Кіріспе

Американдық барлау аналитигі Ричард Барлоу – американдық барлау аналитигі және АҚШ Қару-жарақтарды бақылау және қарусыздандыру агенттігі, Орталық барлау агенттігі және Қорғаныс министрлігі үшін ядролық қаруды таратпау жөніндегі бұрынғы сарапшы. Джордж Буш президент болған кезде Пәкістанның ядролық қару бағдарламасы туралы Конгресске берген, жалған деп санайтын куәліктеріне алаңдаушылық білдіргеннен кейін ол жұмысынан айырылып, қуғын-сүргін мен қорқыту науқанына ұшырады. Осы мәселеде ол АҚШ Қорғаныс министрлігіндегі басшыларына шағымданған болатын. Содан бері ол ЦРУ, Мемлекеттік департамент, ФБР және Сандия Ұлттық зертханалары сияқты түрлі федералды агенттіктермен мерзімік келісімшарттар бойынша жұмыс істеп келеді. 2013 жылы ол 2004 жылдан бері жұмыссыз еді, себебі Сандиядағы лауазымы жойылған. "Егер олар [Пәкістандық] осы желілерді жойғанда, Иранның ядролық бағдарламасы болмас еді, Солтүстік Кореяның уран бомбасы болмас еді, ал Пәкістан бізден жасыру үшін фургонмен тасымалдап жүрген жүзден астам ядролық қаруы болмас еді", – деді ол журналист Джефф Стейнге.

Колледж және алғашқы мансап

1980 жылы Барлоу Беллнгемдегі Батыс Вашингтон университетінің аға студенті ретінде саяси ғылым бойынша дипломдық жұмысын жазды, онда Пәкістанның ядролық қару алуын тоқтатуға АҚШ-тың жасаған тыңайсыздары талқыланды. Мемлекеттік департаменттегі Қару-жарақтарды бақылау және қарусыздандыру агенттігінде (ACDA) қызметтенгеннен кейін, 1985 жылы Орталық барлау агенттігіне (ЦРУ) жұмысқа орналасты. ЦРУ-да ол үшінші әлем елдеріндегі ядролық бағдарламалар туралы ақпаратты жинап, сараптап, Ұлттық барлау бағалауларына үлес қосты. 1986 жылдың ортасында Барлоу Ядролық экспорт бұзушылықтары жұмыс тобының (NEWG) өкілі болды – бұл жаңа құрылған, жоғары құпиялы топ, ол саясат, құқық қорғау және барлау органдарын біріктіріп, ядролық қаруы жоқ елдерге АҚШ-тан заңсыз экспортты тоқтатуға бағытталған. Бірнеше сәтсіз операциядан кейін Барлоу және жұмыс тобының басқа мүшелері өз жоспарларын Мемлекеттік департаментпен бөлісуді тоқтатты.

Жұмыстан босатылғаннан кейінгі оқиғалар

Барлоу – дәстүрлі мағынадағы хабаршы емес, себебі ол құпия ақпаратты жұртшылыққа жариялаған жоқ. Оның орнына, ол АҚШ Конгресі комитетіне өткізген құпия брифингте басшылығы Конгресспен бөлісуін қаламаған ақпаратты заңмен рұқсат етілген тәртіппен ашты. Заңмен қорғалған ақпаратты ашқандығы үшін, ол басшыларына Конгреске қасақана жалған мәлімдемелер жасалған кезде деректерді түзетуді сұрағаны үшін жұмыстан босатылды. Бұл ақпарат Барлоудың заңсыз жұмыстан босатуға шағымдануы нәтижесінде жарияланды. Бұл сот ісі АҚШ Конгресінің де назарына ілікті. Оны Пол Вулфовиц қорғады, ол: «Бұл мәселеде адамдар біз қалай да болса пакистандықтардың не істеп жатқанын Конгресс білмейтін, қағаздан үй салынған саясатты құрастыра аламыз деп ойлаған кездер болды» деді. Ол Барлоуға жасалған қарсылықтың «дұрыс емес» екеніне тоқтады. Конгресс тапсырған тергеулерден кейін, Мемлекеттік департаменттің бас инспекторы Барлоутың жаза ретінде жұмыстан босатылғанын анықтады. Алайда, ЦРУ мен Қорғаныс министрлігінің бас инспекторлары Пентагонның Барлоуды жұмыстан босатуға құқылы екенін мәлімдеді. 1997 жылы Конгрестің Үкіметтік Есеп беру кеңсесінің соңғы тергеуі аяқталды және Барлоуды «көбінесе ақтады», оның қауіпсіздік рұқсаты қайта жаңартылды. Дегенмен, Қорғаныс министрлігінің қызметкерлері, соның ішінде Чейни, Либби, Вулфовиц және Хэдлидің іс-әрекеттері тергелген жоқ. Пакистанның ядролық бағдарламасы туралы Сеймур Херштің танымал ашылуына қатысты, ядролық қаруларды таратпау саласындағы маңызды тұлға Стивен Соларц: «Егер Барлоу айтқан нәрсе рас болса, бұл Иран-Контра сияқты үлкен дауға себеп болар еді және оған қатысқан лауазымды тұлғалар отставкаға кететін еді. Біз ұсақ-түйек мәселелермен айналыспаймыз. Ядролық қарудың таралуын тоқтату – елдің сыртқы саясатының маңызды мәселесі, тіпті ел заңынан да жоғары» деді. Ол А.Қ. Ханның өмірбаянына қатысты, 2005 жылы Монтана штатының Бозман қаласында екі итімен бірге тұратын автоүйде оны тауып алғанын хабарлады.

Кең ауқымды әсері

Роберт Галлуччи, Джордж Буш және Билл Клинтон әкімшіліктерінде жоғары лауазымдарда қызмет еткен ядролық қару тарату жөніндегі сарапшы, Пәкістан әлемдегі ең ірі атомдық қара нарықтың орталығы болғанын айтты. Пәкістан Барлоу әшкерелеуге тырысқан АҚШ заңдарын бұзбастан бұл нарыққа кіре алмас еді. "Олар Рич [Барлоу] сияқты адамның қатал талаптарынан қорқып, егер F-16 ұшақтары туралы Конгресте куәлік берілсе, жауаптар толық және шыншыл болуын талап ететінінен алаңдады. Ол олар үшін қиындық тудырды, сондықтан олар оның ізінен қуды. Олар оның өмірін қиындыққа толы етіп, жақсы жұмыс істеді", - деді ол. Галлуччидің пікірін "Үкіметтік бақылау жобасының" атқарушы директоры Даниэль Брайан да қолдады. 2007 жылы сенатор Чарльз Э. Грасслидің (Айова штаты), хабар берушілерді қорғаушы ретінде танылған өкілі, сенаторға әр апта сайын көмек сұраған төрт жаңа хабар берушінің хабарласатынын мәлімдеді. Бәлкім, барлық хабар берушілердің қате болуы мүмкін. Сонымен қатар, АҚШ саяси экономикасының құрылымы мемлекеттік қызметкерлерді қысқа мерзімді мақсаттарға жету үшін АҚШ және халықаралық заңдарды бұзуға және Барлоу сияқты олардың іс-әрекеттерін ашуға тырысатын адамдарды қуғындауға итермелеуі мүмкін.