Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұл мақала Шотландияның Глазго қаласының тарихына арналған.
none
This article deals with the history of the city of Glasgow, Scotland.
Қаланың құрылуы
Глазгоның қазіргі орны тарихқа дейінгі дәуірден бері қоныстанған, Клайд өзенінің Молендинар бұрқасына құятын ең төменгі жердегі броды болып табылады. Римдіктер бұл аймақта бекіністер салған және Рим Британиясын кельт және пикт Каледониясынан бөліп тұру үшін Антонин қабырғасын тұрғызған. Қабырғадан табылған заттар, мысалы, Балмуилдиден қоса алғанда, римдік бекіністерден алынған құрбандық алатастары Хунтериан мұражайында көрініс тапқан. Римдіктер Каледониядан шыққаннан кейін, ауыл ірі Стратклайд патшалығының бір бөлігі болды, оның астанасы Дамбартон қаласында, 24 шақырым төменде орналасқан. 9 ғасырда ол басқа аймақтармен бірігіп, біртұтас Шотландия патшалығын құрды. Глазгоның қала ретінде қалыптасуы Шотландияның екінші ірі епископтығы ретіндегі ортағасырлық мәніне байланысты. Глазго 10 және 11 ғасырларда Шотландия королі Дэвид I және Глазго епискобы Джон бұл епископтықты қайта ұйымдастырған кезде маңыздылығы арта түсті.
The present site of Glasgow has been settled since prehistoric times, being the furthest downstream fording point of the River Clyde, at its confluence with the Molendinar Burn. The Romans built outposts in the area and constructed the Antonine Wall to keep Roman Britannia separate from Celtic and Pictish Caledonia. Items from the wall, such as altars from Roman forts, including Balmuildy, can be seen in the Hunterian Museum. After the Romans withdrew from Caledonia, the village was part of the large Kingdom of Strathclyde, whose capital was at Dumbarton 15 mile (24 km) downstream. It merged in the 9th century with other regions to create the united Kingdom of Scotland. The origins of Glasgow as an established city derive from its medieval position as Scotland's second largest bishopric. Glasgow increased in importance during the 10th and 11th centuries when this bishopric was reorganised by King David I of Scotland and John, Bishop of Glasgow.
Глазго соборы
12 ғасырда Глазгоға қала мәртебесі берілді, собор епископтардың және (1472 жылдан кейін) Глазго архиепископтарының ордасы болды. Бұл жерде ағаштан салынған ғимараттар болған болуы мүмкін, бірақ алғашқы тас собор шамамен 1136 жылы киеленді және 1197 жылы киеленген үлкен собормен ауыстырылды. 15 ғасырда солтүстік нефте Сент-Маханға арналған жеке капелла салынды, ол негізін қалаушының қайтысымен қауымға берілді. Содан бері собор ғимараттарының кеңейтілуі мен өзгертілуі үзіліссіз жалғасып келеді. Соңғы қосымша – 1999 жылдың 3 маусымында ашылған «Мыңжылдық терезесі». 1560 жылы Шотландия реформациясынан кейін католиктік рәсімдер тоқтатылды, католиктік мүсіндер мен символдар алынып тасталды немесе боялды. Үлкен собор бір уақытта үш түрлі пресвитериандық қауымға қызмет етті. Хоры Ішкі Биік қауым пайдаланды. Нефі Сыртқы Биік қауым (кейіннен Сент-Полс деп аталды) пайдаланды. Крипта Лай қауымы пайдаланды.
By the 12th century Glasgow had been granted the status of what can now be called a city and the cathedral was the seat of the Bishops and (after 1472) the Archbishops of Glasgow. While there may have been wooden buildings on the site, the first stone cathedral was consecrated in about 1136 and replaced by a bigger one which was consecrated in 1197. In the 15th century a private chapel was made to St Machan in the north nave to devolve to the congregation at the death of the founder. Extensions and alterations to the cathedral buildings have continued ever since. The most recent addition was the Millennium Window unveiled on 3 June 1999. After the Scottish Reformation in 1560, the Catholic rituals ended and the Catholic statues and symbols were removed or painted over. The large Cathedral served three different Presbyterian parishes simultaneously. The choir was used by the Inner High parish. The nave was used by the Outer High parish (later named St. Paul's). The crypt was used by Laigh parish.
Глазго университеті
1451 жылы Глазго университеті Папаның бұйрығымен құрылды және Глазго соборының аумағындағы діни ғимараттарда орналасты. 16 ғасырдың басына қарай Глазго маңызды діни және ғылыми орталыққа айналды, ал 17 ғасырда университет собор аумағынан High Street көшесіндегі жеке ғимаратына көшірілді. 1870 жылдан бастап университет халықаралық деңгейде танымал болды. 2009 жылы университет аталған саладағы Ұлыбританияның үздік 10 оқу орнының қатарында деп бағаланды және "ғылыми зерттеулердің қуатты орталығы" репутациясын иеленді.
In 1451, the University of Glasgow was founded by papal bull and established in religious buildings in the precincts of Glasgow Cathedral. By the start of the 16th century, Glasgow had become an important religious and academic city and by the 17th century the university had moved from the cathedral precincts to its own building in the High Street. After 1870 the university attained international stature. The university's teaching quality was assessed in 2009 to be among the top 10 in Britain, along with its reputation as a "research powerhouse."
