Кіріспе

1970 жылғы британдық комедиялық шағын фильм

"Спам" – Монти Пайтонның скетч-шоуы, алғаш рет 1970 жылы теледидарда көрсетілді (2-серия, 12-эпизод, "Спам"), авторы Терри Джонс және Майкл Пэйлин. Скетчте екі клиент сымдармен майлы асханаға түсіріледі және тағамдарының ішінде көбінесе спам бар мәзірден таңғы ас тапсыруға тырысады, бұл клиенттердің біреуін қатты ашуландырады. Официантка спамға толы мәзірді оқып жатқанда, викингтердің тобы барлық әңгімені "Спам, Спам, Спам, Спам! Тамаша спам! Керемет спам!" әнімен басып жатады. Спамның шамадан тыс көптігі, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританияда (Ұлыбританияда рациондау кезеңі) оның және басқа импортталған консервіленген ет өнімдерінің кең таралғанына сілтеме болуы мүмкін, себебі ел ауыл шаруашылығын қайта жаңғыртуға күш салып жатқанда. Соғыс жылдарында кең таралғандықтан, британ халқы одан жалыққан еді.

Сюжет

Үш жарым минуттық скетч Бромлидегі ойдан шығарылған «Жасыл жәндік» кафесінде өтеді. Мәзірдегі дерлік әр тағамға спам қосылатынын айтатын официант пен спамды ұнатпайтын миссис Бун арасында дау туады. Ол спамсыз тағам сұрайды, бұл оның спамды жақсы көретін күйеуін таң қалдырады. Официант бұл сұранысқа наразылық білдіреді. Мистер Бун оның орнына спамын алып кетуді ұсынады және көп спам мен пісірілген бұршақ қосылған тағам сұрайды. Официант бұршақтың жоқ екенін айтады, ал Мистер Бун спаммен алмастыруды сұрағанда, официант жаңа тағамның атын оқып шығады. Бірнеше рет кафедегі викингтер тобы әңгімелерді үзіп, спам туралы ән шырқайды. Ашулы официант оларға үндемеуді бұйырады, бірақ олар әнді тіпті де қаттырақ жалғастырады. Венгриялық турист есептеуге келіп, мүлдем дұрыс емес венгр-ағылшын сөздігін (бұрынғы скетшке сілтеме) пайдаланып тапсырыс беруге тырысады. Полиция офицері оны дереу алып кетеді. Скетч кенеттен телестудияда викингтердің кафедегі шығу тегі туралы сөйлейтін тарихшыға ауысады. Ол әр сөйлемге «спам» сөзін енгізе бастайды, ал фон артқы жағындағы ресторанды көрсету үшін көтеріледі. Тарихшы викингтерге ән айтуға қосылады, ал Мистер мен Миссис Бун ән айту кезінде сымдармен көтеріліп кетеді. Алғашқы теледидарлық қойылымда, титрлер (сонда «спам» сөзі әртүрлі жерлерде қолданылған) ән әлі де фоннан естіліп тұрғанда көрсетіледі.

Өндіріс жазбалары

Скетчтің премьерасы 1970 жылы 15 желтоқсанда Монти Пайтонның Ұшқыш циркінің 25-ші бағдарламасының соңғы скетчі ретінде өтті. Эпизодтың титрлері өзгертілді, сондықтан әрбір түзушінің атына «Спам» немесе мәзірден басқа тағам қосылды. (Спам Терри Джонс, Майкл Спам Пэлин, Джон Спам Джон Спам Джон Спам Клийз, Грэм Спам Спам Спам Чэпмен, Эрик Спам Жұмыртқа және Картоп Фри Айдл, Терри Спам Шұжық Спам Жұмыртқа Спам Гиллиам және т.б.) «Спам» скетчі зор танымал болды және сауалнамада ең сүйікті Python скетчтерінің бесіншісі деп танылды. «Спам» сөзі кем дегенде 132 рет айтылады. Викингтердің «Спам» әні Самуэль Колеридж Тейлордың «Викинг әнінің» пародиязы болып табылады. Бұл скетч Монти Пайтонның бірнеше бейнежазбаларында, соның ішінде «Parrot Sketch Not Included – 20 Years of Monty Python» бейнесінде де көрсетілген. Әннің нотасы Монти Пайтонның Үлкен Қызыл кітабында бар. Эпизодтың DVD нұсқасында қасақана жасалған субтитр қатесі бар. Венгр тамақ тапсырыс беруге тырысқанда, оның сөздері: «Менің төменгі ішегім Спам, жұмыртқа, Спам, бекон, Спам, помидор, Спампен толы». Ал субтитрде «Сіздің ішегіңіз спермамен толы» деп жазылған. Бұл сол эпизодтағы «Лас мажар тілбуы» скетчінің жалғасы. Скетчтің аудио нұсқасында венгр мен тарихшы жоқ, олардың орнына викингтер драматизмге толы мәреге жетеді. Осы бұзылыстарға шыдамы жетпеген официант «Қанды викингтер!» деп ашуланып күңкілдейді. 2014 жылы Монти Пайтонның тікелей эфирінде (көбінесе) қойылған скетчтің нұсқасында викингтердің бірі «Расистік қоқым!» деп жауап береді, содан кейін топты опералық хорға бастап, команданың «Контракттық міндеттеме» альбомынан «Финляндия» әнінің үлгісін қосады. Спам II дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда танымал тағам болды. Соғыс кезінде кең таралғандықтан, британдықтар одан жалықты.

