Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қарыз сөз немесе жасалған сөз, қажетсіз немесе әдемілікке тым құмар деп есептелетін сөз.
Loan or constructed word deemed unnecessary or pretentious
An inkhorn term is a loanword, or a word coined from existing roots, which is deemed to be unnecessary or over pretentious.
Этимология
Сия қаламсап – мүйізден жасалған сия сауыт. Бұл көптеген ғалымдар үшін маңызды зат болды және жақын арада жазушылардың символына айналды. Кейіннен, ол ұсақ-түйекке көңіл бөлген немесе педанттық жазушылардың белгісі болып кетті. "Сия қаламсап сөзі" деген тіркес 1553 жылдан бері қолданылып келеді.
An inkhorn is an inkwell made of horn. It was an important item for many scholars, which soon became symbolic of writers in general. Later, it became a byword for fussy or pedantic writers. The phrase "inkhorn term" is found as early as 1553.
Бала асырап алу
16 ғасырдың ортасынан 17 ғасырдың ортасына дейін, орта ағылшын тілінен қазіргі ағылшын тіліне өту кезеңінде, ағылшын тілі ғылым мен білімнің негізгі тілі ретінде латын тілімен бәсекелескен, ал француз тілін ығыстырған кезде, «сиялы сөздер» (инкхорн терминдері) туралы пікір таластар кеңінен тарады. Көптеген сөздер, көбінесе классикалық әдебиеттен әдейі қарыз алынған, сыншылар тарапынан пайдасыз деп есептелді, олардың пікірінше, мұндай артық қарыздарды түсіну үшін классикалық тілдерді білу қажет. Кейбір қарыздар техникалық немесе ғылыми мағыналық жетіспеушілікті толтырды, бірақ басқалары герман тіліндегі сөздермен қатар болды және көбінесе оларды ығыстырды. Томас Элиот және Джордж Петти сияқты жазушылар қарыз алуға ынталы болды, ал Томас Уилсон мен Джон Чек қарыз алуға қарсы шықты. Чек былай деп жазды:
Controversy over inkhorn terms was rife from the mid 16th to the mid 17th century, during the transition from Middle English to Modern English, when English competed with Latin as the main language of science and learning in England, having just displaced French. Many words, often self consciously borrowed from classical literature, were deemed useless by critics who argued that the understanding of these redundant borrowings depends on knowledge of classical languages. Some borrowings filled a technical or scientific semantic gap, but others coexisted with Germanic words, often overtaking them. Writers such as Thomas Elyot and George Pettie were enthusiastic borrowers whereas Thomas Wilson and John Cheke opposed borrowing. Cheke wrote:
«Азат ету», «тойлау», «энциклопедия», «тапсыру», «сыйымдылық» және «тапқырлық» сияқты осы «сиялы сөздердің» көптегені тілде қалып қойды. Көптеген басқа жаңа сөздер алғаш қолданылғаннан кейін көп ұзамай жойылды; мысалы, «expede» сөзі қазір қолданылмайды, бірақ оның синонимі «expedite» және ұқсас «impede» сөзі сақталған. Қарыз сөздердің көптігіне тап болған Чарльз Диккенс сияқты жазушылар ағылшын сөздерін қайта жандандыруға тырысты, мысалы, музыкант үшін «gleeman» (glee сөзінен), әрине үшін «sicker», ар-ұждан үшін «inwit», шатасқан үшін «yblent»; немесе ағылшын тілінің германдық түбірлерінен жаңа сөздер жасады («қорытынды» үшін «endsay», «жылдық мереке» үшін «yeartide», «пайғамбар» үшін «foresayer»).
Many of these so called inkhorn terms, such as dismiss, celebrate, encyclopedia, commit, capacity and ingenious, stayed in the language. Many other neologisms faded soon after they were first used; for example, expede is now obsolete, although the synonym expedite and the similar word impede survive. Faced with the influx of loanwords, writers as well known as Charles Dickens tried to either resurrect English words, e. g. gleeman for musician (see glee), sicker for certainly, inwit for conscience, yblent for confused; or coin brand new words from English's Germanic roots (endsay for conclusion, yeartide for anniversary, foresayer for prophet).