Атлантикалық сауда
16 ғасырда қаланың саудагерлері мен шеберлері айқын ықпал жасай бастады, әсіресе 1604 жылы Глазгодағы ең ірі гильдия болған Тігіншілер корпорациясы. 17 ғасырда саудагерлер мен шеберлер гильдиясының мүшелері халықтың шамамен 10 пайызын құрады. Американың ашылуы және сауда жолдарының пайда болуы Глазгоға маңызды сауда орталығы болуға қолайлы жағдай жасады, Клайд өзені қалаға және Шотландияның басқа бөліктеріне сауда кемелері үшін қолжетімділікті қамтамасыз етті. Алайда, Англия Парламентінің 1651 жылы Навигациялық заңдарды қабылдауы шотланд саудасының мүмкіндіктерін шектеді, бұл заңдар ағылшыс емес кемелердің ағылшын теңіз үстіндегі иеліктерімен сауда жасауына және Еуропалық емес елдерден Англияға немесе оның колонияларына тауар тасымалдауына тыйым салды. 1627-1629 жылдардағы ағылшын-француз соғысы салдарынан Шотландияның Новая Шотландия колониясын жоғалтуы да шотланд саудасына кері әсер етті. Шотландия колониясын құруға жасалған екінші әрекет, Дариен жоспары, апатқа ұшырап, 1700 жылы елді банкротқа дейін жеткізді. Дегенмен, шотланд саудагерлері 1707 жылғы Одақ туралы заңға дейін ағылшын колонияларымен ұсақ контрабандалық сауданы жалғастыра отырып, Навигациялық заңдарға мойын бұрмады. Атлант мұхитына қол жеткізу американдық темекі және мақта сияқты құл еңбегімен өндірілген ақшалай дақылдарды, сондай-ақ Кариб теңізі қантының Глазгоға импортталуына мүмкіндік берді, олар кейіннен Еуропаның басқа бөліктеріне экспортталды. Бұл импорт 1707 жылдан кейін, Англиямен одақ құрғаннан кейін, заңды мәртебе алды. 1760 жылға қарай Глазго Ұлыбритания Корольдігінде темекі саудасының басты порты ретінде Лондонды басып өтті. Американың Тәуелсіздік соғысы американдық сауданың көп бөлігін тоқтатты, бұл кейбіреулер үшін қаржылық қиындықтарға әкелді. Сауда көбінесе Кариб теңізіндегі құл плантацияларынан алынған қантқа ауысты. Глазгоның провинциалды қаладан халықаралық бизнес орталығына айналуы бастапқыда Он үш колониямен темекі саудасын бақылауға негізделген. Американың Тәуелсіздік соғысы сауданы тоқтатты және ол ешқашан бұрынғы деңгейінің төрттен біріне де жетпеді. Темекі саудагерлері темекі қорларының құны өскен сайын байыды, олар өздерінің активтерін диверсификациялады және көп зиян шекпеді. Саудагерлер назарын Британдық Вест-Индияға және тоқыма өндірісіне аударды. Сауда, сондай-ақ құл иелігіне тікелей қатысу, Глазго саудагерлерінің тобын "Темекі Лордтары" деп танымал етті, олар жер иелерінің өмір салтын қабылдады және Глазгодағы сәнді үйлер мен ғибадатханаларға көп ақша жұмсады. Саудагерлер қазірге дейін сақталған әсем ғимараттар мен ескерткіштерді салдырды және Глазгоның одан әрі өсуіне көмектесу үшін өнеркәсіптік дамуға ақшаларын қайта инвестициялады.
By the 16th century, the city's tradesmen and craftsmen had begun to wield significant influence, particularly the Incorporation of Tailors, which in 1604 was the largest guild in Glasgow; members of merchant and craft guilds accounted for about 10% of the population by the 17th century. With the discovery of the Americas and the trade routes it opened up, Glasgow was ideally placed to become an important trading centre with the River Clyde providing access to the city and the rest of Scotland for merchant shipping. However, Scottish trade opportunities were hampered when the Parliament of England passed the Navigation Acts in 1651, proscribing non English shipping from trading with the English overseas possessions and transporting goods from non European nations to England or its colonies. Scotland's loss of the colony of Nova Scotia as a result of the Anglo French War of 1627–1629 also hampered Scottish trade. A second attempt at a Scottish colony, the Darien scheme, ended in disaster, bankrupting the country in 1700. However, Scottish merchants were undeterred by the Navigation Acts, continuing small scale smuggling with English colonies until the Act of Union in 1707. Access to the Atlantic Ocean allowed the import of slave produced cash crops such as American tobacco and cotton along with Caribbean sugar into Glasgow, which were then further exported throughout Europe. These imports flourished after 1707, when union with England made the trade legal. By 1760, Glasgow had outstripped London as the main port for tobacco in the Kingdom of Great Britain. The American War of Independence put an end to most American trade, leading to financial ruin for some; trade turned to sugar, which largely came from slave plantations in the Caribbean. Glasgow's transformation from a provincial town to an international business hub was based originally on its control of the tobacco trade with the Thirteen Colonies. The trade was interrupted by the American Revolutionary War, and never recovered to even a fourth of its old trade. The tobacco merchants grew rich as their stocks of tobacco soared in value; they had diversified their holdings and were not badly hurt. Merchants turned their attention to the British West Indies and to textile manufacture. The trade, along with direct involvement in slave ownership, made a group of Glasgow merchants known as the "Tobacco Lords" very wealthy; they adopted the lifestyle of the landed gentry, and lavished vast sums on great houses and splendid churches of Glasgow. The merchants constructed spectacular buildings and monuments that can still be seen today, and reinvested their money in industrial development to help Glasgow grow further.
