Кіріспе

Адвокаттық қызмет ақысы – көбінесе АҚШ-та қолданылатын, адвокаттың (заңгер немесе заң фирмасы) клиент үшін сотта немесе одан тыс атқаратын заңдық қызметтері үшін төленетін сыйақы. Ақы сағаттық, белгілі бір сома немесе табысқа байланысты болуы мүмкін. Жақында жүргізілген зерттеулер адвокаттар сағаттық төлемнен гөрі біржолғы ақы алғанда клиенттері үшін аз жұмыс істейтінін және клиенттердің нәтижелері нашар болатынын көрсетеді. Адвокаттық ақы айыппұлдардан, өтемақылық және жазалық залаптардан, сондай-ақ (Невада штатынан басқа) сот ісінің шығындарынан бөлек қарастырылады. "Америкалық қағидаға" сәйкес, адвокаттық ақыны жеңілген тарап жеңілген тарапқа белгілі бір заң немесе шарттастырылған құқықтарды қоспағанда төлемейді.

Шолу

Бұл сөз тіркесі американдық құқықта қолданылатын арнайы термин (онда адвокаттар жиынтығы "адвокаттар" деп аталады, бұл көптеген басқа құқық жүйелерінде кездеспейтін терминология). Адвокаттық гонорар (немесе адвокаттардың гонорары, қатысатын адвокаттардың санына байланысты, немесе жай ғана адвокаттық гонорар) – адвокаттар немесе олардың кеңселерi клиенттерiне көрсеткен құқықтық қызметтер үшін алатын ақы, соның ішінде еңбекақысы мен шығындары. Оларға тұрақты және құқықтық сипаттағы емес шығындар (мысалы, құқықтық құжаттарды жылдам жеткізу құны) кірмейді. Әдетте (Невададан басқа), адвокаттық гонорар сот шығындарынан бөлек есептеледi, сондай-ақ айыппұлдардан, өтемақылық және залапсыздандыру сияқты зиянды өтеуден және сот шығындары ретінде саналмаған басқа да қаржылық қаражаттардан бөлек есептеледi. Осыған ұқсас түсінік ортақ құқық жүйелерінде, мысалы, Ұлттар Достастығының көптеген елдерінде, және азаматтық құқық жүйелерінде, мысалы, Еуропаның көп бөлігінде және көптеген бұрынғы еуропалық колонияларда әртүрлі атаулармен және қолданылумен сипатталады. Мысалы, ағылшын құқығы бойынша сот ісінде солиситорлар мен барристерлердің (екі түрлі адвокат) гонорары сот шығындарымен және басқа да түрлі шығындармен біріктіріліп, жалпы "шығындарға" енгізіледі, ал соттан тыс солиситорлардың шығындары сағаттық төлем ретінде, ал барристерлердің шығындары күнделікті брифтер ақысы ретінде бөлек есептелуі мүмкін. Көптеген ортақ құқық жүйелерінде істе жеңілген тарап екі тараптың да шығындарын (соның ішінде гонорарларын) төлейді. Мемлекеттік заңдар немесе адвокаттардың қауымдастықтарының ережелері, олардың көпшілігі Америка Адвокаттар қауымдастығының Кәсіби этика ережелерінің 1.5-тармағына негізделген, адвокаттардың гонорар қабылдау шарттарын реттейді. Адвокаттарға қатысты этикалық кеңестерге келіп түсетін көптеген шағымдар адвокаттардың артық гонорарларына байланысты болады. Кейбір американдық юрисдикцияларда азаматтық іс бойынша талапкердің адвокаты шартты гонорар негізінде істі қабылдауға құқылы. Шартты гонорар – бұл ақшалай үкімнің немесе келісімнің пайыздық үлесі. Шартты гонорар ұсынулар немесе басқа көмек көрсету бойынша келісімдер жасасқан бірнеше кеңселер арасында бөлінуі мүмкін. Егер талапкер жеңіліп қалса, адвокат өз жұмысы үшін ақша алмауы мүмкін. Іс жүзінде, тарихи түрде жеке зиян келтіру істері жиі шартты гонорарды қамтиды, адвокаттарға ауырсыну мен зақымның бір бөлігі төленеді; бір комментатор ауырсыну мен зақымның әдеттегі бөлінісі – адвокатқа үштен бірі, дәрігерге үштен бірі және талапкерге үштен бірі дейді. Бұл гонорар "кедей адамның сотқа кіру кілті" деп сипатталған. Корпорациялар немесе бай адамдар өздерінің құқықтық мүдделерін қорғау үшін адвокаттарды жалдауға мүмкіндік алса, шартты гонорар төлеу қабілетіне қарамастан, кез келген зардап шеккен адамға өз саласындағы ең жақсы адвокатты жалдау мүмкіндігін береді. АҚШ-тың көптеген юрисдикциялары отбасылық құқық немесе қылмыстық істерде шартты гонорар бойынша жұмыс істеуге тыйым салады. АҚШ-та адвокатқа алдын ала төленген ақы ұстап тұру деп аталады. Ұстап тұрудағы ақша көбінесе белгілі бір жұмыс көлемін "сатып алу" үшін қолданылады. Кейбір келісімшарттарда ұстап тұрудағы ақша біткен кезде гонорар қайтадан келісіледі. Бұл Ұлттар Достастығы мемлекеттеріндегі ұстап тұрудан өзгеше, онда ұстап тұру – клиент адвокатты жұмысқа алу үшін бастапқыда қол қойған келісімшарт. Ақша алдын ала төленуі мүмкін немесе төленбеуі мүмкін, бірақ адвокат әлі де "ұстап тұрылған".

