Югославиядағы коммунистік мемлекет және "Қызыл Хорватия" тарихы

Кіріспе

Югославиядағы коммунистік мемлекет

Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы тарихи аймақ. Қызыл Хорватия (Croatia Rubea;) – Рим Далмациясының оңтүстік-шығыс бөлігі және басқа да кейбір аумақтарды, соның ішінде қазіргі Черногория, Албания, Босния және Герцеговинаның Герцеговина аймағы және оңтүстік-шығыс Хорватия үшін қолданылатын тарихи термин. Бұл аймақ Адриатика теңізі бойымен созылып жатыр. Алғаш рет бұл термин 1298-1300 жылдар аралығында жазылған деп саналатын Диоклея діни қызметкерінің хроникасының бір нұсқасында қолданылған. Кейіннен бұл туралы әртүрлі тілдерде және әртүрлі адамдар айтқан. 19 ғасырда, Романтикалық ұлтшылдық дәуірінде, бұл талқылау мен зерттеудің орталық тақырыбына айналды, көбінесе хорват ұлтшылдығының құрамдас бөлігі болды. Қызыл Хорватия кейде хорват халқының тарихи мемлекеті ретінде насихатталды және осылайша Ұлы Хорватияның бір бөлігі болуы керек деп есептелді.

Этимология

Қызыл Хорватия алғаш рет Диоклея діни қызметкерінің хроникасында еске алынған. Оның еңбегі түпнұсқада сақталмаған, тек 16-17 ғасырлардағы көшірмелерде ғана кездеседі және 13 ғасырдың соңынан 15 ғасырға дейін мерзімделген. Бұл шығарма шамамен 1300 жылы жазылған болуы мүмкін. Автордың кім екеніне қатысты көптеген қате пікірлер мен нақты қателер болды, ең танымалсы – оны болмаған архиепископтықтан шыққан «Архиепископ Григорий» деп атау. Соңғы және егжей-тегжейлі зерттеулер оны богемиялық тегі бар, цистерциандық орденінің Рудгер есімді мүшесі деп анықтады. Ол Сплит архиепископтығында және 1298-1301 жылдар аралығында Бар архиепископы болған хорват бан Пауль Шубич үшін жұмыс істеген. Егер Диоклея діни қызметкері бұл атауды белгісіз және сақталмаған көзден алса, екінші басылым үшін жұмысын қайта жазғанда, онда ол оны өзі ойлап тапқан деп есептеледі. Бұл, Шубич әулетінің барлық хорват жерлеріне қатысты саяси мүдделерімен байланысты болуы мүмкін, сондай-ақ бірінші нұсқада Қызыл Хорватияның болмауы да осымен түсіндіріледі, себебі ол Боснияға бағытталған еді. Екінші нұсқа Пауль «Боснияның мырзасы» атағын алғаннан кейін жазылған. Хорват тіл білімі маманы Петар Скок діни қызметкердің бұл қате түсіндіруінің себебі Черногориядағы Црмница немесе Црвница аймағының транслитерациясы екенін айтты, ол «Қызыл жер» деп те аударылады. Диоклея діни қызметкерінің сөзіне сүйенсек, славян тайпаларының қияли мемлекеті екі аймаққа бөлінген: Динария таулары мен Адриатика теңізі арасындағы Маритима (Жағалау), ол «таулардан теңізге қарай ағып жатқан өзендердің аймағы» деп сипатталған, және Сербия, ол Динария таулары мен Дунай өзені арасындағы барлық жерді қамтыған, немесе хроникада «таулардан солтүстікке қарай ағып, құдіретті Дунайға құятын өзендердің аймағы» деп көрсетілген. Осылайша, Маритима Адриатика теңізінің су жинау алабындағы аумақтарды, ал Сербия – Қара теңіздің (Дунайдың) су жинау алабындағы аумақтарды қамтыды. Маритима екіге бөлінген: Ақ және Қызыл Хорватия, соңғысы бүгінгі Герцеговина, Черногорияның оңтүстік бөлігі және Солтүстік Албанияны қамтыды. Ал Диоклеяның Сербиясы бүгінгі Сербияның көп бөлігін, Черногорияның солтүстік бөлігін, Боснияның және Динария тауларының солтүстігіндегі Хорватияның көп бөлігін қамтыды.

Red Croatia was first mentioned in the Chronicle of the Priest of Dioclea a fictional work which was written by a Roman Catholic priest in Doclea. His work is not preserved in original, but only in copies since the 16th and 17th century, and has been dated from as early as the late 13th century to as far as the 15th century. It is most likely that it was written c. 1300. There were numerous erroneous guesses and other plain errors regarding the identity of the writer, the most known being referring to him as "Archbishop Gregory" of a non existent Archbishopric. Most recent and detailed research identifies him as a member of the Cistercian order by the name of Rudger, of Bohemian ethnic origins, working in the Archbishopric of Split and for Croatian Ban Paul Šubić who was from 1298 to 1301 Archbishop of Bar. If the Priest of Doclea didn't take the term from some unknown and unpreserved source while rewriting his work for a second edition and he is its inventor, it is believed that he did partially in political aspirations of the Šubić family over all Croat lands, which would also explain the lack of Red Croatia in the first version, which centered on Bosnia, the second one being written after Paul had taken the title "Lord of Bosnia". Croatian linguist Petar Skok has defined that this misinterpretation on the Priest's part is a result of transliteration of the Crmnica or Crvnica area in Montenegro, which also translates to "Red Land". According to the Dioclean priest imaginary kingdom of Slavs was divided into two regions: Maritima (Littoral) between Dinaric mountains and the Adriatic sea which was also defined as the area where the"rivers from the mountains flow south into the sea" and Serbia which encompassed everything between Dinaric mountains and the river Danube or as defined in the chronicle as the "region where the rivers flow from the mountains to the north into the mighty river of Danube." Thus the Maritima encompassed only the areas in the Adriatic sea drainage basin while Serbia encompassed areas in the Black sea ( Danube ) basin Maritima was further divide in two areas: White and Red Croatia with latter encompassing present day Hercegovina, southern portion of Montenegro and northern Albania. On the other hand, Dioclean's Serbia would encompass most of present day Serbia, northern part of Montenegro, most of the Bosnia and Croatia north of the Dinaric mountains.

Флавио Биондоның сілтемелері

Тағы бір жазушы Дувно мәжілісін және хорват жерлерінің таралуын, сондай-ақ Қызыл Хорватияның бар екенін растайды. Флавио Биондо (1388–1463) – итальяндық гуманист. Оның белгілі "Historiarum ab inclinatione Romani imperii decades" кітабында ол Дандоло Дувно мәжілісі және Ақ және Қызыл Хорватия туралы жазғандарын сөздерінше нақтылай келіседі.

19 және 20 ғасырлардағы қолданысы

Crvena Hrvatska – Дубровник, Далмацияда Анте Старчевичтің идеологиясын таратып, 1890-1899 жылдар аралығында Австрия-Мажарстан империясында шыққан, Франо Супило бас редакциялаған хорваттық партиялық саяси газеттің атауы. Бұл термин Черногория тарихы туралы талқылауларда айтылды. Хорват тарихшысы Иво Пилар Дукляның 10 ғасырда "Қызыл Хорватия" жерлерінен пайда болғанын айтқан.