Азаматтық жақсартулар
Қаланың байлығы артқан сайын, оның орталығы батысқа қарай кеңейді, қазір Мерчант-Сити ауданы деп белгілі Виктория дәуірінің сәнді архитектурасы бой көтерді. Джордж алаңындағы қалалық әкімшілік ғимараты, Глассфорд көшесіндегі Сауда үйі және Чарлинг-Кростағы Митчелл кітапханасы сияқты жаңа қоғамдық ғимараттар 19-ғасырдың соңында Глазгоның зор байлығын, сәнді безендірілген интерьерлерімен және күрделі өрнектелген тас мүсіндерімен көрнекті етті. Осы жаңа құрылыс кезеңінде Глазго қаласының орталығы High Street, Trongate, Saltmarket және Rottenrow-дағы ортағасырлық бастауларынан алыстады, ал бұл аудандар ішінара құлдырап, бүгінге дейін кейбір жерлерде көрініп тұр. Көбінесе саудадан түскен табысқа, сондай-ақ қаланың ішінде және айналасындағы түрлі салалардың ұсынып берген мүмкіндіктеріне байланысты Глазго халқының саны өсті. 1750 жылы 32 000 тұрғыны болса, 1850 жылы 200 000 адамға жетті. Қала құрылысы 1770 жылдар шамасында Джеймс Барридің басшылығымен белсенді түрде басталды, ол 1772 жылы Инграм көшесінің үстінде жаңа торлы жүйені енгізді. Дегенмен, бұл халықтың өсу қарқынына ілесе алмады, ал тығыз қоныстанған кедей аудандардағы жағдайлар өте нашар болды. 1770 жылдары Клайд өзенін тереңдету үлкен кемелердің өзенге жоғары қарай жүзуіне мүмкіндік берді, осылайша 19-ғасырда Глазгодағы өнеркәсіп пен кеме жасау үшін негіз қаланды. Ланаркширдегі көмір мен темірдің көп болуы Глазгоның өнеркәсіптік қалаға айналуына ықпал етті. Мақта мен жүнді негізге алған тоқыма фабрикалары Глазго мен аймақтағы ірі жұмыс берушілерге айналды.
As the city's wealth increased, its centre expanded westwards as the lush Victorian architecture of what is now known as the Merchant City area began to spring up. New public buildings such as the City Chambers on George Square, Trades Hall on Glassford Street, and the Mitchell Library in Charing Cross epitomised the wealth and riches of Glasgow in the late 19th century with their lavishly decorated interiors and intricately carved stonework. As this new development took place, the focus of Glasgow city centre moved away from its medieval origins at High Street, Trongate, Saltmarket and Rottenrow, and these areas fell into partial dereliction, something which is in places still evident to the present day. Largely due to the money generated by trade, but also thanks to the opportunities created by the different industries present in and around the city, Glasgow's population boomed. Where in 1750 it had numbered 32,000 inhabitants, by 1850 it counted 200,000. Town planning began in earnest in about 1770, under the guidance of James Barrie who, in 1772, implemented a new grid system above Ingram Street. However, this could not keep pace with the increasing population and conditions in the overcrowded slums were notoriously bad. The de silting of the Clyde in the 1770s allowed bigger ships to move further up the river, thus laying the foundations for industry and shipbuilding in Glasgow during the 19th century. The abundance of coal and iron in Lanarkshire led to Glasgow becoming an industrial city. Textile mills, based on cotton and wool, became large employers in Glasgow and the local region.
Кеме жасау
1893 жылы қала Глазго қаласының округі ретінде құрылды. Глазго әлемдегі ең бай қалалардың біріне айналды, және осы кезеңде қалалық қоғамдық көлік жүйесі, саябақтар, мұражайлар мен кітапханалар ашылды. Глазго әлемдегі ең ірі қалалардың біріне айналды және Лондоннан кейін "Империяның екінші қаласы" деп аталды [Ливерпуль, Дублин және басқа да бірнеше британдық қалалар да осы мәртебеге таластасса да]. Клайдсайдта (Глазго және басқа да аймақтар арқылы өтетін Клайд өзені) кеме жасау 1712 жылы Гриноктағы Скотт отбасының кеме жасау шаруашылығында алғашқы шағын кеме жасау алаңдары ашылғанда басталды. 1860 жылдан кейін Клайдсайд кеме жасаушылықтары темірден (1870 жылдан кейін болаттан) жасалған бу кемелерін шығаруға маманданған, олар әлемдік сауда және әскери флоттардың ағаштан жасалған желкенді кемелерін жылдам алмастырды. Ол әлемдегі кеме жасаудың басты орталығына айналды. "Клайдбилт" өнімдерінің сапалылығымен танылды, және өзендегі кеме жасау орындарына соғыс кемелерін жасауға келісімшарттар берілді.
