Кіріспе

Лагос лагунасы (Йоруба: Ọ̀sà) – Нигерияның оңтүстік-батысындағы Лагос қаласында орналасқан лагуна, Африкадағы ең көп халқы бар қала. "Лагос" атауы португал тілінде "көлдер" деген мағынаны білдіреді, сондықтан Лагос лагунасы – таутологиялық жер атауының мысалы. Лагуна Атлант мұхиты мен Лагос штатының арасында жатыр. Бұл Лагос штатындағы он лагунаның бірі және Гвинея шығанағындағы ең ірісі. Лагунада әртүрлі су жануарлары мекендейді, мысалы, балықтың түрлі түрі, ол айналасындағы елді мекендер үшін табыс пен тағам көзі болып табылады.

Физикалық сипаттамалары

Лагунаның ұзындығы 50 км-ден астам, ені 3–13 км, Атлант мұхитынан 2–5 км ұзын құм сілкінісімен бөлінеді. Оның бетінің ауданы шамамен 6 354,7 км². Лагуна салыстырмалы түрде жайлы және оны теңізге жүретін кемелер емес, кішкентай баржалар мен қайықтар пайдаланады. Ол Огун және Осун өзендерінен су алады. Лагунаның шөгінділері мангр батпақтарынан бастап, лайлы және құмды жағалауларға дейін өзгереді.

География

Лагос лагунасы Атлант мұхитына Лагос порты арқылы құйылады, қаланың ортасынан өтетін негізгі арна, ені 0,5–1 км және ұзындығы 10 км. Лагостың негізгі теңіз порты Апапада, порттың негізгі арнасынан бөлініп шыққан кең батыс тармағында орналасқан. Басқа бір тармақ, негізгі арнадан тар және ұзын, Лагос аралын Виктория аралынан, жағалауды құрайтын кең құм сілкісінен бөліп тұрады. Қала лагунаның оңтүстік-батыс және батыс жағалауының бойымен 30 км-ден астам жерге созылған. Қалалық және өнеркәсіптік қалдықтардың лагунаға көп мөлшерде төгілуі салдарынан ластану үлкен мәселе болып табылады. 11 км ұзындығындағы Үшінші материк көпірі батыс жағалауда салынып, қаланың тығырызды бөліктерін айналып өтуге мүмкіндік береді. Солтүстік-шығысында лагуна Эпе қаласының оңтүстігінен өтетін арна арқылы Лекки лагунасымен байланысады. Тар, ирек арналар жүйені кең жағалаулық батпақтар мен өзендер арқылы, шығысқа қарай 250 км жердегі Сапеле қаласына дейін жалғастырады. Батыс Лагос лагунасының маңындағы аймақтарда жолдар жеткіліксіз, сондықтан көптеген қауымдастықтар дәстүрлі түрде су көлігіне тәуелді. Лагунаның ортасында Палавер аралдары орналасқан.

Адамның іс-әрекетінен болатын ластану және бүліну

Лагос лагунасы, әлемдегі ең жылдам өсіп келе жатқан мегаполистердің бірі – Лагос қаласында орналасқан. Лагос халқының санының және өнеркәсіптік дамудың қарқынды өсуімен белгілі бұл лагуна өнеркәсіптік, ауыл шаруашылығы және тұрмыстық қалдықтардың шоғырланған орталығына айналды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) және Африка БҰҰ Қоршаған орта жөніндегі бағдарламасы мәліметінше, Лагос лагунасы Африкадағы ең ластанған экожүйе болып табылады. Лагунаға түсетін негізгі қалдықтар мұнай және тоқыма өнеркәсібінен, сондай-ақ Огун және Осун өзендері арқылы келтірілетін қалалық сарқынды сулардан түседі. Шамадан тыс балық аулау, құм қазу және дноуглубительные жұмыстар да лагуна экожүйесінің нашарлауына себеп болады. Жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, лагунаға төгілген бұл қалдықтар балықтар мен сүтқоректілер биологиясына қауіпті, бұл өз кезегінде адамдарға зиян келтіруі мүмкін. Олардың құрамында сынап, кадмий сияқты ауыр металдар, полихлорирленген бифенилдер (ПХБ), фенолдар, полициклді ароматты көмірсутектер (ПАҚ) және органотиндер сияқты органикалық қосылыстар бар.