Кіріспе

Бұл мақала Шотландияның Глазго қаласының тарихына арналған.

Қаланың құрылуы

Глазгоның қазіргі орны тарихқа дейінгі дәуірден бері қоныстанған, Клайд өзенінің Молендинар бұрқасына құятын ең төменгі жердегі броды болып табылады. Римдіктер бұл аймақта бекіністер салған және Рим Британиясын кельт және пикт Каледониясынан бөліп тұру үшін Антонин қабырғасын тұрғызған. Қабырғадан табылған заттар, мысалы, Балмуилдиден қоса алғанда, римдік бекіністерден алынған құрбандық алатастары Хунтериан мұражайында көрініс тапқан. Римдіктер Каледониядан шыққаннан кейін, ауыл ірі Стратклайд патшалығының бір бөлігі болды, оның астанасы Дамбартон қаласында, 24 шақырым төменде орналасқан. 9 ғасырда ол басқа аймақтармен бірігіп, біртұтас Шотландия патшалығын құрды. Глазгоның қала ретінде қалыптасуы Шотландияның екінші ірі епископтығы ретіндегі ортағасырлық мәніне байланысты. Глазго 10 және 11 ғасырларда Шотландия королі Дэвид I және Глазго епискобы Джон бұл епископтықты қайта ұйымдастырған кезде маңыздылығы арта түсті.

Глазго соборы

12 ғасырда Глазгоға қала мәртебесі берілді, собор епископтардың және (1472 жылдан кейін) Глазго архиепископтарының ордасы болды. Бұл жерде ағаштан салынған ғимараттар болған болуы мүмкін, бірақ алғашқы тас собор шамамен 1136 жылы киеленді және 1197 жылы киеленген үлкен собормен ауыстырылды. 15 ғасырда солтүстік нефте Сент-Маханға арналған жеке капелла салынды, ол негізін қалаушының қайтысымен қауымға берілді. Содан бері собор ғимараттарының кеңейтілуі мен өзгертілуі үзіліссіз жалғасып келеді. Соңғы қосымша – 1999 жылдың 3 маусымында ашылған «Мыңжылдық терезесі». 1560 жылы Шотландия реформациясынан кейін католиктік рәсімдер тоқтатылды, католиктік мүсіндер мен символдар алынып тасталды немесе боялды. Үлкен собор бір уақытта үш түрлі пресвитериандық қауымға қызмет етті. Хоры Ішкі Биік қауым пайдаланды. Нефі Сыртқы Биік қауым (кейіннен Сент-Полс деп аталды) пайдаланды. Крипта Лай қауымы пайдаланды.

Глазго университеті

1451 жылы Глазго университеті Папаның бұйрығымен құрылды және Глазго соборының аумағындағы діни ғимараттарда орналасты. 16 ғасырдың басына қарай Глазго маңызды діни және ғылыми орталыққа айналды, ал 17 ғасырда университет собор аумағынан High Street көшесіндегі жеке ғимаратына көшірілді. 1870 жылдан бастап университет халықаралық деңгейде танымал болды. 2009 жылы университет аталған саладағы Ұлыбританияның үздік 10 оқу орнының қатарында деп бағаланды және "ғылыми зерттеулердің қуатты орталығы" репутациясын иеленді.

