Кіріспе

Концерт залы Эдинбургте, Шотландия, Ұлыбритания

Ашер залы – Шотландияның Эдинбург қаласының батыс бөлігінде орналасқан концерт залы. 1914 жылы салынғалы бері концерттер мен шаралар өткізіп келеді және жақында қайта жаңартылған, шамамен 2200 адам сыятын аудиториясы өте жақсы акустикасына байланысты орындаушылар арасында кең танымал. Залдың оңтүстігінде Корольдік Лицей театры, ал солтүстігінде Траверс театры орналасқан. Historic Environment Scotland Ашер залын А санатындағы ескерткіш ретінде тіркеген.

Тарих

Залдың құрылысын виски дистилляторы және блендер Эндрю Ашер қаржыландырып, жаңа концерт залын қаржыландыру үшін қалаға 100 000 фунт стерлинг бөлді. Құрылыс алаңын таңдау бастапқыда кешігуге себеп болды, бірақ 1910 жылы зал қарапайым, бірақ сәнді болуы керек екенін талап ететін архитектуралық конкурс жарияланды. Жеңімпаз (130 өтінімнің ішіндегі бірі) – Лестер қаласынан Стокдейл Харрисон және Говард Х. Томсон болды. Дизайн, ішінара, Викториялық готикаға қарсылық болды, классикалық элементтерге оралумен және көбінесе Больша стиліне ұқсады. 1911 жылдың 19 шілдесінде Георг V және Королева Мария екі естелік тас қалады, бұл шараға мыңнан астам адам қатысты. Сол кездегі әдеттегідей қисық қабырғалар темірбетонның дамуының арқасында мүмкін болды. Күмбез қабырғалардың қисықтығын көрсету үшін жобаланған, күмбезді ішкі кеңістік (акустикалық тұрғыдан апатты болар еді) жасау үшін емес. Залдың ішкі бөлігі Эдинбург мүсіншісі Гарри Гэмли салған әшекейлі гипстен жасалған панельдермен безендірілген. Бұл панельдерде музыка әлемінің тұлғалары, сондай-ақ танымал шотландтар бейнеленген. Олардың ішінде: сэр Уолтер Скотт, Роберт Бернс, Аллан Рамсей, Р.Л. Стивенсон, Иоганн Себастьян Бах, Георг Фридрих Гендель, Вольфганг Амадей Моцарт, Иоганн Брамс, Эдвард Григ және Антон Рубинштейн бар. Гарри Гэмлидің жұмыстары ғимараттың сыртында да бар, онда Илхамы мен Жеңісті бейнелейтін екі үлкен мүсін, сондай-ақ Кросланд МакКлюрдің «Музыканың жаны», «Теңіз музыкасы» және «Ормандағы музыка» атты үш мүсіні орналасқан. Салынған ғимарат 1914 жылдың 16 наурызында Гендель, Бах, Вагнер, Бетховен және шотланд композиторы Хамиш МакКанннің музыкасы орындалған концертпен ресми түрде ашылды. Ашер залын салудың жалпы құны 134 000 фунт стерлингке жетті. Эндрю Ашер құрылыс жұмысы басталғанға дейін қайтыс болды.

Әлеуметтік тарих

Usher Hall әртүрлі шараларға пайдаланылды, оның ішінде саясат, дін, қайырымдылық акциялары мен спорттан бөлек, музыка да бар еді. 1914 жылы премьер-министр Х.Х. Асквит «Соғыс» тақырыбында сөз сөйлеп, осы мүмкіндікті тек ер адамдардан тұратын тыңдаушылар қатарынан жалдау үшін пайдаланды. Музыка мен саяси оқиғалар әр түрлі уақытта бірімен-бірі байланысып, мысалы, 1930 жылдары Испаниядағы республикалық қозғалысқа арналған қайырымдылық концерттері мен 1929 жылы Эдинбург қаласының негізі қаланғанының 600 жылдығы тойланды. Usher Hall-дағы саяси митингтер 1934 жылы сэр Освальд Мосли сөйлеуге келгеннен кейін тоқтатылды. Сыртта 5-6 мың адам наразылық білдіріп, бірнеше адам жарақат алды. 1986 жылы Комонвелт ойындары Эдинбургке келді, ал Usher Hall бокс турниріне алаң болды. Usher Hall-дың кеңейтілген жертөледегі бөлмелері ғимаратты әуе шабуылынан қорғануға қолайлы етіп жасады және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайдалану үшін жабдықталды. Дегенмен, оның осы мақсатта қолданылғаны туралы ешқандай жазба қалмаған, бірақ ішкі есіктердегі «Иттерге кірмеу» сияқты боялған белгілер дайындық жүргізілгенін көрсетеді.

