Кіріспе

Пуэрто-Риконың мемлекеттік ормандары (испан тілінде: Bosques estatales de Puerto Rico), кейде ағылшын тілінде Пуэрто-Риконың басқару ормандары деп аталады, Пуэрто-Рико үкіметі, әсіресе Пуэрто-Риконың Табиғи және қоршаған орта ресурстары департаменті басқаратын қорғалған орман қорықтары. Олар қорғалған орман қорықтары ретіндегі функцияларынан басқа, көптеген ормандар АҚШ-тың басқа штаттары мен аумақтарындағы мемлекеттік саябасыздармен салыстырылады, себебі олар демалыс, білім беру және мәдени шараларды ұйымдастыратын басқару бөлімдері ретінде де жұмыс істейді. Сонымен қатар, Пуэрто-Рикодағы мемлекеттік ормандар өз шекараларында қосымша қорғау статусына ие бөлімдерді қамтуы мүмкін, мысалы, Бокерон мемлекеттік орман ішіндегі Ла Паргера табиғи қорығы сияқты. Қазіргі таңда Пуэрто-Рико мемлекеттік орман жүйесінде 20 бөлім бар.

Тарих

Пуэрто-Рикодағы алғашқы қорғалған ормандар экологиялық құндылығы үшін емес, өнеркәсіптік ағаш пайдалану мақсатында, Испания Корольдік жерлері ретінде, Испанияның колониалды орман шаруашылығы қызметіне тең келетін Инспекция де Монтес арқылы белгіленді. Мысалы, Эль-Юнке Пуэрто-Рикода осындай мәртебе алған алғашқы орманды аймақ болды. Пуэрто-Рико 1898 жылы Испан-Америка соғысынан кейін АҚШ-тың тәуелді аймағына айналды және 1903 жылы президент Теодор Рузвельт бұл бұрынғы орманды жерлерді Лукильо орман қоры деп жариялады, ол аралдағы алғашқы экологиялық қорғалатын аймақ болды. Осы аралықта, штаттық деңгейде, отарлық губернатор Артур Ягер 1918 және 1919 жылдар аралығында Пуэрто-Риконың жағалауларындағы мангр ормандарын экологиялық құндылығы үшін бөліп қойды: Агирре, Бокерон, Сейба және Гуаника. Соңғысы Кариб бассейнінде кең таралған, бірақ қазірге таймай кеткен құрғақ орманның үлкен бөлігін қорғау үшін шекарасын кеңейтті. Бұл аралдағы алғашқы мемлекеттік немесе аумақтық деңгейдегі қорғалған ормандар болды және 1919 жылдың желтоқсанында Кордильера-Централдың батыс бөлігіндегі федералды қорғалатын орман учаскесінің меншігі аумақтық үкіметке өтті, осылайша Марикао орманы осы мәртебе алған алғашқы орманды аймақ атанды. 1935 жылға қарай Пуэрто-Риконың жаңадан қорғалған барлық ормандық жерлері Кариб теңізінің ұлттық орман құрамына біріктірілді, ол кейін Сьерра-де-Лукильо (Эль-Юнке) және Кордильера-Централь (Гиларте және Торо-Негро) аймақтарына бөлінді. Бұл аумақтар табиғи ресурстарынан басқа, туристік тартымдылық ретінде де басқарылды, бұл 1930 жылдары Рузвельт президенттігі кезінде Азаматтық консервация корпусының келушілерге арналған инфрақұрылымдық жобаларында айқын көрінеді. Бұл құрылымдар мен ғимараттардың көптегені бүгінде тарихи және сәулеттік құндылыққа ие, ал кейбіреулері Пуэрто-Риконың ормандық қорықтарындағы «Жаңа келісім» дәуіріндегі құрылыстар ретінде Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне (1933-1942) енгізілген. Бұлардың бір көрнекті мысалы – Санта-Ананың бақылау мұнарасы, халық арасында «Ла-Торре-де-Пьедра» деп аталады. Осы кезеңде Кариб ұлттық орманының батыс бөліктерінің меншігі аумақтық үкіметке өтті, 1934 жылы Торо-Негро және 1935 жылы соңғысынан бөлінген Гвиларте құрылды. Келесі онжылдықтарда Карите, Гуахатака және Рио-Абахо сияқты бұрын белгіленген табиғи қорықтар мемлекеттік орман мәртебесін алды. Боске-дель-Пуэбло, Сан-Патрисио және Монте-Чока сияқты бірнеше орман жергілікті қоғамдық қозғалыстар мен жергілікті әрекеттердің нәтижесінде қорғалатын мәртебеге ие болды.