Кіріспе

Орал тауларын көтерген сызықтық деформация және тау құру процесінің ұзақ сериясы Орал оргенезиясы деп аталады. Бұл палеозой эрасының таяу карбон және перм кезеңдерінде, яғни 323–299 және 299–251 миллион жыл бұрын (Мя) басталып, триас және ерте юра кезеңдеріндегі континенттердің соңғы соқтығысуларымен аяқталған. Орогенездің әсер еткен аймағы, Орал орогендік белдеуі немесе Уралидтер, әдетте Еуропа мен Азия арасындағы шекара саналады. Ол Арал теңізінен Новая Земляға дейін созылады және Орал тауларынан басқа, Ресейдің солтүстік-батысындағы Пай-Хой жотасын және Қазақстанның солтүстік-батысындағы Мугоджар төбелерін де қамтиды. Оның жалпы ұзындығы шамамен 2500 км, ал Орал тауларының ұзындығы шамамен 2000 км. Орта Орал сақиналық құрылымының (шамамен 56° солтүстік ендігі, Пермь мен Уфа арасында) орналасқан жерінде Орал таулары шығысқа қарай иілген бұрылысқа ие. Кембрийге дейінгі Орта Орал сақиналық құрылымы орогенезде бұзылулар тудырып, осы иілгіштің қалыптасуына себеп болды деп саналады.

Құрылу

Орал оргогені (sensu stricto) үш палеозой материгі – Балтика, Қазақстан және Сібір арасында қалыптасты. Кейінгі кембрийде Балтиканың солтүстік-шығыс жиегі Тиманид және Кадомид оргендерінің әсерінен немесе Паннотия суперконтинентінің құралуы кезінде деформацияланды. Бұл суперконтиненттің ыдырауы Палео-Ураль мұхитын ашты, одан Балтикадан бірнеше анықталмаған континенттік фрагменттер бөлініп шықты. Балтика Лаврентиямен соқтығысып Лавруссияны құрғанда, аралдық доғалар және басқа микроконтиненттер Девонның соңы мен ерте карбон кезеңінде Балтикаға қосылды. Ордвик-силур дәуірінде Қазақстан субдукция нәтижесінде өсіп, жекеленген қыртыс қалыптастырды, ол бірқатар кішкентай кембрийге дейінгі микроконтиненттерге қосылды. Карбонның соңғы кезеңінің басында Қазақстан Палео-Ураль мұхиты соңғысының шеттері астына батқанда Лавруссиямен соқтығыса бастады. Орал тауларының солтүстік жалғасы – Пай-Хой – Новая Земля бүктемелі белдеуі, ерте юра дәуірінде Лавруссия мен Сібірдің соқтығысуының нәтижесінде пайда болды. Орал тауларының оңтүстік жалғасы – Оңтүстік Тянь-Шань таулары, палеозойдың соңында Түркістан мұхитының жабылуымен, Ордвик-карбон Палео-Ураль мұхитының оңтүстік тармағы ретінде қалыптасты. Тянь-Шань плиоцен-төрттік кезеңдегі Альпі-Гималай оргенізіне дейін тұрақты платформа болып қала берді.