In 1893 the burgh was constituted as the County of the City of Glasgow. Glasgow became one of the richest cities in the world, and a municipal public transport system, parks, museums and libraries were all opened during this period. Glasgow became one of the largest cities in the world, and known as "the Second City of the Empire" after London [although Liverpool, Dublin and several other British cities claim the same]. Shipbuilding on Clydeside (the river Clyde through Glasgow and other points) began when the first small yards were opened in 1712 at the Scott family's shipyard at Greenock. After 1860 the Clydeside shipyards specialised in steamships made of iron (after 1870, made of steel), which rapidly replaced the wooden sailing ships of both the merchant fleets and the battle fleets of the world. It became the world's pre eminent shipbuilding centre. Clydebuilt became an industry benchmark of quality, and the river's shipyards were given contracts for warships.
Тоқыма өнеркәсібі
XVII ғасырдың соңында Шотландия зығыр матасын Англияға көптеп экспорттады. 1680 жылы Глазго аймағында зығыр өнеркәсібі шамамен 12 000 адамды жұмыспен қамтып, үкімет осы салаға зор қолдау көрсетті. Үкіметтік актілер мен тиімді салық шараларының нәтижесінде 1770 жылға қарай Глазго Ұлыбританиядағы ең ірі зығыр мата өндірушісіне айналды. Алайда, талғамдар әрқашан жұқа маталарға қарай өзгеретін, ал шотландтық өндіріс сапа жағынан бәсекелесе алмады. Климат мақта өңдеуге өте қолайлы болды, сондықтан Глазго мата өндірушілері 1780 жылдары Шығыс Үндістан компаниясы саудалаған үнді мақтасының басымдығына қарсы тұрып, жоғары сапалы мақта муслиндерін өндіруге көшті. Текстиль, оның ішінде қарапайым, клеткалы және басылған зығыр маталары, сондай-ақ киімдер 1720 жылдардан бастап Шотландияның темекі өндіретін колонияларға басты экспорты болды. Бастапқыда экспорттың көп бөлігі зығырдан тұрса, 18-шы ғасырдың соңында оның орнын мақта басты. 1750 жылдардан бастап жібек марляға деген сұраныс артып, Пейслиде өнеркәсіп орнатылды, ол үлкен табыс әкелді. Жібек марляны әлеуметтік жағдайына қарамастан барлық әйелдер киетін, оны жуғанда жылтырлығын жоғалтатын, сондықтан бұл нарық өте тиімді болды. 1780 жылдары Пейсли жібек марлясы Англияға, Ирландияға және Еуропаға экспортталды. Мода өзгерген кезде мақта мен муслин кеңінен таралды.
In the late 17th century, Scottish linen was a major export to England. In 1680, the linen industry employed about 12,000 people in the Glasgow area, and the industry was heavily promoted by the government. Thanks to a series of government acts and beneficial tax measures, by 1770, Glasgow had become the largest linen manufacturer in Britain. Tastes, however, were shifting towards ever more diaphanous fabrics, and Scottish manufacture could not compete in terms of quality. The climate was ideal for processing cotton, and Glasgow textile manufacturers turned their attentions to the production of fine cotton muslins, at which they came to excel, challenging the dominion of Indian muslins traded by the East India Company by the 1780s. Textiles, including plain, chequered and printed linens, and clothing items were among Scotland's main exports to the tobacco producing colonies from the 1720s onwards; while the majority of these exports initially consisted in linen, by the close of the 18th century cotton had taken its place. From the 1750s, the fashion for silk gauze led to an industry being set up in Paisley, which was hugely successful. Silk gauze was worn by women of almost all social classes, and could not be washed without losing its lustre, so the market was immensely lucrative. By the 1780s, Paisley silk gauze was being exported to England, Ireland and Continental Europe. As the fashion changed, cotton and muslin took over.
20 ғасыр
Бірінші дүниежүзілік соғыс кеме жасаушыларға ірі соғыс келісімшарттарын әкелді, тіпті көптеген ең білікті жұмысшылар әскерге шақырылды. Қалалық кеңес Ұлыбританияда Фредерик Фарреллді ресми соғыс суретшісі етіп тағайындаған жалғыз болды. Соғыс "Қызыл Клайдсайд" деп аталатын радикалды қозғалыстың тууына әкелді, оны белсенді кәсіподақ жетекшілері басқарды. Радикалды Shop Stewards қозғалысының көптеген ереуілдері болды, ал оның Клайдсдейлдегі жетекшісі Уилли Галлахер 1935 жылғы жалпы сайлауда Вест-Файфтен орын алып, Ұлыбритания Коммунистік партиясынан Парламентке сайланған жалғыз депутат атанды. Бұрын Либералдық партияның бекінісі болған өнеркәсіптік аудандар 1922 жылға қарай Лейбористік партияға көшті, олардың негізі Ирландия католиктерінен құралған жұмысшы табының аудандарында болды. Әйелдер, әсіресе тұрғын үй мәселелерінде бірігіп, белсенділік танытты. Дегенмен, "қызылдар" Лейбористік партияның ішінде жұмыс істеді және британдық парламентке ықпалы шамалы болды. Сондықтан 1920 жылдардың соңына қарай көңіл-күй пассивті үмітсіздікке ұласты.
The First World War brought large war contracts to the shipbuilders, even as many of the most skilled workers went into the services. The city council was unique in the United Kingdom in appointing an official war artist, Frederick Farrell. The war saw the emergence of a radical movement called "Red Clydeside", led by militant trades unionists. There were also many strikes by the radical Shop Stewards' Movement, whose Clydesdale leader Willie Gallacher later won a seat at West Fife in the 1935 general election to become the only Communist Party of Great Britain MP to sit in the House of Commons. Formerly a Liberal Party stronghold, the industrial districts switched to the Labour Party by 1922, with a base among the Irish Catholic working class districts. Women were especially active, with solidarity on housing issues. However, the "Reds" operated within Labour and had little influence in the British Parliament. The mood therefore changed to passive despair by the late 1920s.
