Шареяс және Каллироя: Ежелгі грек романының авторы Харитон Афродисиас
Chariton
Харитон Афродисийский – б.з. 1 ғ. грек жазушысы, «Херей және Каллироя» романының авторы. Ежелгі прозалық романның ең көне нұсқасы, тарихи элементтері бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1-ғасырғы грек жазушысы
1st century AD Greek writer
Афродизиялық Харитон ежелгі грек романының авторы, оның атауы, болжам бойынша, Каллирхо (бірден-бір сақталған қолжазбадағы түсіндірмеге сүйенген). Дегенмен, ол көбінесе «Херей және Каллирхо» деп аталады (қолжазба басындағы атауға одан да жақын). Папирустардағы мәтін сынықтарының куәлігі романның біздің заманымыздың 1-ші ғасырының ортасында жазылған болуы мүмкін екенін көрсетеді, осылайша ол – сақталған ең көне ежелгі прозалық роман және грек мифологиясының элементтерімен қатар, шынайылық пен құрылым үшін тарихи ерекшеліктерді пайдаланған жалғыз туынды. Оқиға өткенде болғандықтан және тарихи тұлғалар сюжетке қатысқандықтан, Каллирхоны алғашқы тарихи роман деп қарастыруға болады; кейіннен оны Эфестік Ксенофон және Эмесалық Гелиодор сияқтылар үлгі еткен.
Chariton of Aphrodisias was the author of an ancient Greek novel probably titled Callirhoe (based on the subscription in the sole surviving manuscript). However, it is regularly referred to as Chaereas and Callirhoe (which more closely aligns with the title given at the head of the manuscript). Evidence of fragments of the text on papyri suggests that the novel may have been written in the mid 1st century AD, making it the oldest surviving complete ancient prose romance and the only one to make use of apparent historiographical features for background verisimilitude and structure, in conjunction with elements of Greek mythology, as Callirhoe is frequently compared to Aphrodite and Ariadne and Chaereas to numerous heroes, both implicitly and explicitly. As the fiction takes place in the past, and historical figures interact with the plot, Callirhoe may be understood as the first historical novel; it was later imitated by Xenophon of Ephesus and Heliodorus of Emesa, among others.
Кездесу
Харитон туралы оның өзінің романында айтылғаннан басқа ештеңе сенімді түрде белгілі емес, онда ол өзін "Афродизиялық Харитон, ритор Афинагордың хатшысы" деп таныстырады. "Харитон" есімі, "әдемілік иесі" деген мағынаны білдіреді, оның романдық мазмұнына сәйкес таңдалған псевдоним болуы мүмкін деп саналды, бірақ "Харитон" және "Афинагор" есімдері Афродизиядағы жазуларда кездеседі. Харитонның шығарма жазуы мүмкін ең соңғы мерзім оның туындыларының фрагменттерін қамтитын папирустарда анықталған, олар палеографиялық тұрғыдан шамамен 200 жылға датирленеді. Эдмунд Куева бұл 62 жылы қайтыс болған адамның романы болуы мүмкін екенін айтты; егер осылай болса, онда туындысы салыстырмалы түрде ертерек мерзімге жатуы керек, бұл оның немесе Петрониустың "Сатириконы" еуропалық романның ең ерте мысалы екенін көрсетеді.
Nothing is securely known of Chariton beyond what he states in his novel, which introduces him as "Chariton of Aphrodisias, secretary of the rhetor Athenagoras". The name "Chariton", which means "man of graces", has been considered a pseudonym chosen to suit the romantic content of his writing, but both "Chariton" and "Athenagoras" occur as names on inscriptions from Aphrodisias. The latest possible date at which Chariton could have written is attested in papyri that contain fragments of his work, which can be dated paleographically to about AD 200. Edmund Cueva has argued who died in AD 62; if this is Chariton's novel, then a relatively early date would be indicated. making either his work or Petronius' Satyricon the earliest extant European novel.