Музыкалық тарих

Халықаралық классикалық музыканттарға арналған алаң ретінде зал 1947 жылы өткен алғашқы фестивальде Бруно Вальтер басшылығымен Вена филармониясын қабылдады. Бұл сонымен қатар Корольдік Шотландия Ұлттық оркестрінің Эдинбургтегі үйі, олар маусымдарында тұрақты түрде концерт өткізеді. Шотландия камералық оркестрі, Шотландия скрипка оркестрі, Шотландия Ұлттық жастар оркестрі және Эдинбург Корольдік хор ұйымы, Кевок хоры сияқты жергілікті ұйымдар да жиі өнер көрсетеді. 1972 жылғы наурыз айында зал "Евровидение" ән байқауына төселіп, Моира Ширер жүргізді. 2018 жылдың тамызында "Евровидение" жас музыканттары конкурсы да осы жерде өтті.

Ағза

Ашер залының ең маңызды ерекшелігі – орган. Ол 1913 жылы Норман мен Бирд (Norman & Beard) компаниясымен, Норвич қаласында шамамен 4000 фунт стерлингке салынды және залдың визуалды да, музыкалық да орталық нүктесі болуы үшін жоспарланды. Органның Ашер залы үшін маңыздылығын Ашер залы орган қорының (Usher Hall Organ Trust) құрылуы көрсетеді, ол органның қалпына келтірілуіне қаржы жинауға көмектесті. Органның нашар жұмыс істеуіне, тиісінше ылғал мен температураны бақылаудың болмауы себеп болды, нәтижесінде ол бірнеше жыл бойы қолданылмады. Органды қайта жаңарту жұмысын Харрисон мен Харрисон (Harrison and Harrison) компаниясы, Дархем қаласынан жүргізді, бұл жұмыс үш жылға созылды және 2002 жылы орган қайта орнатылды. Тек үш орындық зақымдалды, бірақ бұл оқиға залдың күйреудің алдындағы жағдайының бір мысалы ғана еді. Ғимаратты жел мен су өткізбейтін және қауіпсіз ету үшін маңызды жөндеу жұмыстары қажет болды. Лотерея және Өнер кеңесінен (Arts Council) күшті қолдау алған Эдинбург қаласы, залды қауіпсіз ету және оның функционалдығын жақсарту мақсатында, оның ішінде аудиторияны Променад стиліндегі шараларға бейімдеу және жаңа тамақтандыру мен билет сату орталықтарын салу үшін 25 миллион фунт стерлингтік жобаны бастады. Алайда, жобалау кезеңінің соңында Лотерея қорының өтініші қабылданбады және Өнер кеңесі өз қолдауын кері тартып алды. Дау-дамаздарға толы бұл жоба сәтсіз аяқталды. 1998 жылы Эдинбург қаласы қайта жөндеу жұмыстарын бастау үшін 9 миллион фунт стерлинг бөліп бергенін хабарлады. 2002 жылы жөндеудің екінші кезеңі жоспарланды, осы үшін тағы 11 миллион фунт стерлинг жинау көзделіпті. 2007 жылы екінші кезеңнің жұмыстары басталды, нәтижесінде жаңа ғимараттар мен қоғамдық кеңістіктер жақсартылды, соның ішінде жаңа шыны қанат салынып аяқталды. Жұмыс 2010 жылы аяқталды, оның жалпы құны 40 миллион фунт стерлингке жетті.