Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
161–143 жылдар аралығында Хасмонейлер әулетінің басшысы болған Джонатан Апфус (Еврейше: יוֹנָתָן אַפְּפוּס Yōnāṯān ʾApfūs; Ежелгі грекше: Ἰωνάθαν Ἀπφοῦς, Iōnáthan Apphoûs) – Мататияның ұлдарының бірі және 161–143 жылдар аралығында Яһудея Хасмонейлер әулетінің басшысы.
Leader of the Hasmonean dynasty from 161 to 143 BCE
Jonathan Apphus (Hebrew: יוֹנָתָן אַפְּפוּס Yōnāṯān ʾApfūs; Ancient Greek: Ἰωνάθαν Ἀπφοῦς, Iōnáthan Apphoûs) was one of the sons of Mattathias and the leader of the Hasmonean dynasty of Judea from 161 to 143 BCE.
Атауы
Х.Ж. Вольф Матафийдің Маққабилер кітабындағы 2:2-5 аятта (ЖД) тізілген барлық ұлдарының есімдері екі атаудан тұратынын айтады: Жохан Гаддис деп аталған, Шимон – Тасси, Яһуда – Маққаби, Елазар – Аваран және Жонатан – Апфус. Яһуди тарихшысы Уриел Раппапорт «Матафий ұлдарының лақап есімдеріне түсініктеме жоқ» деп жазады. Вольф бұл атауды Матафий бергенін, ал «Апфус» сөзінің кең таралған түсіндірмесі оны сириялық «хоппус» – «алаяқ» деген сөзбен байланыстырады деп санайды. Халықаралық стандарттық Библия энциклопедиясының Маққабилерге арналған мақаласында мағынасы «сақты» деп көрсетілген, бірақ Торри (Encyclopedia Biblica мақаласында «Маққабилер») бұл сөздің қандай тамақ әрпімен басталатынын немесе грек тіліндегі «s» әрпі қандай семит әрпін білдіретінін анықтау мүмкін емес екенін атап өтеді, сондықтан «аты мен мағынасы да әлі түсіндірілмеген». Кейін Жонатан Жембри ұлының бірі бір асыл қызды тоймен үйіне алып келе жатқанын естіп, Маққаби бауырлары Медабаға жол тауып, той процессиясын шабуылдап, барлық топты, шамамен 300 адамды өлтіріп, барлық олжаны тартып алды. Жонатан және оның серіктері Иордан өзені жанындағы шайқаста Бахидке қарсы кездесті. Жонатан Бахидті өлтіру үшін қолын көтеріп, шабуыл жасағанда, ол қашып құтылды. Еврейлер жеңіліске ұшырап, Иордан өзенінен жүзіп шығып, шығыс жағалауға қашты. Осы шайқаста Бахид 1000 немесе 2000 адамын жоғалтқаны хабарланды және ол өзеннен өтуге тағы да тырыспады, керісінше Иерусалимге қайтып келді. Жонатан және оның әскері Иорданның шығысындағы батпақты жерде қалды. Бірнеше уақыттан кейін Иерусалимдегі бас діни қызметкер Алким қайтыс болғаннан кейін Бахид елден кетіп қалды.
H J Wolf notes that all of Mattathias' sons listed in Maccabees 2:2 5 (NRSV) had double names: John is said to have been called Gaddis; Simon, Thassi; Judas, Maccabeus; Eleazar, Avaran and Jonathan, Apphus. Jewish historian Uriel Rappaport writes that "we do not have an explanation for the nicknames of Mattathias' sons". Wolf suggests that the name was given to him by Mattathias and that the common explanation of the word "Apphus" relates it to the Syriac choppus, "the dissembler". The International Standard Bible Encyclopedia's article on the Maccabees suggests the meaning is "the wary", but Torrey (in the Encyclopedia Biblica article, "Maccabees") points out that we have no means of ascertaining with what guttural consonant the word began, or what Semitic consonant the Greek "s" represents, and so "both the form and meaning of the name are, therefore, still to be explained". Subsequently, Jonathan was informed that one of the sons of Jambri was leading home a noble bride in great pomp, the Maccabean brothers proceeded to Medaba, ambushed the bridal procession, killed the entire party, to the number of 300, and seized all the treasure. Jonathan and his companions met Bacchides in battle at the River Jordan. Jonathan had encountered and had raised his hand to slay Bacchides, when the latter evaded the blow; the Jews, defeated, sought refuge by swimming through the Jordan to the eastern bank. In this battle Bacchides is reported to have lost either 1,000 or 2,000 men and he did not make another attempt to cross the river, instead returning to Jerusalem. Jonathan and his forces remained in the swamp in the country east of the Jordan. Following the death of Alcimus, High Priest in Jerusalem sometime later, Bacchides left the country.
