Кіріспе

Ағылшын актері, комедиан және жазушы (1941–1989)

Грэм Чэпмен (8 қаңтар 1941 – 4 қазан 1989) – британдық актер, комедиан және жазушы. Ол Монти Пайтон сюрреалистік комедиялық тобының алты мүшесінің бірі болды. Ол «Полковник» сияқты беделді тұлғаларды сомдады және «Монти Пайтон және қасиетті Грааль» (1975) және «Брайанның өмірі» (1979) екі Пайтон фильміндегі басты рөлдерді ойнады. Чэпмен Лестерде дүниеге келді және Мелтон Моубрейде өсті. Ол ғылымды, актерлік өнерді және комедияны ұнатты. Кембридждегі Эммануэль колледжін және Санкт-Бартоломей ауруханасының медициналық колледжін бітіргеннен кейін дәрігерлік мансабынан бас тартып, комедияшы болды. Чэпмен Джон Клизбен жазу серіктестігін құрды, ол 1970-ші жылдары Монти Пайтонмен ең жоғары деңгейге жетті. Кейін ол Ұлыбританиядан Лос-Анджелеске кетіп, американдық теледидарда танылуға тырысты, колледждерде лекция оқыды және «Yellowbeard» (1983) пираттық фильмін жасады, содан кейін 1980-ші жылдардың басында Ұлыбританияға оралды. Чэпмен өзін ашық гомосексуал деп жариялады және гей құқықтарын қолдады, сонымен қатар Дэвид Шерлокпен ұзақ жылдар бойы серіктес болды. Ол Кембридж университетінде оқып жүрген кезінен бастап алкоголизмге ұшырады. «Брайанның өмірі» фильміне түсуге кіріспес бұрын ішімдік ішуді тоқтатты. Өмірінің соңғы жылдарында Қауіпті спорт клубының жанкүйері және демеушісі болды. 1989 жылы Чэпмен тонзилла қатерлі ісігінен қайтыс болды, ол жұлынға тараған еді. Оның өмірі мен мұрасы қайтыс болғаннан кейін екі ай өткен соң Санкт-Бартоломейдегі еске алу рәсімінде қалған бес «Python» мүшесімен бірге еске алынды.

Ерте өмір және білім

Грэхам Чэпман 1941 жылғы 8 қаңтарда Лестерширдегі Лестер қаласының Стоунгейт медбикелер үйінде полиция қызметкері Уолтер Чэпман мен Эдит Тауэрстің ұлы болып дүниеге келді. Грэхам туған кезде Уолтер Чэпман полиция констеблі болды, ал карьерасын бас инспектор ретінде аяқтады. Полицияға келмес бұрын 1930 жылдары ол табын жасайтын шебер болып жұмыс істеген. Чэпманның 1936 жылы туған ағасы Джон болды. Чэпман мен оның ағасының айтуынша, олардың балалық шағы "өте қиын" болған. Бірақ ол медицина мамандығын немесе актерлік өнерді таңдау арасында қысылып жүрді. Оның ағасы Джон кейін: "Ол [Грэхам] медицинаға баруға ешқашан құштар болған жоқ, ол оның өмірлік арманы емес еді", - деді.

Python-қа дейінгі мансап

Footlights табысынан кейін Чэпмен мен Клиз BBC үшін кәсіби түрде жазуды бастады, бастапқыда Дэвид Фрост үшін, сондай-ақ Марти Фельдман үшін. Фрост Клизді шақырып алған, ал Клиз оған Чэпменді пікір алмасуға қажет деп ойлады. Чэпман радиодағы "Кешіріңіз, мен оны қайта оқимын" (I'm Sorry, I'll Read That Again) сериясына эскиздер қосты, сонымен қатар Билл Оддимен бірге материалдар жазды. Ол "The Illustrated Weekly Hudd" (Рой Хаддтың қатысуымен), Силла Блэк, "Бұл Петула Кларк" және "Бұл Том Джонс" бағдарламалары үшін жазды. Чэпман, Клиз және Тим Брук Тейлор кейіннен Фельдманмен бірге "At Last the 1948 Show" телекомедиялық сериалға қосылды. Бұл Чэпменнің орындаушы да, жазушы да ретінде алғашқы маңызды рөлі болды, ол өлі комедияға (мысалы, "Бөлшек-бөлшек болып кететін министр" эскизіндегідей) және түрлі британдық диалекттерді мінсіз орындауға бейімділігін көрсетті. Сериалда Чэпменнің өзімен күрескен эскизі алғаш рет көрсетілді. Сериал сәтті болғанына қарамастан, Чэпмен медициналық мансабынан бас тартуға әлі де толық сенімді емес еді. "At Last the 1948 Show" сериалдарының арасында ол Сент-Бартоломейде оқуын аяқтады және дәрігер ретінде кәсіби тіркелді. Чэпмен мен Клиз "Дәрігер үйде" (Doctor in the House) ұзақ жылдар бойы көрсетілген телекомедиялық сериал үшін де жазды, сонымен қатар Брук Тейлормен және болашақ "Monty Python" мүшесі Майкл Пейлинмен бірге "Адамдарды қалай ашуландыруға болады" (How to Irritate People) атты телеарнайы бағдарламасында ойнады. Клиз бен Чэпменнің бір эскизінде, тұтынушының машинасы бұзылғанына сенбеген қолданылған автомобиль сатушысы бейнеленді, ол "Dead Parrot" эскизіне шабыт берді. Чэпман сонымен қатар Бернард МакКеннамен бірге "Дәрігер үйде" сериалының жалғасы "Дәрігер басшысы" (Doctor in Charge) сериалының бірнеше бөлімін жазды.