Атлантикалық сауда

16 ғасырда қаланың саудагерлері мен шеберлері айқын ықпал жасай бастады, әсіресе 1604 жылы Глазгодағы ең ірі гильдия болған Тігіншілер корпорациясы. 17 ғасырда саудагерлер мен шеберлер гильдиясының мүшелері халықтың шамамен 10 пайызын құрады. Американың ашылуы және сауда жолдарының пайда болуы Глазгоға маңызды сауда орталығы болуға қолайлы жағдай жасады, Клайд өзені қалаға және Шотландияның басқа бөліктеріне сауда кемелері үшін қолжетімділікті қамтамасыз етті. Алайда, Англия Парламентінің 1651 жылы Навигациялық заңдарды қабылдауы шотланд саудасының мүмкіндіктерін шектеді, бұл заңдар ағылшыс емес кемелердің ағылшын теңіз үстіндегі иеліктерімен сауда жасауына және Еуропалық емес елдерден Англияға немесе оның колонияларына тауар тасымалдауына тыйым салды. 1627-1629 жылдардағы ағылшын-француз соғысы салдарынан Шотландияның Новая Шотландия колониясын жоғалтуы да шотланд саудасына кері әсер етті. Шотландия колониясын құруға жасалған екінші әрекет, Дариен жоспары, апатқа ұшырап, 1700 жылы елді банкротқа дейін жеткізді. Дегенмен, шотланд саудагерлері 1707 жылғы Одақ туралы заңға дейін ағылшын колонияларымен ұсақ контрабандалық сауданы жалғастыра отырып, Навигациялық заңдарға мойын бұрмады. Атлант мұхитына қол жеткізу американдық темекі және мақта сияқты құл еңбегімен өндірілген ақшалай дақылдарды, сондай-ақ Кариб теңізі қантының Глазгоға импортталуына мүмкіндік берді, олар кейіннен Еуропаның басқа бөліктеріне экспортталды. Бұл импорт 1707 жылдан кейін, Англиямен одақ құрғаннан кейін, заңды мәртебе алды. 1760 жылға қарай Глазго Ұлыбритания Корольдігінде темекі саудасының басты порты ретінде Лондонды басып өтті. Американың Тәуелсіздік соғысы американдық сауданың көп бөлігін тоқтатты, бұл кейбіреулер үшін қаржылық қиындықтарға әкелді. Сауда көбінесе Кариб теңізіндегі құл плантацияларынан алынған қантқа ауысты. Глазгоның провинциалды қаладан халықаралық бизнес орталығына айналуы бастапқыда Он үш колониямен темекі саудасын бақылауға негізделген. Американың Тәуелсіздік соғысы сауданы тоқтатты және ол ешқашан бұрынғы деңгейінің төрттен біріне де жетпеді. Темекі саудагерлері темекі қорларының құны өскен сайын байыды, олар өздерінің активтерін диверсификациялады және көп зиян шекпеді. Саудагерлер назарын Британдық Вест-Индияға және тоқыма өндірісіне аударды. Сауда, сондай-ақ құл иелігіне тікелей қатысу, Глазго саудагерлерінің тобын "Темекі Лордтары" деп танымал етті, олар жер иелерінің өмір салтын қабылдады және Глазгодағы сәнді үйлер мен ғибадатханаларға көп ақша жұмсады. Саудагерлер қазірге дейін сақталған әсем ғимараттар мен ескерткіштерді салдырды және Глазгоның одан әрі өсуіне көмектесу үшін өнеркәсіптік дамуға ақшаларын қайта инвестициялады.

Азаматтық жақсартулар

Қаланың байлығы артқан сайын, оның орталығы батысқа қарай кеңейді, қазір Мерчант-Сити ауданы деп белгілі Виктория дәуірінің сәнді архитектурасы бой көтерді. Джордж алаңындағы қалалық әкімшілік ғимараты, Глассфорд көшесіндегі Сауда үйі және Чарлинг-Кростағы Митчелл кітапханасы сияқты жаңа қоғамдық ғимараттар 19-ғасырдың соңында Глазгоның зор байлығын, сәнді безендірілген интерьерлерімен және күрделі өрнектелген тас мүсіндерімен көрнекті етті. Осы жаңа құрылыс кезеңінде Глазго қаласының орталығы High Street, Trongate, Saltmarket және Rottenrow-дағы ортағасырлық бастауларынан алыстады, ал бұл аудандар ішінара құлдырап, бүгінге дейін кейбір жерлерде көрініп тұр. Көбінесе саудадан түскен табысқа, сондай-ақ қаланың ішінде және айналасындағы түрлі салалардың ұсынып берген мүмкіндіктеріне байланысты Глазго халқының саны өсті. 1750 жылы 32 000 тұрғыны болса, 1850 жылы 200 000 адамға жетті. Қала құрылысы 1770 жылдар шамасында Джеймс Барридің басшылығымен белсенді түрде басталды, ол 1772 жылы Инграм көшесінің үстінде жаңа торлы жүйені енгізді. Дегенмен, бұл халықтың өсу қарқынына ілесе алмады, ал тығыз қоныстанған кедей аудандардағы жағдайлар өте нашар болды. 1770 жылдары Клайд өзенін тереңдету үлкен кемелердің өзенге жоғары қарай жүзуіне мүмкіндік берді, осылайша 19-ғасырда Глазгодағы өнеркәсіп пен кеме жасау үшін негіз қаланды. Ланаркширдегі көмір мен темірдің көп болуы Глазгоның өнеркәсіптік қалаға айналуына ықпал етті. Мақта мен жүнді негізге алған тоқыма фабрикалары Глазго мен аймақтағы ірі жұмыс берушілерге айналды.