Өнеркәсіптің құлдырауы және соғыстан кейінгі кезең
Глазго Ұлы депрессияның әсерінен құтылмады.
Glasgow did not escape the effects of the Great Depression.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы бұрынғы құлдырауды уақытша тоқтатты, қаладағы кеме жасаушылық және ауыр өнеркәсіп кәсіпорындары соғысқа қажетті өнімді максималды деңгейде өндіруге жұмылды, бірақ бұл да қымбатқа түсті – Люфтваффе Клайдесайдты бомбалау (оның ең ауыр салдары 1941 жылғы наурыздағы Клайдбанк блиці болды, алайда бомбалаудың басты нысаны – кеме жасау қаласы Клайдбанк, Глазго қаласының сыртында орналасқан).
The outbreak of the Second World War in 1939 temporarily arrested the ongoing decline, with the city's shipyards and heavy industries working at capacity to fuel the war effort, but this too came at a price — the Luftwaffe bombing of Clydeside (the worst of which was the Clydebank Blitz in March 1941 (although the target of the bombing, the shipbuilding town of Clydebank, is just outside Glasgow itself).
Индустрияландыру
Клайдсайдта кемелер мен пойыздер салынуына қарамастан, шетелдегі арзан еңбек Глазго өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігін азайтты. Жапония сияқты жаңа кеме жасау көшбасшылары пайда болғанда, Глазго кеме жасаушылықтарының бәсекеге қабілеттілігі төмендеді. Клайдтағы ірі кеме жасаушылар жабыла бастады, бірақ Клайдбанк Кунардтың Queen Elizabeth 2 лайнері сияқты соңғы үлкен кемелерінің бірін салмастан бұрын осы жағдайға жетпеді. Бүгінгі күні Клайд өзенінде үш ірі кеме жасаушылық орны сақталған, олардың екеуі BAE Systems Naval Ships компаниясына тиесілі: Гован және Скотстоун, олар негізінен Корольдік теңіз күштері және басқа да әскери-теңіз күштері үшін жоғары технологиялық соғыс кемелерін жобалаумен және құрылысымен айналысады. Глазгоның портының маңызы да азайды – контейнерлік тасымалдаудың енгізілуі өзен жағасындағы доктар мен кемежайлардың құлдырауына себеп болды, олар 60-жылдардың соңына қарай тозығы жетті.
Although ships and trains were still being built on Clydeside, cheap labour abroad reduced the competitiveness of Glasgow's industries. New shipbuilding superpowers such as Japan began to emerge as the competitiveness of the Glasgow shipyards began to decline. The major shipbuilders on the Clyde began to close down, but not before Clydebank had built one of its last great ships, Cunard's Queen Elizabeth 2. As of today, three major shipyards remain on the River Clyde, two of which are owned by BAE Systems Naval Ships; Govan and Scotstoun, which focus principally upon the design and construction of technologically advanced warships for the Royal Navy and other navies. Glasgow's function as a port also diminished the introduction of containerized freight spelled the end for the riverside's docks and wharves which had crumbled into dereliction by the late '60s.
Қайта жаңғыру
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталысымен, Глазго қалалық корпорациясының бас инженері Роберт Брюс қаланың болашақтағы жаңғыру мүмкіндіктерін зерттейтін екі маңызды зерттеудің біріншісін жариялады. Брюс есебі, кейіннен осылай аталатын, қазіргі Глазго қаласының негізгі жоспарына айналды. Оның басты мақсаты – тығыз қоныстанған орталықты халқынан босату, халықты қаланың шеткі аймақтарына тарату арқылы жаңа сервистік экономиканың дамуына жағдай жасау және көлік жүйесін жаңғырту болатын. Қала орталығын қайта құру бойынша ұсынылған көптеген радикалды идеялар қабылданбаса да, Брюс қазір құнды саналатын Виктория және Эдуард дәуіріндегі көптеген ғимараттарды бұзуды жақтады. Алайда, есептегі тұрғын үй және көлік салаларындағы ұсыныстар дерлік толық орындалды. Жағдайы нашар пәтерлер (соғыс кезінде көптегені қираған немесе зардап шеккен) жаңадан салынған көп қабатты үйлермен және қала маңындағы үлкен тұрғын үйлермен (жергілікті жерде «схемалар» деп аталды) алмастырылды. 1949 жылы Эдинбургтегі Шотландия кеңсесі Брюс есебіне балама ретінде 1946 жылғы Клайд-Вэлли аймақтық жоспарын (CVP) ұсынды. Бұл жоспарды Сэр Патрик Аберкромби мен Роберт Х. Мэтью басқарған команда жасады және Брюс есебімен бірнеше маңызды мәселелер бойынша келіспеді. Атап айтқанда, CVP Глазго үшін халықты сыртқа шығару саясатын және халықтың көп бөлігін қаланың шегінен тысқары жаңа қалаларға көшіруді ұсынды. Брюс есебі қала шегінде қайта құру және халықты орналастыруды жөн көрді. Осы екі есепті қолдаушылар арасындағы тартыс пен пікірталас келесі елу жылда қаланы өзгертуге бағытталған бірқатар шараларға әкелді. Нәтижесінде екі жоспардың элементтері біріктірілді. Жүздеген жаңа биік үйлер қаланың көкжиегін түгелдей өзгертіп жіберді, бірақ олар ұзақ жылдар бойы қалыптасқан қауымдық байланыстар мен әлеуметтік құрылымдарды бұзды. Нақты есептемеушілік және төмен сапалы құрылыс салдарынан кейбір үйлер көптеген проблемаларды тудырып, қылмыс пен кедейліктің ошағына айналды. Мыңдаған Глазго тұрғыны Камбернаулд, Ист-Килбрайд, Ливингстон, Гленроутс және Ирвин сияқты жаңа қалаларға көшірілді. Брюс сонымен қатар орталық аймақты айналатын сақина тәрізді жол салуды ұсынды, ол M8 тас жолының бір бөлігіне айналды. Бұл жол Чарлинг Крос және Андерстон аудандарын танымастай етіп қиратты, оның құрылысына кедергі келтірген тарихи Виктория дәуіріндегі көптеген ғимараттар бұзылды.