Монти Пайтон

1969 жылы Чэпман мен Клиз басқа Питондар – Майкл Пэйлин, Эрик Айдл, Терри Джонс және Терри Гиллиамға қосылып, олардың эскиздік комедиялық сериясы «Монти Пайтонның Ұшқыш циркіне» қатысты. [[Файл:Грехам Чапман Полковник. Чэпман бірнеше «Монти Пайтонның Ұшқыш циркі» скетчтерін Полковник кейіпінде киініп, оларды «тынышсыздыққа толы» деп шағымданып, ортасынан тоқтатты. Сол жылы ол «Джейктің саяхаты» атты телесериалдың пилоттық бөлімінде түсті, бірақ қаржылық мәселелер толыққанды серияның түсірілуіне бөгет болды. 1988 жылы ол 41-ші Британ академиясының кино сыйлығы салтанатында тағы үш Питонмен (Гиллиам, Джонс және Пэйлин) бірге сахнада пайда болды, онда «Монти Пайтон» кино өнеріне ерекше үлес қосқаны үшін BAFTA сыйлығын алды. 1989 жылдың қараша айында көрсетілген «Монти Пайтонның 20 жылдығы» (Parrot Sketch Not Included) атты мерейтойлық телешоуды Python жанкүйері Стив Мартин жүргізді. Бұл Чэпманның басқа бес Питон мүшесімен бірге экранда соңғы рет пайда болуы болды. Чэпман «Қызыл карлик» сериалының «Timeslides» атты эпизодында түсуге жоспарланған, бірақ түсірілімдер басталмас бұрын қайтыс болды.

Жеке өмір

1970 жылдары Чэпмен осы үйде өзінің серіктесі Дэвид Шерлокпен бірге өмір сүрді. Чэпмен өзінің ұзақ уақыт серіктесі Дэвид Шерлокпен 1966 жылы Ибицада кездесті. Кейін ол гомосексуалист екенін түсінуін "өмірімдегі маңызды сәт" деп сипаттады. Келесі жылы ол өзінің жақын достарына, соның ішінде Клиз мен Фельдманға өзінің қарым-қатынасы туралы айтты. Чэпмен мен Шерлок 1968 жылы Белсайз паркіне көшіп барды, ал екеуі Лондонның орталық бөлігіндегі гей клубтарына баруды ұнататын. 1970 жылдардың басында, Чэпман Монти Пайтонмен танымал болғаннан кейін, олар Солтүстік Лондонның Хайгейт қаласындағы үйге көшіп барды. 1972 жылы ағылшындық джаз және блюз әншісі Джордж Мелли өткізген телешоуда Чэпмен алғаш рет гомосексуализмін ашық жариялады, ол мұны жасаған алғашқы танымал тұлғалардың бірі болды. Ол гейлердің құқықтарын қорғаушы, Гей бостандық фронтын қолдаған. 1972 жылы Чэпман Гей Ньюс газетін қолдады, ол оны басылымның "арнайы достарының" бірі ретінде атады. Колледжге экскурсия кезінде Чэпмен теледидар көрерменінің бір мүшесі Пайтондарға олардың гей мүшесі бар екеніне шағымдану үшін хат жазғанын айтты, бұл жерде Киелі кітаптың еркекпен жатқан кез келген еркек алып, таспен атқылау керек деген тармағын келтірді. Айдл әзіл-сықақпен қылмыскерді тауып, өлтіргенін айтты. 1971 жылы Чэпмен мен Шерлок Джон Томичекті ұлы ретінде қабылдады. Чэпмен Томчикпен 14 жасында Ливерпульден қашып кеткенде танысады. Томичектің әкесімен келіссөздер жүргізілгеннен кейін, Чэпмен Томичектің заңды қамқоршысы болады деп келісілді. Шерлок пен Томичек екеуі де Чэпменнің өмірінде үнемі болып қала берді. 1970 жылдары Чэпман Пайтонның табысы мен қаржысына алаңдай бастады. Кейін ол британдық табыс салығын төлеуден қашу үшін Лос-Анджелеске көшіп барды. 1980 жылдардың ортасында ол Ұлыбританияға оралып, Шерлок пен Томичекпен бірге Мейдстоунға (Кент) қоныс аударды. Томичек кейіннен Чэпменнің бизнес менеджері болды; ол 1992 жылы 35 жасында жүрек соғысынан қайтыс болды. Чэпмен 15 жасында түтік шегуді бастады, бұл өмір бойы әдет болып қалды. Ол Кембридж және Сент-Бартоломейде болған кезінде қатты іше бастады, джинді артық көреді. Монти Пайтон 1973 жылы гастрольге шыққан кезде Чэпменнің ішімдік ішуі оның өнерін бұза бастады, сондықтан ол сахнаға шығудың белгілерін жоғалтты. Ол делирийлі тременстен (ДТ) зардап шегеді. Ол 1977 жылы Рождество кезінде ішуді тоқтатты, "Брайанның өмірі" фильмінде ойнауға бола ма деп уайымдады және өмірінің қалған бөлігінде салауатты өмір сүрді.