Әсері

Кейбір жылдардан кейін, Usenet жаңалық топтарын және жеке тұлғалардың электрондық поштасын спам-хабарламалармен жарнамалау арқылы пікір-таласты ысырапқа салушы маркетингшілердің құбылысы спам деп аталды, себебі ерте интернет қолданушыларының бірі форумдарды спам сөзімен толтырып, осы скетчтегі спамның қайталамалы және қолайсыз болуын бейнелеген. Бұл құбылыс спам-хабар таратушыларға қарсы сот ісінде шығарылған сот шешімдерінде көрсетілген – мысалы, CompuServe Inc. v. Cyber Promotions, Inc., 962 F. Supp. 1015, ескертпе 1 (S. D. Ohio 1997). Бұдан әрі, ол 2014 жылы АҚШ Жоғарғы Сотына Electronic Frontier Foundation-ның amicus curiae брифінде сілтеме жасалды. Бұл термин сондай-ақ, жаңсақ телефон қоңыраулары немесе мәтіндік хабарламалар арқылы жаппай маркетингті білдіру үшін де қолданылады және содан бері бейне ойындар мәдениетіне үлкен мөлшерде бір нәрсені жасауға қатысты термин ретінде енген, мысалы, ракеталық спам немесе гранаталық спам. Монти Пайтонның құрметіне аталған Python бағдарламалау тілі дәстүрлі foo, bar және baz орнына метасинтаксикалық айнымалылар ретінде спам, шұжық және жұмыртқаларды пайдалануды ұсынады. Жапондық аниме сериалы Girls und Panzer "Аман қалу соғысы!" атты арнайы эпизодында "Spam" скетчін көрсеткен, бірақ заңдық мәселелерді болдырмау үшін "spam" сөзі цензураланды.

Хормельдің жауабы

Спам өндіруші Хормель компаниясы, «спам» сөзінің спам-хаттар үшін қолданылуына ешқашан риза болмаса да, Монти Пайтон және олардың скетчин қолдаған. Хормель Монти Пайтон мен Киелі Граальға негізделген Эрик Идлдің «Спамалот» мюзиклінің Бродвейдегі тұңғыш көрсетілісіне арналған арнайы «Спам» консервісін шығарды. Скетч компанияның АҚШ-тың Миннесота штатындағы Остин қаласындағы Спам мұражайының бөлігі болып табылады, сондай-ақ 2007 жылы өнімнің 70 жылдығына арналған «Спам» консервілеріндегі жарнамаларда да еске алынған, бірақ Python скетшінің күні 1970 жылдың орнына 1971 жыл деп қате көрсетілген. 2007 жылы компания мұндай жарнаманың олардың корпоративтік имиджінің бір бөлігі екенін шешіп, өнімдері Монти Пайтонмен тығыз байланысты болған ойынды демеушілік етті, бұл ойын «Спамалот» мюзиклін насихаттаудың бір бөлігі ретінде «Иіссіз француз есекжоңышқасы» өнімін ұсынды. 2012 жылы компанияның 75 жылдығына орай, өнімнің қаптамасында «Glorious SPAM®!» деген фраза жазылған, рыцарь бейнесіндегі Sir Can A Lot енгізілді.