Кеме жасау

1893 жылы қала Глазго қаласының округі ретінде құрылды. Глазго әлемдегі ең бай қалалардың біріне айналды, және осы кезеңде қалалық қоғамдық көлік жүйесі, саябақтар, мұражайлар мен кітапханалар ашылды. Глазго әлемдегі ең ірі қалалардың біріне айналды және Лондоннан кейін "Империяның екінші қаласы" деп аталды [Ливерпуль, Дублин және басқа да бірнеше британдық қалалар да осы мәртебеге таластасса да]. Клайдсайдта (Глазго және басқа да аймақтар арқылы өтетін Клайд өзені) кеме жасау 1712 жылы Гриноктағы Скотт отбасының кеме жасау шаруашылығында алғашқы шағын кеме жасау алаңдары ашылғанда басталды. 1860 жылдан кейін Клайдсайд кеме жасаушылықтары темірден (1870 жылдан кейін болаттан) жасалған бу кемелерін шығаруға маманданған, олар әлемдік сауда және әскери флоттардың ағаштан жасалған желкенді кемелерін жылдам алмастырды. Ол әлемдегі кеме жасаудың басты орталығына айналды. "Клайдбилт" өнімдерінің сапалылығымен танылды, және өзендегі кеме жасау орындарына соғыс кемелерін жасауға келісімшарттар берілді.

Тоқыма өнеркәсібі

XVII ғасырдың соңында Шотландия зығыр матасын Англияға көптеп экспорттады. 1680 жылы Глазго аймағында зығыр өнеркәсібі шамамен 12 000 адамды жұмыспен қамтып, үкімет осы салаға зор қолдау көрсетті. Үкіметтік актілер мен тиімді салық шараларының нәтижесінде 1770 жылға қарай Глазго Ұлыбританиядағы ең ірі зығыр мата өндірушісіне айналды. Алайда, талғамдар әрқашан жұқа маталарға қарай өзгеретін, ал шотландтық өндіріс сапа жағынан бәсекелесе алмады. Климат мақта өңдеуге өте қолайлы болды, сондықтан Глазго мата өндірушілері 1780 жылдары Шығыс Үндістан компаниясы саудалаған үнді мақтасының басымдығына қарсы тұрып, жоғары сапалы мақта муслиндерін өндіруге көшті. Текстиль, оның ішінде қарапайым, клеткалы және басылған зығыр маталары, сондай-ақ киімдер 1720 жылдардан бастап Шотландияның темекі өндіретін колонияларға басты экспорты болды. Бастапқыда экспорттың көп бөлігі зығырдан тұрса, 18-шы ғасырдың соңында оның орнын мақта басты. 1750 жылдардан бастап жібек марляға деген сұраныс артып, Пейслиде өнеркәсіп орнатылды, ол үлкен табыс әкелді. Жібек марляны әлеуметтік жағдайына қарамастан барлық әйелдер киетін, оны жуғанда жылтырлығын жоғалтатын, сондықтан бұл нарық өте тиімді болды. 1780 жылдары Пейсли жібек марлясы Англияға, Ирландияға және Еуропаға экспортталды. Мода өзгерген кезде мақта мен муслин кеңінен таралды.

20 ғасыр

Бірінші дүниежүзілік соғыс кеме жасаушыларға ірі соғыс келісімшарттарын әкелді, тіпті көптеген ең білікті жұмысшылар әскерге шақырылды. Қалалық кеңес Ұлыбританияда Фредерик Фарреллді ресми соғыс суретшісі етіп тағайындаған жалғыз болды. Соғыс "Қызыл Клайдсайд" деп аталатын радикалды қозғалыстың тууына әкелді, оны белсенді кәсіподақ жетекшілері басқарды. Радикалды Shop Stewards қозғалысының көптеген ереуілдері болды, ал оның Клайдсдейлдегі жетекшісі Уилли Галлахер 1935 жылғы жалпы сайлауда Вест-Файфтен орын алып, Ұлыбритания Коммунистік партиясынан Парламентке сайланған жалғыз депутат атанды. Бұрын Либералдық партияның бекінісі болған өнеркәсіптік аудандар 1922 жылға қарай Лейбористік партияға көшті, олардың негізі Ирландия католиктерінен құралған жұмысшы табының аудандарында болды. Әйелдер, әсіресе тұрғын үй мәселелерінде бірігіп, белсенділік танытты. Дегенмен, "қызылдар" Лейбористік партияның ішінде жұмыс істеді және британдық парламентке ықпалы шамалы болды. Сондықтан 1920 жылдардың соңына қарай көңіл-күй пассивті үмітсіздікке ұласты.