Ауру және өлім

1988 жылы Чэпмен әдеттегідей тіс дәрігеріне барды, ол оның бір миндалында кішкентай, қатерлі ісік тапты, нәтижесінде екеуі де миндальды операция арқылы алынып тасталды. Келесі жылы қатерлі ісік Чэпменнің омыртқа жотасына тарағаны анықталды, онда тағы бір ісік хирургиялық жолмен жойылды. Чэпмен өмірінің соңғы айларында бірнеше рет химиотерапиядан өтіп, операциялар жасады, бірақ соңында ісік операцияға келмейтін жағдайда деп жарияланды. Ағасының айтуынша, Чэпман шілде айында анасының қазасына қатты қайғырды, ол кезде ол өлімге бет қарайтын науқас еді. Одан кейін Чэпмен «Монти Пайтонның Ұшқыш циркінің» тұңғыш эфир берген күнінің 20 жылдығына арналған түсірілімдерге қатысты, бұл оның теледидарда соңғы рет пайда болуы болды. Чэпман 1989 жылғы 4 қазанда 48 жасында Мейдстоун ауруханасында осыған байланысты туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Қайтыс болған кезде оны Шерлок, ағасы Джон және оның қарындасы, сондай-ақ Питон тобынан Пейлин мен Клийз бақылап тұрды, соңғысы қайғысын жеңу үшін бөлмеден шығарылды. Питер Кук келуге ниеттенген, бірақ кешігіп келді және жаңалықты естігенде қатты шарқылдады. Чэпменнің өлімі британдық теледидарда Питон тобының тұңғыш ресми дебютіне 20 жыл толу қарсаңында болды, ал Джонс оны «барлық тарихтағы мерекеге бөгет жасайтын ең жаман жағдай» деп атады.

Еске алу рәсімі

Пайтонның бес аман қалған мүшесі Чапманның жеке басқару рәсіміне қатыспауды шешті, оның бұқаралық ақпарат құралдарының шулы оқиғасына айналуын болдырмау және оның отбасына жеке кеңістік беру үшін. Олар Питон аяғының пішініндегі гүл шоғын жіберіп, «Грэмға, барлық сүйіспеншілігімізбен, басқа Пайтон мүшелерінен. PS: Егер біз тым әдемі сөйлеп жатсақ, тоқтатыңыздар» деген хабарламаны қосты. The Rolling Stones та гүл шоғын жіберіп, «Барлық күлкі үшін рахмет» деп жазды. Чапманның қоғамдық еске алу рәсімі 3 желтоқсанда, оның қайтысынан екі ай өткен соң, Сент-Бартоломейде өтті. Рәсім «Иерусалим» әнімен басталды, ол әншілердің ағылшын тіліндегі қытай акцентімен орындалды. Клис Чапманға шоқтық юмормен мақтау сөз айтты, Чапманның оны бағалайтынына сенді және телеарнада көрсетілген британдық еске алу рәсімінде «қанауат» деген сөзді айтқан алғашқы адам болды. Пэйлин де Чапманға мақтау сөз айтты, Айдл да Чапманның Пэйлиннің сөзін қайтадан тыңдаудың орнына өлуді шешкенін айтты. Айдл қалған Пайтон мүшелерін, Чапманның жақын достарын және отбасын «Брайанның өмірінен» алынған «Өмірдің жарқын жағына үнемі қараңыз» әнін орындауға жетекшілік етті, содан кейін ол «Мен осы жиынның соңғы сөйлеушісі болып, «қанауат» дегім келеді» деп сөздерін аяқтады. Чапманның қайтысынан кейін он жыл өткен соң, оның күлі алғаш рет «қауіпті спорт клубының көмегімен ракетада ғарышқа ұшырылды» деген қауесет тарады. Екінші қауесет бойынша, Чапманның күлі альпинист ретінде жиі баратын Уэльстегі Сноудония тауларына шашылып кеткен.

