Кіріспе
Шахмат ашылу теориясы кестесі немесе ЭКО кестесі (Шахмат ашылу энциклопедиясы) бастапқы позициядан (әдетте, бірақ әрқашан емес) басталатын қадамдар тізбектерін ұсынады. Шахмат қадамдары кестеде солдан оңға қарай жазылады. Белгілі бір қадамдар тізбегінің вариациялары негізгі тізбектен төмен қарай көлденең орналастырылады.
A chess opening theory table or ECO table (Encyclopaedia of Chess Openings) presents lines of moves, typically (but not always) from the starting position. Notated chess moves are presented in the table from left to right. Variations on a given line are given horizontally below the parent line.
Қаулы
Шахмат ашылыстарының теориялық кестелері, тәжірибелі шахматшылардың түсіндірмелерімен бірге, ашылыстар кітаптарында жиі жарияланады. Бұл кестелер әдетте тәжірибелі ойыншыларға бір позициядан бастап болатын өзгерістерді жылдам қарап шығуға мүмкіндік беру үшін ықшам түрде құрылады. Көбінесе кестеде ақ немесе қараның тең мүмкіндікке ие екені, немесе сәл артық, немесе вариация соңында жақсырақ мүмкіндіктерге ие екені көрсетіледі. Көп жағдайда бұл ақпарат қарапайым символдарға ("Σ" сияқты) немесе ақтардың жеңген ойындарының пайызына (әдетте турнирдегі ойындар) дейін тоғытылады – бағалау негізделгені туралы немесе ойынды қалай жалғастыру керек екені туралы ақпарат берілмейді.
Кемшіліктер
Шахмат ашылыстарын зерттейтін кітаптар көбінесе үлкен болады және жаңа бастағандар үшін қолдану қиын. Мұндай кітаптардағы кестелерге әдетте берілген қозғалыс қатарының негізгі идеялары мен мақсаттары жазылмайды, сондықтан жаңадан бастағандар оларды жаттауға тырысады немесе көп көлемді ақпараттың арасында жоғалып кетеді. "Wikibook Chess Opening Theory" кітабы осы мәселені шешуге көмектеседі, әрбір қозғалыс қатарының соңында осы ақпаратты ұсынады.
Нөмірлік
Көбінесе, әрбір кестеде сол кестеде талдау жасалған позицияға жетуге қажетті қозғалыстарды көрсететін тақырып болады. Төмендегі мысал бастапқы позицияға арналған, сондықтан тақырыпта қозғалыстар көрсетілмейді. Бірінші қатар қозғалыс нөмірлерін ұсынады, ал келесі қатарлар әртүрлі варианттарды көрсетеді. Бастапқы позиция әрқашан бастапқы позиция болмағандықтан, бұл нөмірлер әрқашан "1" санынан басталмайды. Ақтардың жарты қозғалыстары қаралардың жарты қозғалыстарынан жоғары көрсетіледі. Эллипс (…) – бұл вариантта жоғарыдағы вариантқа ұқсас қозғалыстарды білдіреді. Қалың шрифтпен жазылған мәтін – басқа жерде, әдетте басқа кестеде қарастырылған вариантты көрсетеді. Сызықша (-) немесе тире (–) – бұл варианттың басқа жердегі вариантқа ауысатынын білдіреді. Шахматта варианттардың ауысуы жиі кездеседі – бір позицияға әртүрлі қозғалыс тізбектері арқылы жетуге болады, тіпті қозғалыстар саны әртүрлі болса да. Кестеде сондай-ақ, кесте жасау үшін қарастырылған ойындардың нәтижесіне сүйене отырып, әр вариант бойынша ақтардың жеңген ойындарының пайызы көрсетілуі мүмкін.
Даму
Шахматтың ашылу теориясы (дебюттері) мұқият ойнайтын ойыншылар тарапынан терең зерттеледі. "Жаңалықтар", яғни бұрын зерттелмеген жаңа вариациялар кәсіби ойыншылармен жиі ашылып, қолданылады. Бұл жаңа жүрулер бұрын сенімді деп есептелген позицияларды жоққа шығаруы мүмкін. Осы жаңалықтарды табу процесін көрсететін ойындар осы үнемі өзгеріп, кеңейіп отыратын кестелерде бейнеленген. Компьютерлік дерекқорлардың пайда болуының арқасында тіпті жаңадан бастаған ойыншы да қарсыластарына күтпеген жаңалықтар ұсыну үшін дебюттің кез келген бағытын терең зерттей алады.
Мысал
1 2 3 4 5 6 7 8 Σ% 1 Nf3c5 c4Nf6 Nc3d5 cxd5Nxd5 d4Nxc3 bxc3g6 e4Bg7 Rb10 0 25: 42% 2 d5 d4Nf6 c4c6 Nc3e6 e3Nbd7 Qc2Bd6 b30 0 Be2b6 16: 56% 3 Nf6 c4e6 Nc3Bb4 Qc20 0 a3Bxc3 Qxc3b6 b4a5 Bb2axb4 28: 63% 4 d4d5 c4dxc4 Nf3e6 e3Nf6 Bxc4c5 0 0a6 Bb3cxd4 exd4Nc6 33: 50% 5 c6 Nf3Nf6 Nc3dxc4 a4Bf5 Ne5Nbd7 Nxc4Qc7 g3e5 28: 63% 6 Nf6 c4g6 Nc3Bg7 e4d6 Nf30 0 Be2e5 Be3c6 d5Ng4 28: 57% 7 d5 cxd5Nxd5 e4Nxc3 bxc3Bg7 Nf3c5 Be3Qa5 16: 59% 8 e6 Nf3d5 Nc3Be7 Bf40 0 e3c5 dxc5Bxc5 a3Nc6 28: 52% 9 Nc3Bb4 Qc20 0 a3Bxc3† Qxc3b6 Bg5Bb7 f3h6 23: 67% 10 d5 cxd5Qxd5 e3c5 Bd2Bxc3 Bxc3cxd4 13: 46% 11 e4e6 d4d5 Nc3Nf6 e5Nfd7 f4c5 Nf3Nc6 Be3cxd4 Nxd4Bc5 31: 77% 12 e5 Nf3Nf6 Nxe5d6 Nf3Nxe4 d4d5 Bd3Nc6 0 0Be7 c4Nf6 16: 63% 13 Nb4 20: 50% 14 Nc6 Bb5Nf6 0 0Nxe4 d4Nd6 Bxc6dxc6 dxe5Nf5 Qxd8+Kxd8 24: 60% 15 a6 Ba4Nf6 0 0Be7 Re1b5 Bb3d6 c30 0 35: 63% 16 c5 Nf3Nc6 Bb5g6 0 0Bg7 Re1e5 Bxc6dxc6 d3Ne7 Be3b6 29: 50% 17 Nc3e5 Bc4d6 d3Be7 0 0Nf6 Nh4Nd4 g3Bg4 16: 59% 18 d4cxd4 Nxd4Nf6 Nc3e5 Ndb5d6 Bg5a6 Na3b5 31: 56% 19 d6 d4cxd4 Nxd4Nf6 Nc3a6 Be2e6 f4Be7 Be30 0 28: 45% 20 Be3e6 f3b5 g4h6 32: 52%