Өнеркәсіптің құлдырауы және соғыстан кейінгі кезең

Глазго Ұлы депрессияның әсерінен құтылмады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы бұрынғы құлдырауды уақытша тоқтатты, қаладағы кеме жасаушылық және ауыр өнеркәсіп кәсіпорындары соғысқа қажетті өнімді максималды деңгейде өндіруге жұмылды, бірақ бұл да қымбатқа түсті – Люфтваффе Клайдесайдты бомбалау (оның ең ауыр салдары 1941 жылғы наурыздағы Клайдбанк блиці болды, алайда бомбалаудың басты нысаны – кеме жасау қаласы Клайдбанк, Глазго қаласының сыртында орналасқан).

Индустрияландыру

Клайдсайдта кемелер мен пойыздер салынуына қарамастан, шетелдегі арзан еңбек Глазго өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігін азайтты. Жапония сияқты жаңа кеме жасау көшбасшылары пайда болғанда, Глазго кеме жасаушылықтарының бәсекеге қабілеттілігі төмендеді. Клайдтағы ірі кеме жасаушылар жабыла бастады, бірақ Клайдбанк Кунардтың Queen Elizabeth 2 лайнері сияқты соңғы үлкен кемелерінің бірін салмастан бұрын осы жағдайға жетпеді. Бүгінгі күні Клайд өзенінде үш ірі кеме жасаушылық орны сақталған, олардың екеуі BAE Systems Naval Ships компаниясына тиесілі: Гован және Скотстоун, олар негізінен Корольдік теңіз күштері және басқа да әскери-теңіз күштері үшін жоғары технологиялық соғыс кемелерін жобалаумен және құрылысымен айналысады. Глазгоның портының маңызы да азайды – контейнерлік тасымалдаудың енгізілуі өзен жағасындағы доктар мен кемежайлардың құлдырауына себеп болды, олар 60-жылдардың соңына қарай тозығы жетті.

Қайта жаңғыру

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталысымен, Глазго қалалық корпорациясының бас инженері Роберт Брюс қаланың болашақтағы жаңғыру мүмкіндіктерін зерттейтін екі маңызды зерттеудің біріншісін жариялады. Брюс есебі, кейіннен осылай аталатын, қазіргі Глазго қаласының негізгі жоспарына айналды. Оның басты мақсаты – тығыз қоныстанған орталықты халқынан босату, халықты қаланың шеткі аймақтарына тарату арқылы жаңа сервистік экономиканың дамуына жағдай жасау және көлік жүйесін жаңғырту болатын. Қала орталығын қайта құру бойынша ұсынылған көптеген радикалды идеялар қабылданбаса да, Брюс қазір құнды саналатын Виктория және Эдуард дәуіріндегі көптеген ғимараттарды бұзуды жақтады. Алайда, есептегі тұрғын үй және көлік салаларындағы ұсыныстар дерлік толық орындалды. Жағдайы нашар пәтерлер (соғыс кезінде көптегені қираған немесе зардап шеккен) жаңадан салынған көп қабатты үйлермен және қала маңындағы үлкен тұрғын үйлермен (жергілікті жерде «схемалар» деп аталды) алмастырылды. 1949 жылы Эдинбургтегі Шотландия кеңсесі Брюс есебіне балама ретінде 1946 жылғы Клайд-Вэлли аймақтық жоспарын (CVP) ұсынды. Бұл жоспарды Сэр Патрик Аберкромби мен Роберт Х. Мэтью басқарған команда жасады және Брюс есебімен бірнеше маңызды мәселелер бойынша келіспеді. Атап айтқанда, CVP Глазго үшін халықты сыртқа шығару саясатын және халықтың көп бөлігін қаланың шегінен тысқары жаңа қалаларға көшіруді ұсынды. Брюс есебі қала шегінде қайта құру және халықты орналастыруды жөн көрді. Осы екі есепті қолдаушылар арасындағы тартыс пен пікірталас келесі елу жылда қаланы өзгертуге бағытталған бірқатар шараларға әкелді. Нәтижесінде екі жоспардың элементтері біріктірілді. Жүздеген жаңа биік үйлер қаланың көкжиегін түгелдей өзгертіп жіберді, бірақ олар ұзақ жылдар бойы қалыптасқан қауымдық байланыстар мен әлеуметтік құрылымдарды бұзды. Нақты есептемеушілік және төмен сапалы құрылыс салдарынан кейбір үйлер көптеген проблемаларды тудырып, қылмыс пен кедейліктің ошағына айналды. Мыңдаған Глазго тұрғыны Камбернаулд, Ист-Килбрайд, Ливингстон, Гленроутс және Ирвин сияқты жаңа қалаларға көшірілді. Брюс сонымен қатар орталық аймақты айналатын сақина тәрізді жол салуды ұсынды, ол M8 тас жолының бір бөлігіне айналды. Бұл жол Чарлинг Крос және Андерстон аудандарын танымастай етіп қиратты, оның құрылысына кедергі келтірген тарихи Виктория дәуіріндегі көптеген ғимараттар бұзылды.