Мұра

Чепменнің қайтысынан кейін, «Питон» тобының қайта құруларына оның күлін сақтайтын урна енгізілді. 1998 жылғы Аспен комедия өнері фестивалінде ағылшынның қатаң дворецкийі сахнаға алып келген урнаны Терри Гиллиам «сәтін соқтырып», «күлін» сахнаға төгіп жіберді. Көрінетіндей, кремацияланған қалдықтар шаңсорғышпен жиналып алынды. Айдл Шерлокпен кездескенін еске алып, «Ол [Чепмен] қазір осында болса еді» деді, ал Шерлок «Жоқ, ол осында. Ол менің қалтамда!» деп жауап берді. Чепменнің құрметіне аталған 9617 Grahamchapman астероиді – «Питон» мүшелерінің есімдерімен аталатын алты астероидтың бірі. 1997 жылы Шерлок Джим Йоакумға «Грэм Чепмен мұражайын» ашуға рұқсат берді. Содан кейін сол жылы «Грэхам Крекерс: Шашыраңқы естеліктер, әдемі сәттер және тікелей өтіріктер» романы жарық көрді. Бұл «Адам өтірікшінің өмірбаянына» жартылай жалғас, ал Чепменнің еңбектерін Йоакум жинақтады. Йоакум жинақтап, редакциялаған «Қабылдауға қызықты кальций: Эскиздер, хаттар, эсселер және гондолалар» атты жазбалар жинағы 2005 жылы Дэвид Шерлок пен Джон Томичек қорының қолдауымен жарияланды. 2000 жылы Чепменнің «O Happy Day» пьесасы Атлантадағы Dad's Garage Theatre Company ұжымымен Клис пен Пэйлиннің көмегімен қойылды. 2006 жылы 1988 жылдың сәуірінде жазылған колледж лекциясын қамтитын «Looks Like Another Brown Trouser Job» альбомы мен DVD-і шықты. 2011 жылдың маусымында Клийз, Джонс, Гиллиам және Пэйлин Чепменнің «Адам өтірікшінің өмірбаяны: VI том» атты мемуарларының 3D анимациялық нұсқасында ойнайтындары жарияланды. Фильм режиссерлерінің бірі Джефф Симпсон Чепменнің мұрагерлерімен және аман қалған «Питон» мүшелерімен тығыз жұмыс істеп, «бәрін дәлме-дәл жасауға» тырысты. «Монти Пайтонның Грэм Чепменнің шындыққа қайшы оқиғасы» деген атпен шыққан фильм 2012 жылдың қыркүйегінде Торонто халықаралық кинофестивалінде көрсетілді және келесі айда Ұлыбританияда BFI Лондон кинофестивалі аясында көрсетілді. Клийз, Гиллиам, Джонс және Пэйлиннің дауыстары Чепменнің өзінің мемуарларынан оқыған және өлімінен аз уақыт бұрын жазылған түсіндірмелерімен біріктірілді. Фильмнің ресми трейлерінде Чепменнің «Бұл мен өлгеннен бергі бергі түскен ең жақсы фильм» деген сөзі айтылды. 2012 жылдың қыркүйегінде Чепменді еске алу үшін Британдық комедия қоғамының көк тақтасы Хайгейттегі «Ангел» пабында Джонс, Пэйлин, Барри Крайер, Рей Дэвис және Кэрол Кливленд қатысуымен ашылды. Пэйлин: «Хайгейт оның жері еді, оны еске алу керек, өйткені ол өте жақсы, талантты, күлкілі, мейірімді, дана және кейде тым көп ішетін адам еді». 2014 жылдың желтоқсанында Лестершир округі кеңесінің қаржыландыруымен Чепменнің бұрынғы үйіне, Мелтон Моубрейдегі Бертон Роудқа жасыл тақта орнатылды. Бір жылдан кейін Чепменнің бұрынғы мектебі – Король Эдуард VII мектебінің кіреберісіндегі көк тақта ұрланған деп хабарланды, бірақ кейін ғимараттың ішінде табылған. 2017 жылдың наурыз айында тақта Мелтон Моубрей қаласының орталығына көшірілді.