Тағдырдың өзгеруі
Бірақ Жонатан бейкүнде болған жоқ. Ол грек мәдениетінің ықпалына ұшыраған яһудилерге қарсы күресін жалғастырды. Бакхид Яһудеядан кеткеннен кейін екі жыл өткен соң, Акра Димитрийге хабарласып, Бакхидті өз жерлеріне қайтаруды сұрады, себебі олар қатты қорқыныш сезінді. Жонатан енді партизандық соғыста, маккабейлердің басты тактикасында тәжірибелі болған еді және жау әскерімен тікелей қақтығыстан қашып, сонымен бірге жауынгерлік амалдарды тоқтатпады. Ашуға буған Бакхид ашуын гректерге төгіп, олардың елу басшысын өлтірді деген қауесет тарады. Жонатан мен Шимон одан да шетке шегініп, шөлде Бет-Хогла деген жерді бекітті; онда Бакхид оларды бірнеше күн қоршады. Жонатан Бакхидтің жолға шыққанына өкінгенін сезді. Ол қарсы генералмен бейбіт келісімге келу және соғыс тұтқындарын алмасу туралы сөйлесті. Бакхид оған қуана келісіп, тіпті Жонатанға ешқашан соғыс жарияламауға ант берді. Ол әскерімен бірге Яһудеяны тастап кетті. Жеңіске жеткен Жонатан енді ескі Михмас қаласына қоныстанды. Ол сол жерден "құдайсыздыққа бой алғандар мен діннен тайғандарды" елден тазарта бастады.
However Jonathan was not idle. He continued activities against the Jews influenced by the Hellenistic civilization. Two years after the departure of Bacchides from Judea, Acra felt sufficiently threatened to contact Demetrius and request the return of Bacchides to their territory. Jonathan was now more experienced in guerrilla warfare, the primary tactic used by the Maccabean forces, and was constantly on guard to avoid direct confrontations with enemy forces even while continuing hostile operations. A frustrated Bacchides reportedly took out his anger on the Hellenists and reportedly killed fifty of their leaders out of frustration. Jonathan and Simeon thought it well to retreat farther, and accordingly fortified in the desert a place called Beth hogla; there they were besieged several days by Bacchides. Jonathan perceived that Bacchides regretted having set out. He contacted the rival general with offers of a peace treaty and exchange of prisoners of war. Bacchides readily consented and even took an oath of nevermore making war upon Jonathan. He and his forces then vacated Judea. The victorious Jonathan now took up his residence in the old city of Michmash. From there he endeavored to clear the land of "the godless and the apostate".
