Кіріспе

Наваб Наурыз (Науроз) хан (1868?–1965), балучилер оны Бабу Науроз деп те атайды, Пәкістанның Балучистанындағы Калат хандығының қарауындағы Заракзай (Зехри) тайпасының басшысы болған. Сол кездегі үкіметке қарсы жасаған сәтсіз көтерілісінен кейін ол Кохлу түрмесіне қамалды, онда 1965 жылы қайтыс болды.

Алғашқы жылдар

Новроз ханның ерте жылдары туралы көп мәлімет жоқ. Ол 1860 немесе 1870 жылдар шамасында дүниеге келген (көздер күнді нақты айтпайды), сол кезде Калат Британдық Радж құрамындағы княздық мемлекет болған. 1887 жылға қарай британдықтар Калатпен келісімге келіп, әскери және сыртқы істерде британдық билікті мойындау шартымен шектеулі автономия берді, бірақ ел тұрақсыз болып қала берді, үкіметке қарсы немесе тайпалар арасында үнемі шайқастар болып тұрды. Науроз хан Калаттың Жалаван аймағында, электр энергиясы мен автомобильдер пайда болуына дейін Зехри тайпасының Навабы және басшысы болды, қатал тау-шөл жағдайында көшпенді өмір салған, бірақ Балұшты, парсы және мұсылман мәдениеттерінің бай дәстүріне ие халықтың төбесі болды.

Көтерілістің тарихы

1955 жылы Белуджистанның әртүрлі мемлекеттері таратылып, "Бірлік" саясаты аясында Батыс Пәкістан провинциясына біріктірілді. 1948 жылы Қалат хандығының (ең ірі бұрынғы балух княздығы) ханы Ахмад Яр Хан Пәкістанға қосылуға келісті. Ахмад Яр Ханның қосылу туралы құжатқа қол қоюы оның інісі, ханзада Абдул Кәрімді 1948 жылдың шілдесінде ағасының шешіміне қарсы шығуға мәжбүр етті. Ол бірнеше жақтасымен бірге Ауғанстанға көшіп, тәуелсіз Белуджистан мемлекетін құру үшін Ауғанстан үкіметінен қолдау іздеді. Ауғанстан үкіметі Белуджистанды өзіне қосып алуды қалаған, себебі оларға теңіз портына үлкен қажеттілік болды. Ханзада Кәрім Ауғанстан үкіметінен де, Пәкістан үкіметіне қарсы көтерілуге қызығушылық танытпаған жергілікті балухтардан да қолдау таба алмады. Бір жылдан соң ол Пәкістанға басылды.

Көтеріліс және тұтқындалу

Наурыз ханның жасағы лейтенант-полковник Тика хан басқаратын күштермен бірнеше қаһарлы шайқастарға қатысты. Наурыз 1959 жылғы 15 мамырда амнистия алғандыққа бағынуға келісті. Алайда, Наурыз хан таудан түскен кезде, ол және оның 150-ге жуық ізбасарлары, соның ішінде ұлдары мен туғандары мемлекетке қарсы бүлік жасады деген айыппен тұтқындалды. 1960 жылғы 15 шілдеде жеті жетекші Хайдарабад түрмесінде асылып өлтірілді. Наурыз жасының қадірлілігіне орай өлім жазасынан құтылды, бірақ 1964 жылы Кохлу түрмесінде қайтыс болды. Кейін Қалат ханы кешіріліп, босатылды.