Шаһ Мир әулетінің Сұлтан Сикандар Шаһы: "Бүтшікан" тарихы

Кіріспе

Шах Мири әулетінің алтыншы сұлтаны (1389–1413 жж.)

Шыңғара, көбінесе Сұлтан Сикандар Шах Мири (кəшміри:سلطان سِکَندَر شَاہ مِیرِی, парсы: سلطان سکندر شاہ مِیرِی) деп танылатын, сондай-ақ Сикандар Бутшикан (сөздік мағынасы – Сикандар Иконокласт) лақап атымен де белгілі, Шах Мир әулетінің мүшесі және 1389 жылдан 1413 жылы қайтыс болғанға дейін Кашмирді билеген жетінші сұлтан.

Өмірбаян

Шах Мири әулеті Сват аңғарындағы Кохистандық Дардтардан тараған болуы мүмкін; Шах Мир өзі Кашмирде алғашқы болып қоныстанды. Ол жас Дева әулетінің патша сарайында қызмет ете бастады және көп ұзамай Сухадеваның премьер-министрі болды. Көп ұзамай ол, монғолдардың ауыр шабуылынан соң туған билік бослығын пайдаланып, Ладактан келген буддашы Ринчанға таққа отыруға көмектесті. Ринчан қайтыс болғаннан кейін, ол жесір Кота Раниге қарсы сәтті соғыс жүргізіп, патшалықты өзіне қаратып алды. Ол "үркішсіздік, бейнелі құдайларға табыну" сияқты нәрселерді сынады. Дегенмен, патшалар индуизмді белсенді түрде қолдауын жалғастырды: Алауддин индуисттік матха құрылысын тапсырды, ал Кутубуддин патшалық яджнялар өткізді.

Туу және көтерілу

Сикандар – Шах Мирдің шөбересі, Құтб уд-Дин мен Сура патшайымның (вариант: Субхата) баласы, ол шамамен 1380 жылы дүниеге келген. Магре Сикандардың інісі Хайбатты, тіпті Сахаканы да улап өлтірді. Сикандар әскери салдарларынан қорқып, бұйрыққа келісім бергенімен, Тимур оны Сикандардың қаржылық мүмкіндігінен асып түсетінін ескеріп, кейіннен жойды. Шариғат жергілікті заңға енгізілді – музыка, би, құмар және ішімдікке тыйым салынды. «Бахаристан и шахи» мен «Тохфатул Ахбаб» Сикандардың Кашмирді дінсіздер мен кәпірлерден тазартқанын айтады. Сикандар «бутшикан», яғни «санамды сындырушы» деп аталады. Жонаража Сикандардың Мартанд (Күн құдайы), Виджаешвара (Шива), Чакрадхара (Вишну), Сурешвари (белгісіз), Вараха (Вишну) және Трипурешвара (белгісіз) храмдарын қиратқанын мәлімдейді. Содан кейін Сикандар касталық жүйені жоюға күш салды. Мұрагерлік касталық құқықтарынан бас тартпаған барлық брахмандарға джизья салығы салынды. Атап айтқанда, брахман дініне жаңадан келген Сухабатта (вариант: Сухака Бхатт және Сайфуддин), Сикандардың кеңесшісі ретінде қызмет еткен, патшаны «құдайлардың мүсіндерін күні-түні қиратуға» итермелегені үшін айыпталды. Зуцхи мен Соломонның сөзіне сүйенсек, Сикандардың саясаты саяси есептеулермен басшылыққа алынған. Уолтер Слайе мұндай діни мотивацияның жоқтығы туралы ұсыныспен келіспейді, себебі индус және мұсылман патшаларының қирату рәсімдері әртүрлі болған, мұсылман патшалары аумақтарды ұзақ уақыт бойы қолдануға жарамсыз ету үшін жаппай ластау немесе тікелей түрлендіруді қолданған. Шеткі ревизионист ғалымдар қуғын-сүргін туралы айтылымдарды толығымен жоққа шығарады және брахман тарихшыларын жеке қызғанудан туындаған, әлеуметтік-экономикалық үстемдікті жоғалтудан туындаған, ерінбей қаралау мен миф жасауда айыптайды. Оның сарайына Орталық Азиядан көптеген ғалымдар келді: Исфахандық Сайид Ахмад Фирази мәтініне түсіндірме жазып, хаттар жіберді, Сайид Мұхаммед Хавари «Лумат ул Итикадқа» түсіндірме жазды, сондай-ақ белгісіз жанрдағы тағы бір еңбек («Хвар Наме») жазды, ал Мұхаммед Байхаки Сикандарды мақтаған өлеңдер шығарды.

Sikandar was the great grandson of Shah Mir; he was the eldest child of Qutubu'd Din and Queen Sura (var. Subhata), and was born sometime around 1380. Magre went on to poison Haybat, Sikandar's younger brother and even Sahaka. Despite Sikandar's meek acceptance fearing a military fallout, the order was eventually waived by Timur himself upon being judged to be way above Sikandar's financial capacity. Sharia was enacted into local law — music, dance, gambling, and intoxicants were prohibited. So do Baharistan i shahi and Tohfatu'l Ahbab, which note that Sikandar cleansed Kashmir of all heretics and infidels. Sikandar is epithetized as ''butshikan", the "idol breaker." Jonaraja mentions temples at Martand (Sun God), Vijayesvara (Shiva), Cakradhara (Vishnu), Suresvari (unknown), Varaha (Vishnu), and Tripuresvara (unknown) to have been destroyed by Sikandar. ]]Afterwards, Sikandar's focus fell on abolishing caste system. All Brahmins unwilling to cede their hereditary caste privileges were taxed with Jizya. In particular, a Brahman neo convert — Suhabhatta (var. Suhaka Bhatt and Saifuddin) who served as Sikandar's counsel — was accused of instigating the King into "[taking] delight day and night in demolishing the sculptures of the gods." According to Zutshi and Salomon, Sikandar's policies were guided by realpolitik

Walter Slaje disagrees about such proposed absence of religious motivation, in part, given the differential rituals of destruction undertaken by Hindu and Muslim kings with the latter rendering sites inoperable for long passages of time by massive pollution or outright conversion. Fringe revisionist scholars completely reject the narratives of persecution and accuse the Brahman chroniclers of wanton bias and myth making, stemming from their personal jealousy at losing socio economic dominance. Numerous scholars arrived from Central Asia in his court: Sayiid Ahmad of Isfahan drafted a commentary on a Firazi text and also wrote epistles, Sayyid Muhammad Khawari wrote a commentary on Lum'at ul I'tiqaad as well as another work (Khwar Nameh) of unknown genre, and Muhammad Baihaqi composed poems eulogizing Sikandar.

Жеке өмір

Сикандар қатаң мінезді болған деп есептеледі және өзінің бағыныстарына бекітілген заңдарға сай шарап, той-думандар мен музыкадан бас тартты. 16 ғасырда жазған «Тохфатул Ахбаб» авторы аңғардағы Ислам дінінің нашарлауын Зайнға жапты. Осы қиындықтарға қарамастан, элиталық саясаттың исламдануы нәтижесінде брахмандардан басқа көптеген топтар қайта дінге өту мүмкіндігін пайдаланбады, ал Сикандардан кейінгі Кашмирде қайта да қайта орын алмайтын өзгерістер болды. Индустар саяси жағынан маңыздылығын жоғалтты, пандит ақсүйектері Зайнның немересі Хасан-шахтың сарайында соңғы рет көзге түсті. Бірақ, Сикандар қайтыс болғаннан кейін бір ғасыр өткен соң да индуизм халық арасында гүлдеп өркендеді.