Бас діни қызметкер
Жонатан осы бейбіт кезеңді тиімді пайдаланған сияқты, өйткені ол көп ұзамай зор билікке ие болды. Маққабилердің жоспары маңызды сыртқы оқиғаның нәтижесінде іске асты. Димитрий I Сотердің Пергамонның Аттал II Филадельф (б.з.д. 159 – 138 жылдары билік құрған), Мысырдың Птолемей VI (б.з.д. 163 – 145 жылдары билік құрған) және оның бірге билеген әйелі Клеопатра II-сімен қарым-қатынасы нашарлап бара жатты. Олар Антиох IV Эпифанның ұлы және Димитрийдің туысы деп мәлімдеген Александр Баласқа қарсы, таққа талапкерді қолдады. Димитрий енді Яһудиядағы гарнизондарын, Иерусалимдегі Акра бекінісі мен Бет-Зурдағылардан басқа, қайтарып алуға мәжбүр болды; сондай-ақ ол Жонатанның адалдығын күтті, оған әскер жинауға және Акра бекінісіндегі тұтқындарды алуға рұқсат берді. Жонатан осы шарттарды қуана қабылдап, б.з.д. 153 жылы Иерусалимде орналасты. Ол көп ұзамай қаланы нығайта бастады. Александр Балас та Жонатанға одан да жақсы шарттар ұсынды, соның ішінде Иерусалимдегі бас діни қызметкер ретінде ресми тағайындалуы да бар. Деметрийге қолдауын кері тартып, Александрға адалдық серт берген Жонатан әулетінен бас діни қызметкер болып тағайындалған алғашқы мүше болды. Бұл лауазым тек атақ емес еді. Жонатан халықтың ресми басшысы болды және эллинистік партия оған қатты зиян келтірмей, енді шабуыл жасай алмады. Б.з.д. 153 жылғы Шатырлар мерекесінде Жонатан бас діни қызметкердің киімдерін киіп, алғаш рет діни қызмет атқарды. Жонатан кімді бас діни қызметкерліктен ығыстырғаны белгісіз, бірақ кейбір ғалымдар бұл Әділдік мұғалімі болған, кейіннен ессейлердің негізін қалаушы болған адам екенін айтады. Осы теория бойынша Жонатан «Зұлым діни қызметкер» деп есептеледі. Жонатан Александр Баласқа көмектесуге бекінді, Димитрийге сенбеді, ол екінші хатында орындай алмайтын уәделер берді және мүмкін емес жеңілдіктер ұсынды. 150 жылы Димитрий тағын және өмірін жоғалтты. Александр Балас жеңіске жетіп, Селевкидтер империясының жалғыз билеушісі болды. Ол өз одақтастары Птолемей VI және Клеопатра II-нің қызы Клеопатра Теяға үйлену құрметіне ие болды. Той Птолемейде Птолемей VI-ның қатысуымен өтті. Жонатан да шақырылған еді, бірақ тойдан кейін келді, дастарқан әлі жалғасып жатқанда. Ол екі патшаға сыйлықтар әкеліп, олардың арасында тең дәрежеде отыруға рұқсат алды. Балас оны тіпті өз патшалық киімімен киіндіріп, оған жоғары құрмет көрсетті. Ол әлі де Жонатанды айыптаған эллинистік партияны тыңдамады, оны стратег және «меридарх» (яғни, провинцияның азаматтық губернаторы; бұл туралы Иосифтің еңбектерінде мәлімет жоқ) етіп тағайындады және оны Иерусалимге құрметпен қайтарды.
Jonathan appears to have used this peaceful period to good advantage, for he was soon in possession of great power. An important external event brought the design of the Maccabeans to fruition. Demetrius I Soter's relations with Attalus II Philadelphus of Pergamon (reigned 159 138 BCE), Ptolemy VI of Egypt (reigned 163 145 BCE) and his co ruler Cleopatra II of Egypt were deteriorating. They supported rival claimant to the throne Alexander Balas, who claimed to be the son of Antiochus IV Epiphanes and a first cousin of Demetrius, against him. Demetrius was now forced to recall the garrisons of Judea, except those at Jerusalem's Akra fortress and at Beth zur; he also made a bid for the loyalty of Jonathan, whom he permitted to recruit an army and to take the hostages kept in the Akra fortress. Jonathan gladly accepted these terms and took up residence at Jerusalem in 153 BCE. He soon began fortifying the city. Alexander Balas also contacted Jonathan with even more favorable terms. Including official appointment as High Priest in Jerusalem. Withdrawing his support from Demetrius and declaring allegiance to Alexander, Jonathan was the first member of his dynasty to achieve appointment as High Priest. The title was not merely nominal. Jonathan became the official leader of his people and the Hellenistic party could no longer attack him without severe consequences. On the Feast of Tabernacles of 153 BCE, Jonathan put on the High Priest's garments and officiated for the first time. It is unknown whom Jonathan displaced as High Priest, though some scholars suggest that this was the Teacher of Righteousness, later founder of the Essenes. In this theory, Jonathan is considered the "Wicked Priest". Jonathan had determined to side with Alexander Balas, not trusting Demetrius, who in a second letter made promises that he could hardly have kept and conceded prerogatives that were almost impossible. Demetrius subsequently lost his throne and life in 150 BCE. Alexander Balas was victorious and sole ruler of the Seleucid Empire. He was given the further honor of marriage to Cleopatra Thea, daughter of his allies Ptolemy VI and Cleopatra II. The wedding took place in Ptolemais in the presence of Ptolemy VI. Jonathan was invited but arrived after the wedding ceremony while celebrations continued. He appeared with presents for both kings, and was permitted to sit between them as their equal; Balas even clothed him with his own royal garment and otherwise accorded him high honor. He would not listen to the Hellenistic party that still accused Jonathan, but appointed Jonathan as strategos and "meridarch" (i. e., civil governor of a province; details not found in Josephus), and sent him back with honors to Jerusalem.