As WW2 came to a close, the chief engineer of Glasgow Corporation Robert Bruce published the first of two highly influential studies into how the city could be regenerated in the future without the dominant heavy industries which had brought it much wealth in the past. The Bruce Report, as it would become known, would ultimately become the blueprint of the Glasgow of today. Its basic aim was to depopulate the overcrowded centre, dispersing the population to outer areas of the city in order to allow a new service based economy to flourish with the help of an overhauled transport system. Although many of its more radical proposals to rebuild the city centre were rejected Bruce advocated the destruction of many now cherished Victorian and Edwardian buildings, the report's housing and transport proposals were virtually followed to the letter. The infamous tenement slums (many of which had been destroyed or badly damaged by wartime bombs) were replaced by a new generation of high rise housing and large suburban housing estates (known locally as "schemes"). In 1949 the Scottish Office in Edinburgh issued an alternative to the Bruce Report, the Clyde Valley Regional Plan 1946 ('CVP'). This was authored by a team led by Sir Patrick Abercrombie and Robert H Matthew and disagreed with the Bruce Report in a number of important areas. In particular the CVP recommended an overspill policy for Glasgow and the rehousing of much of the population in new towns outside the city. The Bruce Report preferred rebuilding and rehousing within the city boundary. The friction and debate between the supporters and spheres of influence for these two reports led to a series of initiatives designed to transform the city over the following fifty years. In the end a blend of both plans was progressed. Whilst the hundreds of new tower blocks changed the city's skyline forever, the high rise edifices broke up long established community relationships and social structures. Coupled to poor design and low quality construction, some of the blocks created as many problems as they solved and became magnets for crime and deprivation. Thousands more Glaswegians relocated to the new towns of Cumbernauld, East Kilbride, Livingston, Glenrothes and Irvine. Bruce also proposed a ring road scheme around the central area, the which would become part of the M8 motorway, which decimated the Charing Cross and Anderston areas beyond recognition, with many historic Victorian buildings being destroyed to make way for its construction.
Қасірет пен қайта жандану
1970-ші жылдар мен 1980-ші жылдардың басында қала тарихында қараңғы кезең болды, себебі болат зауыттары, көмір шахталары, қозғалтқыш зауыттары және басқа да ауыр өнеркәсіптер жабылды. Бұл жаппай жұмыссыздыққа және қаланың күйреуіне алып келді. 1960-шы жылдардың соңында Глазгода моральдық үрей туды, бұқаралық ақпарат құралдары мен полицияның назары 1920-1930 жылдардағы Глазгодағы бритвеніш топтарынан жас, зорлыққа бейім және қауіпті жастардың жаңа топтарына ауды. Бірақ 1980-ші жылдардың ортасынан бастап қала экономикалық және мәдени жаңаруды бастан кешірді. Қала орталығының батыс жағында бірнеше жаңа, мақсатты түрде салынған кеңсе ғимараттарынан тұратын қаржылық аудан қарқынды дамыды, және ол көптеген танымал банктерге, консалтингтік және IT фирмаларына, заң кеңселерiне және сақтандыру компанияларына үй болды. 1998 мен 2001 жылдар аралығында қаланың қарқынды дамып келе жатқан қаржылық қызметтер секторы 30%-ға өсті. Қала шетінде бұрынғы зауыттар мен ауыр өнеркәсіп орындарында көптеген ойын-сауық және сауда орталықтары салынды. Глазго Ұлыбританиядағы колл-орталықтардың негізгі орны болып табылады. Сыншылар мұндай жаңа дамулардың салыстырмалы түрде тұрақсыз екенін және олардың қызмет көрсету секторына тәуелділігіне байланысты, жоғары білікті, ұзақ мерзімді жұмыс орындарына мүмкіндік бермейтінін айтады.
The 1970s and early 1980s were dark periods in the history of the city, as steelworks, coal mines, engine factories and other heavy industries went out of business. This led to mass unemployment and high levels of urban decay. In the late 1960s a moral panic swept Glasgow with media and police attention focused on new youth gangs that were younger, more violent and more dangerous than the Glasgow razor gangs of the 1920s and 1930s. Since the mid 80s however, the city has enjoyed an economic and cultural renaissance — a financial district consisting of a number of new, purpose built office buildings has rapidly developed in the western end of the city centre, and this has become home to many well known banks, consultancy and IT firms, legal practices, and insurance companies. Between 1998 and 2001, the city's burgeoning financial service sector grew at a rate of 30%. In the suburbs, numerous leisure and retail developments have been built on the former sites of factories and heavy industries. Glasgow is the premier site for call centres in Britain. Critics argue that such new developments are relatively fragile and do not offer as many highly skilled long term employment opportunities, owing to their dependence on the service sector rather than manufacturing.