Каллиро
Шаритонның романы тек 13 ғасырдағы бір (сәл сенімсіз) қолжазбада сақталған. Ол 18 ғасырға дейін жарияланбады және 20 ғасырға дейін назардан тыс қалды. Дегенмен, ол ежелгі прозалық көркем әдебиеттің қалыптасуына түсінік береді. Оқиға шамамен б.з.д. 400 жылдары Сиракуза қаласында өрбітеді. Сиракузада Харерас керемет сұлу Каллироға ғашық болады. Ол Пелопоннес соғысының батыры және Сиракузаның ең беделді саяси тұлғасы Гермократтың қызы, осылайша оқиғаның уақыты мен әлеуметтік ортасы белгіленеді. Оның сұлулығы (калос) Афродитаның жердегі бейнесі сияқты, көпшілікті таң қалдырады, деп Дуглас Эдвардс атап көрсеткен. Олар үйленеді, бірақ оның көптеген көңілі толмаған күйеулері Харерасты алдап, оның адалсыздық жасағанына сендіріп, оны соншалықты қатты тепкендіктен, ол өлідей құлайды. Оған жерлеу рәсімі жасалады, ол қабірге жабылады, бірақ кейін оның тек комада болғаны және қабірді тонауға келген қарақшыларды қорқытуға үлкергені белгілі болады. Олар тез жазылып, оны Милетке құл ретінде сатуға алып кетеді, онда оның жаңа қожайыны Дионисий оған ғашық болып, үйленеді, ол өзінің бұрын күйеуге шыққанын (және Харерастан жүкті екенін) айтудан қорқады. Осының салдарынан Дионисий Каллироның ұлын өзінің баласы деп есептейді. Шаритон тарихи фактілермен еркіндікке жол бергеніне қарамастан, өзінің әңгімесін өмірден бұрынғы дәуірде көрсетуді көздеген. Томас Хагг бұл таңдаудың туындысы осы шығарманы қазіргі заманғы тарихи романдардың маңызды алдашысы етеді деп санайды. Мысырдағы Оксиринх және Каранис қалаларында Шаритонның романынан бес фрагмент табылуы Каллироның танымалдығын көрсетеді. Олардың бірі, қымбат пергаментке мұқият жазылған, Шаритонның аудиториясының бір бөлігі жергілікті элитадан болғанын көрсетеді.
Chariton's novel exists in only one (somewhat unreliable) manuscript, from the 13th century. It was not published until the 18th century, and remained dismissed until the twentieth. It nevertheless gives insight into the development of ancient prose fiction. The story is set against a historical background of c. 400 BC. In Syracuse, Chaereas falls madly in love with the supernaturally beautiful Callirhoe. She is the daughter of Hermocrates, a hero of the Peloponnesian War and the most important political figure of Syracuse, thus setting the narrative in time and social milieu. Her beauty (kallos) overawes crowds, like an earthly counterpart of Aphrodite's, as noted by Douglas Edwards. They are married, but when her many disappointed suitors successfully conspire to trick Chaereas into thinking she is unfaithful, he kicks her so hard that she falls over as if dead. There is a funeral, and she is shut up in a tomb, but then it turns out she was only in a coma, and wakes up in time to scare the pirates who have opened the tomb to rob it; they recover quickly and take her to sell as a slave in Miletus, where her new master, Dionysius, falls in love with her and marries her, she being afraid to mention that she is already married (and pregnant by Chaereas). As a result, Dionysius believes Callirhoe's son to be his own. Despite the liberties Chariton took with historical fact, he clearly aimed to place his story in a period well before his own lifetime. Tomas Hägg has argued that this choice of setting makes the work an important forerunner of the modern historical novel. The discovery of five separate fragments of Chariton's novel at Oxyrhynchus and Karanis in Egypt attest to the popularity of Callirhoe. One fragment, carefully written on expensive parchment, suggests that some, at least, of Chariton's public were members of local elites.