Төлемдердің мөлшері

Адвокаттық гонорар адвокат пен клиент арасында келісіледі, мемлекеттік заңдармен белгіленген шектеулерге және адвокаттық гонорардың орынды болуы керек деген жалпы принципке бағынышты. Гонорар туралы келісімдер көбінесе ауызша болуы мүмкін, бірақ адвокаттар үшін клиенттерімен ресми жазбаша гонорар туралы келісімдер жасасу және гонорардың қалай есептелетінін нақты түсіндіру – жақсы тәжірибе.

Сағаттық бағалар

Адвокаттардың еңбекақысы қалалар бойынша кең ауқымда өзгереді. АҚШ-тағы ірі заң фирмаларының көпшілігі заңгерлердің жұмыс уақыты үшін сағатына 200-ден 1000 долларға дейін төлейді, бірақ кіші фирмалардың төлемақысы одан әлдеқайда төмен. Бұл көрсеткіштің мөлшері географиялық орналасуына және заңның нақты саласына байланысты өзгеріп отырады. Сақтандырумен айналысатын фирмалар сақтандыру емес фирмаларға қарағанда сағаттық төлемдері төменірек болады, бірақ олар тұрақты және үздіксіз жұмыспен қамтамасыз етіледі. Солт-Лейк-Сити сияқты аймақтық қалалық орталықтарда қарапайым іс бойынша серіктестің жұмысы үшін сағатына шамамен 150 доллар төленеді, бірақ бұл ақы ірі фирмаларда артады. АҚШ-тағы ірі фирмаларда жұмыс істеген сағаттар өнімділіктің көрсеткіші болып саналады, серіктестерге кемінде 1800 сағат жұмыс істеу қажет немесе күтіледі. АҚШ-та заңгерлердің табысы әдетте жылына 100 000 – 200 000 долларды құрайды, бірақ жасқа, тәжірибеге, практикалық ортаға, жынысқа және нәсілге байланысты табыс мөлшері әртүрлі болуы мүмкін. Жеке практикамен айналысатын заңгерлер корпоративтік заң фирмаларындағы заңгерлерге қарағанда аз табыс табады, бірақ мемлекеттік немесе жергілікті органдарда жұмыс істейтіндерден көбірек табады. Сағаттық төлемдерді зерттеу жұмыстары жиі жүргізіледі. Америкалық Зияткерлік Меншік Заң қауымдастығы (AIPLA) әр екі жылда бір рет мүшелері арасында сауалнама жүргізеді және оның нәтижелерін «Экономикалық сауалнама есебі» деп атайды. Соңғы есеп 2007 жылғы маусым айында жарияланды. Бағалар 14 географиялық аймар бойынша, сондай-ақ серіктес немесе тәлімгерлік қызметкерлер үшін жинақталды. Көптеген соттар AIPLA сауалнамаларында көрсетілген ставкаларына сүйенеді және оларды зияткерлік меншікке қатысты даулар бойынша жоғары бағалайды. Орегон және Колорадо штаттарының адвокаттар коллегиялары өз штаттарының әртүрлі аймарларындағы ставкалары туралы сараптамалық зерттеулерді онлайн режимінде жариялады. Ең көп қолданылатын ставкалары жиынтығы – Лаффи матрицасы, ол Колумбия округінің АҚШ прокуратурасының кеңсесінде қолжетімді. Бұл мәліметтер 1982 жылдан бері қолданылып келеді және жыл сайын жаңартылады. Сағаттық ставкалары тәжірибе жылдарына қарай көрсетілген. 2006 жылдың 1 маусымынан 2007 жылдың 31 мамырына дейінгі ставкалары: 20 жылдан астам тәжірибесі барлар үшін сағатына 425 доллар; 11–19 жыл – 375 доллар; 8–10 жыл – 305 доллар; 4–7 жыл – 245 доллар; 1–3 жыл – 205 доллар; ал заң кеңесшілері мен заңгерлер үшін – 120 доллар. Лаффи матрицасы АҚШ-тың көптеген соттарында қабылдануда, бірақ басқа аймақтардағы заң қызметтерінің жоғары немесе төмен құнына байланысты матрицаны түзету қажет. Сағаттық ставкалары жыл сайын өсіп келеді және кейбір адвокаттар Лаффи матрицасында көрсетілген ставкаларынан әлдеқайда жоғары төлемдерді талап етеді. 2005 жылдың соңында төрт таңбалы сағаттық төлемді (1000 доллар және одан жоғары) тұрақты түрде талап еткен алғашқы американдық адвокат – Бенджамин Цивилетти.

Шартты төлемдер

Шартты ақы, немесе тәуелді ақы – бұл істің нәтижесіне байланысты төленетін адвокат гонорары. Әдетте, зиян келтіру ісі бойынша шартты ақы, алған өтемақының үштен бірінен қырық пайызына дейін құрайды, бірақ адвокат клиент үшін ақша өндірілмесе, гонорар алмайды. Кейбір штаттар белгілі бір іс түрлерінде шартты ақы төлеуге тыйым салады. Мысалы, көптеген штаттарда қылмыстық істерде шартты гонорарларға рұқсат етілмейді. Штаттар, әдетте, шартты ақыны қамтитын ақы төлеу туралы келісімді жазбаша түрінде жасауды және клиенттің оған қол қоюын талап етеді.