Қасірет пен қайта жандану

1970-ші жылдар мен 1980-ші жылдардың басында қала тарихында қараңғы кезең болды, себебі болат зауыттары, көмір шахталары, қозғалтқыш зауыттары және басқа да ауыр өнеркәсіптер жабылды. Бұл жаппай жұмыссыздыққа және қаланың күйреуіне алып келді. 1960-шы жылдардың соңында Глазгода моральдық үрей туды, бұқаралық ақпарат құралдары мен полицияның назары 1920-1930 жылдардағы Глазгодағы бритвеніш топтарынан жас, зорлыққа бейім және қауіпті жастардың жаңа топтарына ауды. Бірақ 1980-ші жылдардың ортасынан бастап қала экономикалық және мәдени жаңаруды бастан кешірді. Қала орталығының батыс жағында бірнеше жаңа, мақсатты түрде салынған кеңсе ғимараттарынан тұратын қаржылық аудан қарқынды дамыды, және ол көптеген танымал банктерге, консалтингтік және IT фирмаларына, заң кеңселерiне және сақтандыру компанияларына үй болды. 1998 мен 2001 жылдар аралығында қаланың қарқынды дамып келе жатқан қаржылық қызметтер секторы 30%-ға өсті. Қала шетінде бұрынғы зауыттар мен ауыр өнеркәсіп орындарында көптеген ойын-сауық және сауда орталықтары салынды. Глазго Ұлыбританиядағы колл-орталықтардың негізгі орны болып табылады. Сыншылар мұндай жаңа дамулардың салыстырмалы түрде тұрақсыз екенін және олардың қызмет көрсету секторына тәуелділігіне байланысты, жоғары білікті, ұзақ мерзімді жұмыс орындарына мүмкіндік бермейтінін айтады.

Үлкен корпорациялар

Өңдеу өнеркәсібі қала экономикасындағы маңыздылығы салыстырмалы түрде төмендегенімен, күшті өңдеу секторы әлі де бар (Ұлыбританиядағы төртінші ірі, Шотландияның өндірілетін экспортының 60% астамын құрайды), әсіресе инженерлік және кеме жасау, химия, тамақ және сусындар, баспа, баспа және тоқыма салаларында, сондай-ақ бағдарламалық жасақтама және биотехнология сияқты жаңа дамып келе жатқан секторларда. Глазго сонымен қатар Силикон Гленнің батыс бөлігін құрайды, ол Еуропаның 30% астам дерлік жеке компьютерін, 80% жұмыс станцияларын және 65% банкоматтарын шығарады. Глазгода ірі операциялар мен штаб-пәтерлерін орналастырып жатқан ірі компаниялардың саны артып келеді, олардың ішінде BT, Abbey, National Australia Group Europe, Royal Bank of Scotland, HBOS, Scottish Power, JPMorgan Chase, Morgan Stanley, Barclays және Lloyds TSB бар. Глазгодағы Scottish Power компаниясы Fortune Global 500 рейтингісіне енген үш шотланд компаниясының бірі. Бұл компаниялар Глазго экономикасының дәстүрлі салаларын көрсететін, жақсы орныққан фирмалармен қатар жұмыс істейді, олардың ішінде: Diageo, Allied Domecq, William Grant & Sons, Tennent Caledonian Breweries, Whyte and Mackay, MacFarlane Group, BAE Systems, Rolls Royce Aero Engines, Imperial Chemical Industries, Weir Group және Aggreko.