Үлкен корпорациялар
Өңдеу өнеркәсібі қала экономикасындағы маңыздылығы салыстырмалы түрде төмендегенімен, күшті өңдеу секторы әлі де бар (Ұлыбританиядағы төртінші ірі, Шотландияның өндірілетін экспортының 60% астамын құрайды), әсіресе инженерлік және кеме жасау, химия, тамақ және сусындар, баспа, баспа және тоқыма салаларында, сондай-ақ бағдарламалық жасақтама және биотехнология сияқты жаңа дамып келе жатқан секторларда. Глазго сонымен қатар Силикон Гленнің батыс бөлігін құрайды, ол Еуропаның 30% астам дерлік жеке компьютерін, 80% жұмыс станцияларын және 65% банкоматтарын шығарады. Глазгода ірі операциялар мен штаб-пәтерлерін орналастырып жатқан ірі компаниялардың саны артып келеді, олардың ішінде BT, Abbey, National Australia Group Europe, Royal Bank of Scotland, HBOS, Scottish Power, JPMorgan Chase, Morgan Stanley, Barclays және Lloyds TSB бар. Глазгодағы Scottish Power компаниясы Fortune Global 500 рейтингісіне енген үш шотланд компаниясының бірі. Бұл компаниялар Глазго экономикасының дәстүрлі салаларын көрсететін, жақсы орныққан фирмалармен қатар жұмыс істейді, олардың ішінде: Diageo, Allied Domecq, William Grant & Sons, Tennent Caledonian Breweries, Whyte and Mackay, MacFarlane Group, BAE Systems, Rolls Royce Aero Engines, Imperial Chemical Industries, Weir Group және Aggreko.
While manufacturing has dwindled in its relative importance to the city's economy, there is still a strong manufacturing sector (the fourth largest in the UK, accounting for well over 60% of Scotland's manufactured exports) particularly in the areas of engineering and shipbuilding, chemicals, food and drink, printing, publishing and textiles, as well as new growth sectors such as software and biotechnology. Glasgow also forms the western part of Silicon Glen which produces over 30% of Europe's PCs, 80% of its workstations, and 65% of its ATMs. A growing number of Blue Chip companies are basing major operations or headquarters in Glasgow, including BT, Abbey, National Australia Group Europe, Royal Bank of Scotland, HBOS, Scottish Power, JPMorgan Chase, Morgan Stanley, Barclays and Lloyds TSB. Glasgow based Scottish Power is one of three Scottish companies to be included on the Fortune Global 500 rankings. These names rub shoulders with the more well established firms, which represent traditional sectors of Glasgow's economy, including; Diageo, Allied Domecq, William Grant & Sons, Tennent Caledonian Breweries, Whyte and Mackay, MacFarlane Group, BAE Systems, Rolls Royce Aero Engines, Imperial Chemical Industries, Weir Group, and Aggreko.
Қазіргі Глазго
1980 жылдан бері Глазго өзінің беделін де, архитектурасын да жаңартып келеді. Қалалық кеңес қаладағы көптеген үйлер мен муниципалдық ғимараттардағы ондаған жылдар бойы жиналған қара және кірді құммен тазарту бағдарламасын бастады, соның арқасында олардың әдемі викториялық тас өрнектері көрінді. Сақталған үйлерді бұзудың орнына, олар кеңінен тазартылып, жаңартылып, сұранысқа ие жеке тұрғын үйлерге айналды. Орталық аймақтың батыс бөлігі бүкіл әлемнен қаржы фирмаларын тартатын жаңа орталық бизнес ауданына айналды. 1983 жылы «Глазго жақсырақ» кампаниясын 1988 жылы Глазгодағы Говандағы Принс-докта өткен Ұлттық бақ фестивалінің сәтті ұйымдастырылуы ілесіп кетті. 1990 жылы Глазго Еуропаның мәдениет қаласы, 1999 жылы – сәулет және дизайн қаласы, ал 2003 жылы – Еуропаның спорт астанасы атанды. Глазго Лондоннан басқа Ұлыбританиядағы ең ірі заманауи өнер орталығына ие, оның ортасы – жыл сайынғы «Глазго халықаралық» өнер фестивалі. Глазго 2014 жылғы Ұлттар Достастығы ойындарына және 2012 жылғы Олимпиада ойындарының футбол матчтарына қабылдады. Қаланың өзен жағалауы ерекше өзгерді – кеме жасау өнеркәсібінің құлдырауынан туындаған өнеркәсіптік қиратыстар ойын-сауық пен тұрғын үй орталығына айналды. Клайд өзенінің жағалауы жылжымайтын мүлік дамытушыларының ойын алаңына айналды, бұрынғы кемежайлардың, астық қоймаларының, доктардың және пирстердің орнын кеңселер мен биік пәтерлер басты. Глазго – Шотландиядағы заманауи музыканың астанасы, онда Barrowlands және King Tut's Wah Wah Hut сияқты көптеген орындар мен клубтар жаңа топтар мен диджейлерді насихаттайды. Сонымен қатар, Франц Фердинанд және Belle & Sebastian сияқты әртістердің туған жері. 2013 жылы ашылған SSE Hydro әлемдегі ең көп келушілерді қабылдайтын үшінші музыка алаңы. Тұрғын үй аудандарын жаңарту және мәдени шаралардың артуы ортаны жақсартуға септігін тигізді. Осының арқасында қалалық кеңес қалаға туристерді, конференцияларды және ірі спорттық іс-шараларды тартуда сәттілікке жетті. Бұрын Глазго қалалық кеңесі басқарған қоғамдық тұрғын үй 2003 жылы коммерциялық емес Glasgow Housing Association ұйымына берілді. Бұл шамамен 80 000 жылжымайтын мүлікке әсер етті және инновациялық тұрғындар басқаратын Ұлыбританияның ең ірі әлеуметтік тұрғын үй иесін құрды. Жаңа GHA 1960 жылдары салынған бетон үйлер мен биік үйлерді бұзу процесін бастады, бұл жаңа буын қоғамдық тұрғын үйлерді салуға дайындық шарасы болды. 2013 жылы шотланд полиция күштері Police Scotland біріккенге дейін Глазгоның жергілікті полиция күші Strathclyde Police болды. Оның құрамына Глазго, Ренфрушир, Айршир, Ланаркшир, Данбартоншир және Аргилл мен Бьют кірді. 1975 жылы құрылған бұл күш 2,2 миллион адамға қызмет көрсетті және жергілікті округтік полиция бөлімдерін және Ұлыбританияның алғашқы полиция күші – Глазго қаласының полициясын алмастырды.
