде, 1510).
'Fifty to a hundred versions' of the story are known from antiquity into the early modern period, mostly European, including texts in English, Dutch, German, Danish, French, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Russian, Hungarian, Greek, and Latin. The earliest vernacular translation is an incomplete Old English prose text from the 11th century, sometimes called the first English novel. The existence of this unique text is unusual, as secular prose fiction from that time is extremely rare. The manuscript copy may only have survived because it was bound into a book together with Archbishop Wulfstan's homilies. Various versions of the tale were later written in most European languages. A notable English version is in the eighth book of John Gower's Confessio Amantis (1390), which uses it as an exemplum against lust. Its numerous vernacular versions, along with the Latin ones, attest to its popularity throughout the Middle Ages. It appears in an old Danish ballad collected in Danmarks gamle Folkeviser. Robert Copland translated from the French the romance of Kynge Appolyne of Thyre (W. de Worde, 1510).
Кейінгі нұсқалары мен әсері
Бұл оқиға он үшінші ғасырда кастиль тілінде "Либро де Аполонио" деп қайта баяндалды. Ол сондай-ақ Жордан де Блайвидің "шансон де жесті" туындысына зор ықпал етті. Уильям Шекспир мен Джордж Уилкинстің "Перикл, Тирдің ханзадасы" пьесасы Гоуэрдің нұсқасына негізделген, ал атын өзгерту, шамасы, Филип Сиднидің "Аркадиясынан" шабыттанды. Тирлік Аполлоний оның "Он екінші түн" және "Қателіктер комедиясы" пьесаларының да бастауы болды.
The story was retold in thirteenth century Castilian as Libro de Apolonio. It is also a major inspiration of the chanson de geste Jordain de Blaivies. William Shakespeare and George Wilkins's play Pericles, Prince of Tyre was based in part on Gower's version, with the change of name probably inspired by Philip Sidney's Arcadia. Apollonius of Tyre was also a source for his plays Twelfth Night and The Comedy of Errors.