Қазіргі Глазго

1980 жылдан бері Глазго өзінің беделін де, архитектурасын да жаңартып келеді. Қалалық кеңес қаладағы көптеген үйлер мен муниципалдық ғимараттардағы ондаған жылдар бойы жиналған қара және кірді құммен тазарту бағдарламасын бастады, соның арқасында олардың әдемі викториялық тас өрнектері көрінді. Сақталған үйлерді бұзудың орнына, олар кеңінен тазартылып, жаңартылып, сұранысқа ие жеке тұрғын үйлерге айналды. Орталық аймақтың батыс бөлігі бүкіл әлемнен қаржы фирмаларын тартатын жаңа орталық бизнес ауданына айналды. 1983 жылы «Глазго жақсырақ» кампаниясын 1988 жылы Глазгодағы Говандағы Принс-докта өткен Ұлттық бақ фестивалінің сәтті ұйымдастырылуы ілесіп кетті. 1990 жылы Глазго Еуропаның мәдениет қаласы, 1999 жылы – сәулет және дизайн қаласы, ал 2003 жылы – Еуропаның спорт астанасы атанды. Глазго Лондоннан басқа Ұлыбританиядағы ең ірі заманауи өнер орталығына ие, оның ортасы – жыл сайынғы «Глазго халықаралық» өнер фестивалі. Глазго 2014 жылғы Ұлттар Достастығы ойындарына және 2012 жылғы Олимпиада ойындарының футбол матчтарына қабылдады. Қаланың өзен жағалауы ерекше өзгерді – кеме жасау өнеркәсібінің құлдырауынан туындаған өнеркәсіптік қиратыстар ойын-сауық пен тұрғын үй орталығына айналды. Клайд өзенінің жағалауы жылжымайтын мүлік дамытушыларының ойын алаңына айналды, бұрынғы кемежайлардың, астық қоймаларының, доктардың және пирстердің орнын кеңселер мен биік пәтерлер басты. Глазго – Шотландиядағы заманауи музыканың астанасы, онда Barrowlands және King Tut's Wah Wah Hut сияқты көптеген орындар мен клубтар жаңа топтар мен диджейлерді насихаттайды. Сонымен қатар, Франц Фердинанд және Belle & Sebastian сияқты әртістердің туған жері. 2013 жылы ашылған SSE Hydro әлемдегі ең көп келушілерді қабылдайтын үшінші музыка алаңы. Тұрғын үй аудандарын жаңарту және мәдени шаралардың артуы ортаны жақсартуға септігін тигізді. Осының арқасында қалалық кеңес қалаға туристерді, конференцияларды және ірі спорттық іс-шараларды тартуда сәттілікке жетті. Бұрын Глазго қалалық кеңесі басқарған қоғамдық тұрғын үй 2003 жылы коммерциялық емес Glasgow Housing Association ұйымына берілді. Бұл шамамен 80 000 жылжымайтын мүлікке әсер етті және инновациялық тұрғындар басқаратын Ұлыбританияның ең ірі әлеуметтік тұрғын үй иесін құрды. Жаңа GHA 1960 жылдары салынған бетон үйлер мен биік үйлерді бұзу процесін бастады, бұл жаңа буын қоғамдық тұрғын үйлерді салуға дайындық шарасы болды. 2013 жылы шотланд полиция күштері Police Scotland біріккенге дейін Глазгоның жергілікті полиция күші Strathclyde Police болды. Оның құрамына Глазго, Ренфрушир, Айршир, Ланаркшир, Данбартоншир және Аргилл мен Бьют кірді. 1975 жылы құрылған бұл күш 2,2 миллион адамға қызмет көрсетті және жергілікті округтік полиция бөлімдерін және Ұлыбританияның алғашқы полиция күші – Глазго қаласының полициясын алмастырды.

Археология

2019 жылдың наурыз айында "Тастар мен сүйектер" қауымдастығының археологтары, Марк МакГеттиган есімді ұлдың көмегімен, Гован ескі шіркеуінде ұзақ жылдар бойы жоғалған ортағасырлық тас мүсіндерін тапты. 10-шы және 11-ші ғасырларда жасалған, Гован тастары деп белгілі бұл тастардың 1970 жылдары көршілес кеме құрылыс орнының қирауы кезінде жай-күйсіз жойылғаны болжамдалған. "Бұл – соңғы 20 жылда Гованда жасаған ең маңызды жаңалық. Гован тастары – халықаралық маңызы бар жиынтық, ал қайта табылган бұл тастар Гованның ерте ортағасырлық билік орталығы екенін дәлелдейді", – деді профессор Стивен Дрисколл.

Тарихнама

Масси, Аллан. "Глазго: қозғалыстағы портрет", "Тарих бүгін" (1990) 40#5, 4–9 бб., онлайн.