Кіріспе

Бұршақ тұқымдас өсімдіктер түрі

Эритрина криста галли, сонымен қатар тауық шоқысы коралл ағашы, сейбо (испан тілінде) немесе кортисейра (португал тілінде) деп аталады, бұл Аргентина, Уругвай, Оңтүстік Бразилия және Парагвайға тән Fabaceae тұқымдасына жататын гүлді ағаш түрі. Ол басқа елдерде, әсіресе Калифорнияда көшеде немесе бақта өсіріледі. Оның түрлік атауы латын тілінде "тауық шоқысы" дегенді білдіреді. Бұл Аргентинаның ұлттық ағашы, ал оның гүлі Аргентина мен Уругвайдың ұлттық гүлі болып табылады.

Сипаттама

Erythrina crista galli - бұл кішкентай ағаш, оның діңінің айналасы әдетте 5 метрге жетеді. Көбінесе ол биік өседі, бірақ кейбір жекелеген өсімдіктер, мысалы, Аргентинаның Салта, Джужуй және Тукуман провинцияларында 50 см-ге дейін өсуі мүмкін. Ағаштың ағаш тәрізді діңі, дұрыс емес және тікенді бұтақтармен жабдықталған, айналасы 50 см-ге дейін жете алады. Тамыр жүйесі – азотты бекітетін бактериялардың түйіндерін құрайтын терең тамыр. Бактериялар ағашпен симбиоз қарым-қатынасында тіршілік етеді, ағашқа азот сіңіруге көмектеседі, ал бактерияларға қажетті органикалық заттарды ұсынады. Ағаштың діңі ағаш тәрізді, бұтақтары тікенді. Бұл бұтақтар нақты пішіні жоқ қабатты құрайды және гүлдегеннен кейін қурап қалады.

Гүлдер мен жемістер

Қызыл гүл рацема түріндегі гүл шоғырына жиналған, пентамерлі, толық және екі жақты симметриялы. Оның тостаған жапырақшалары гамосепальді, кішкентай қызыл тырнақша сияқты. Гүлдің түйіншесі, бұршақ тұқымдас өсімдіктердегідей, көбелек пішіндес; алайда, ең үлкен жапырақшасы, "стандарт" деп аталатын, төменгі бөлігінде орналасқан. "Қанаттар" деп аталатын екі жапырақшасы соншалықты кішкентай, олар тостағанның ішінде жасырынып жатады. Қалған екі жапырақша кейде бірігіп, гүлдің кілі немесе "каринасын" құрайды; бұл оның көбелек мүшелерін қорғайды. Аталық бездері он тұқымнан тұрады, біреуі бос, ал тоғызы жіпшелерімен біріккен (гиностемиялық аталық бездер). Бір карпельді аналық безі жіпшелердің арасында пышақ қабықшадағыдай біріккен. Ағаш жазда гүлдейді, Оңтүстік Америкада қазаннан сәуірге дейін, ал Солтүстік жарты шарда сәуірден қазанға дейін. Әдетте қарашадан ақпанға дейін гүлдейді. Гүлдер нектарға бай және оларға жәндіктер келеді, олар көбінесе каринаның астына тығылып, гүлді тозаңданады. Ағаштың жемісі – бұршақ, бір карпельден пайда болған, бірнеше сантиметрлік құрғақ қауызы және 8-10 қоңыр, бұршақ пішіндес тұқымдарды қамтиды. Жеміс жапырақшалары гипогеялық, өскіні кезінде жер астында қалады.

Өсіру

Ұлыбританияда өсірілетін бұл өсімдік Корольдік бау-бақша қоғамының «Бағбандық еңбектері үшін» сыйлығына ие болды. Қалалық аймақтарда оның жарқыраған қызыл гүлдері үшін көбінесе саябақтарға отырғызылады.

Тарату

Бұл түр Аргентинаның солтүстік-шығысы және орталық-батысы, Боливияның шығысы, Бразилияның оңтүстігі, Парагвайдың көп бөлігі және Уругвайдың дерлік барлық аймақтарында кездеседі. Ол су тасқынына бейім төмен жатқан жерлерде және Чако мен Шығыс аймақтарындағы су жолдарының бойында өмір сүреді. Суға қаныққан топыраққа өте жақсы төзімділігі болғандықтан, биік орманды жерлерде немесе құрғақ, су тасқыны жоқ жерлерде қоныстанбайды. Бұл түр ерекше түрде су жолдары бойындағы галереялық орман экожүйелерінде, сондай-ақ батпақтар мен ылғалды жерлерде өседі.

Қолданылуы

Оның бояу және емдік қолданыстары бар: оның қабығы ревматизм және жараларды емдеу үшін қолданылады, сондай-ақ диуретик және құрыштап қылықты (спазмолитик) ретінде тағайындалады; оның шайыры ішек ауруларын емдеуге көмектеседі; оның жапырақтарында жараларды жазуға көмектесетін және ісіктерге қарсы қабынуға қарсы әсер ететін камфоралы қоспа бар.