Аполлонийді жеңу
Жонатан бұған риза болды. 147 ж.б. Димитрий I Сотердің ұлы Димитрий II Никатор Александр Баласқа қарсы таққа таласа бастады. Сирия Келе аймағының әкімі Аполлоний Таос, Деметрийді қолдаған болуы мүмкін. Бірақ ол осы мүмкіндікті пайдаланып, Жонатанға: «Енді бір рет таудан шығып, жазыққа қадам басып көріңдер!» – деп, шайқасқа шақырды. Жонатан мен Шимон 10 000 сарбазды бастап, Аполлоний әскері орналасқан Яффаға қарсы аттанды. Яффа соғыс басталғанда шабуылға дайын болмағандықтан, яһуди әскерлерінің алдында қақпалар ашылды. Бірақ жеңіс әлі кепілді емес еді. Аполлоний Азоттан күш алып, 3000 сарбазбен жазыққа келді. Олар сандар жағынан кем болғанымен, Аполлоний өзінің күшті атты әскеріне сене отырып, Жонатанды шайқасқа мәжбүрледі. Жонатан Азотты шабуылдап алып, оны Дагонның ғибадатханасымен және айналасындағы ауылдармен бірге өртеп жіберді. Жеңісі үшін Александр Балас Бас діни қызметкерге Екрон қаласын және оның айналасындағы жерді сыйға берді. Азот халқы патша Птолемей VI-ға шағымданды, ол күйеу баласы Александр Баласқа қарсы соғыс үшін келген еді. Олар Жонатан қалалары мен ғибадатханаларын қиратқанын айтты. Жонатан Яффада Птолемеймен кездесіп, онымен бірге Элеутер өзеніне дейін жол жүрді. Содан кейін ол Иерусалимге қайтып, Селевкидтер тағына таласқандарды қолдағанына қарамастан, Мысыр патшасымен бейбіт қарым-қатынасты сақтады.
Jonathan proved grateful. In 147 BCE, Demetrius II Nicator, a son of Demetrius I Soter, started claiming the throne against Alexander Balas. Apollonius Taos, governor of Coele Syria was probably supporting Demetrius. But he used the opportunity to challenge Jonathan to battle, saying that the Jews might for once leave the mountains and venture out into the plain. Jonathan and Simon led a force of 10,000 men against Jaffa where the forces of Apollonius lay. Not expecting an attack this early in the hostilities, Jaffa was not prepared for a siege, and the gates were opened before the Jewish forces out of fear. But the victory was not yet certain. Apollonius received reinforcements from Azotus and appeared in the plain in charge of 3,000 men. They were clearly outnumbered, but Apollonius, relying on his superior cavalry, forced Jonathan to engage in battle. Jonathan assaulted, captured and, burned Azotus along with the resident temple of Dagon and the surrounding villages. In reward of his victory, Alexander Balas granted the High Priest the city of Ekron, along with its outlying territory. The people of Azotus vainly complained to King Ptolemy VI, who had come to make war upon his son in law Alexander Balas, that Jonathan had destroyed their city and temple. Jonathan peacefully met Ptolemy at Jaffa and accompanied him as far as the River Eleutherus. He then returned to Jerusalem, maintaining peace with the King of Egypt despite their support for different contenders for the Seleucid throne.