Since the 1980s, Glasgow has been rebuilding both its image and its architecture. The City Council began a programme of sandblasting the decades of soot and grime from the city's many tenements and municipal buildings, revealing their magnificent Victorian stonework. Rather than demolish the tenement flats that had survived, they were instead extensively cleaned and refurbished to become desirable private housing. The western end of the central area was redeveloped into a new central business district which continues to attract financial firms from around the globe. In 1983, the 'Glasgow's Miles Better' campaign was followed by the considerable coup of the National Garden Festival being held in Glasgow in 1988 at the Prince's Dock in Govan. Glasgow was then named European City of Culture in 1990, followed by City of Architecture and Design in 1999 and European Capital of Sport in 2003. Glasgow boasts the largest contemporary arts scene in the UK outside London, which is centred on the annual 'Glasgow International' arts festival. Glasgow was the host city for the 2014 Commonwealth Games, and football events for the 2012 Olympic Games were staged in the city. The city's riverbank has been particularly transformed – from industrial dereliction caused by the decline of shipbuilding into an entertainment and residential centrepiece. The banks of the Clyde have become a playground for property developers, with office blocks and high rise luxury flats taking the place of the old shipyards, granaries, wharves and docks. Glasgow is the capital of contemporary music in Scotland, and has many venues and clubs such as the Barrowlands and King Tut's Wah Wah Hut that promote new bands and DJs. Additionally, it is home to artists such as Franz Ferdinand and Belle & Sebastian. The SSE Hydro opened in 2013, is the 3rd most busiest music venue in the world. Redevelopment of residential areas, combined with the increased cultural activities, has contributed to a better environment. With this, the City Council has been successful in attracting tourists, conferences as well as major sporting events to the city. Public housing, previously administered by the Glasgow City Council, was transferred to the not for profit Glasgow Housing Association in 2003. This affected some 80,000 properties and created Britain's largest social landlord in an innovative tenant led organisation. The new GHA has already begun the process of demolishing many of the infamous concrete housing estates and high rise tower blocks which were built during the 1960s, in preparation for a new generation of public housing. Prior to the 2013 merger of Scottish police forces into Police Scotland, Glasgow's local police force was Strathclyde Police. Its area covered Glasgow, Renfrewshire, Ayrshire, Lanarkshire, Dunbartonshire and Argyll & Bute. Established in 1975, the force served 2.2 million people and replaced the local county constabularies and the City of Glasgow Police, the UK's first police force.
Археология
2019 жылдың наурыз айында "Тастар мен сүйектер" қауымдастығының археологтары, Марк МакГеттиган есімді ұлдың көмегімен, Гован ескі шіркеуінде ұзақ жылдар бойы жоғалған ортағасырлық тас мүсіндерін тапты. 10-шы және 11-ші ғасырларда жасалған, Гован тастары деп белгілі бұл тастардың 1970 жылдары көршілес кеме құрылыс орнының қирауы кезінде жай-күйсіз жойылғаны болжамдалған. "Бұл – соңғы 20 жылда Гованда жасаған ең маңызды жаңалық. Гован тастары – халықаралық маңызы бар жиынтық, ал қайта табылган бұл тастар Гованның ерте ортағасырлық билік орталығы екенін дәлелдейді", – деді профессор Стивен Дрисколл.
In March 2019, ′Stones and Bones′ community archaeologists, with a boy named Mark McGettigan, revealed long lost medieval stone carvings at Govan Old Parish Church. The stones dating to 10th and 11th centuries A. D known as the Govan Stones were assumed to have been demolished by chance when a neighboring shipyard building was destroyed in the 1970s. “This the most exciting discovery we have had at Govan in the last 20 years. The Govan Stones are a collection of international importance and these recovered stones reinforce the case for regarding Govan as a major early medieval centre of power" said Professor Stephen Driscoll.