Димитрий ІІ-нің тұсында
145 ж.б. Антиохия шайқасында Александр Баластың еншісіндегі Птолемей VI әскері жеңіліске ұшырады. Бірақ Птолемейдің өзі де шайқаста қаза тапты. Димитрий II Никатор Селевкид империясының жалғыз билеушісі болып қалды және Клеопатра Теяның екінші күйеуі атанды. Жонатан жаңа патшаға адал болмады және осы мүмкіндікті пайдаланып, Иерусалимдегі Селевкид бекінісін қоршауға алды, ол Юдеяға Селевкидтердің бақылауын көрсететін нысан еді. Бекініс Селевкид әскерімен күшті нығайтылған және еврей эллинистеріне пана берді. Деметрий өте ашуланды, ол әскерімен Птолемаиске келді және Жонатанды өзіне келуге бұйырды. Қоршауды тоқтатпай, Жонатан қарттар мен жұбымен бірге патшаға барды және оған сыйлықтар арқылы ризашылық тудырды, соның нәтижесінде патша оны бас діни қызметкер лауазымында растап қана қоймай, Ефрем тауының, Лодтың және Раматаим Зофимнің үш самандық аймағын да берді. 300 талант күміс орнына бүкіл ел салықтан босатылды, бұл босату туралы ақпарат 1 Маққабейлер және Иосиф Флавийде сақталған хатта расталды. Бірақ көп ұзамай Селевкид тағына жаңа үміткер пайда болды – жас Антиох VI Дионис, Александр Баластың және Клеопатра Теяның ұлы. Ол үш жасқа толмаған еді, бірақ генерал Диодот Трифон оны өзінің таққа қатысты мақсаттарын іске асыру үшін пайдаланды. Осы жаңа жауға қарсы Деметрий, егер Жонатан, енді ол одақтасы деп атаған, әскер жіберсе, Иерусалимнен гарнизонды шығаруға уәде берді. Жонатанның 3000 әскері Деметрийді оның Антиохия астанасында өз халқынан қорғады.
In 145 BCE, the Battle of Antioch resulted in the final defeat of Alexander Balas by the forces of his father in law, Ptolemy VI. Ptolemy himself was however among the casualties of the battle. Demetrius II Nicator remained sole ruler of the Seleucid Empire and became the second husband of Cleopatra Thea. Jonathan owed no allegiance to the new king, and took this opportunity to lay siege to the Seleucid fortress in Jerusalem and the symbol of Seleucid control over Judea. It was heavily garrisoned by a Seleucid force, and offered asylum to Jewish Hellenists. Demetrius was very angry; he appeared with an army at Ptolemais, and ordered Jonathan to come before him. Without raising the siege, Jonathan, accompanied by the elders and priests, went to the king, and pacified him with presents, so that the king not only confirmed him in his office of high priest, but gave to him the three Samaritan toparchies of Mount Ephraim, Lod, and Ramathaim Zophim. In exchange for 300 talents of silver, the entire country was exempted from taxes, the exemption being confirmed in a letter which is preserved by I Maccabees and Josephus. Soon, however, a new claimant to the Seleucid throne appeared in the young Antiochus VI Dionysus, son of Alexander Balas and Cleopatra Thea. He was three years old at most, but general Diodotus Tryphon used him to advance his own designs for the throne. In face of this new enemy, Demetrius promised to withdraw the garrison from Jerusalem, if Jonathan, who he now called his ally, would send troops. 3,000 of Jonathan's men protected Demetrius in his capital, Antioch, against his own subjects.
Tryphon- ды қолдау
Димитрий II уәдесін орындамағандықтан, Диодот Трифон мен Антиох VI астананы басып алғанда, Жонатан жаңа патшаны қолдауды дұрыс деп ойлады. Ол оның барлық құқықтарын растады және інісі Симонды "Тир баспалдағынан" Мысыр шекарасына дейінгі теңіз жағалауының стратегиясы етіп тағайындады. Жонатан мен Симон аймақты аралап, Димитрий II-нің гарнизондарын жойды; Ашкелон өз еркімен бағынды, ал Газа күшпен алынды. Жонатан солтүстіктен келген Димитрий II әскерін Азор жазығында жеңіп, оларды Элеутерий өзенінен кері шегіндірді. Осы уақытта Симон Беф-Зур бекінісін басып алып, Димитрий II-нің гарнизонын өз гарнизонымен ауыстырды. Сонымен қатар, Жонатан осы кезде шетелдік халықтармен одақтасуға ұмтылды. Ол Рим Республикасымен шартты жаңартты және Спартамен және басқа да елдермен достық хат алмасты.
As Demetrius II did not keep his promise, Jonathan thought it better to support the new king when Diodotus Tryphon and Antiochus VI seized the capital. The latter confirmed all his rights and appointed his brother Simon strategos of the seacoast, from the "Ladder of Tyre" to the frontier of Egypt. Jonathan and Simon toured the region, removing Demetrius II's garrisons; Ashkelon submitted voluntarily, while Gaza was taken by force. Jonathan defeated a force of Demetrius II which invaded from the north, in the plain of Azor, and drove them back over the Eleutherius River. Meanwhile, Simon took the strong fortress of Beth Zur and replaced Demetrius II's garrison with his own. Sources report that Jonathan sought alliances with foreign peoples at this time. He renewed the treaty with the Roman Republic, and exchanged friendly messages with Sparta and other places.
Диодот Трифонның тұтқындауы және өлімі
Б.з.д. 143 жылы Диодот Трифон әскерімен Яһудеяға барып, Жонатанды Скитопольге достық кеңес беруге шақырды және оған Птолемейді және басқа да бекіністерді беруге уәде беріп, 40 мың сарбаздық әскерін таратуға көндірді. Жонатан осы қапана түсті; ол Птолемейге 1000 сарбазымен бірге барды, олардың барлығы да қаза болды; ал өзі тұтқынға алынды. Трифон Яһудеяға Хадид қаласына кірмек болғанда, шайқасқа дайын Симон оған қарсы шықты. Трифон, шайқастан қашу үшін, Жонатанның екі ұлын және жүз талант күміс кепіл ретінде талап етті, оның орнына Жонатанды босатуға уәде берді. Симон Трифонға сенбесе де, ағасының өліміне кінәлі деп айыпталудан сақтану үшін оның талабын орындады. Трифон тұтқынды босатпады; Симон оның жолын әр жерде кесіп, ешбір ісін іске асыра алмағанына ашуланып, Иорданның шығысындағы Баскамада Жонатанды өлімге жіберді. Жонатанды Симон Модиинде жерледі. Оның тұтқынға алынған екі ұлының тағдыры белгісіз. Оның бір қызы Иосифтің арғы тегі болды.
In 143 BCE, Diodotus Tryphon went with an army to Judea and invited Jonathan to Scythopolis for a friendly conference, and persuaded him to dismiss his army of 40,000 men, promising to give him Ptolemais and other fortresses. Jonathan fell into the trap; he took with him to Ptolemais 1,000 men, all of whom were slain; he himself was taken prisoner. When Tryphon was about to enter Judea at Hadid, he was confronted by a battle ready Simon. Tryphon, avoiding an engagement, demanded one hundred talents of silver and Jonathan's two sons as hostages, in return for which he promised to liberate Jonathan. Although Simon did not trust Tryphon, he complied with the request in order that he might not be accused of the death of his brother. Tryphon did not liberate his prisoner; angry that Simon blocked his way everywhere and that he could accomplish nothing, he executed Jonathan at Baskama, in the country east of the Jordan. Jonathan was buried by Simon at Modi'in. Nothing is known of his two captive sons. One of his daughters was an ancestor of Josephus.