Кіріспе
Музыкамен бірге көрінетін бейнелік дисплей шығаратын құрылғы
"Түсті орган" термині дыбысты бейнелеу және музыканы көрінетін ортада сүйемелдеу үшін салынған механикалық құрылғылар дәстүрін білдіреді. Ең алғашқы түсті органдар – клавесин дизайны негізінде жасалған қолмен ойнатылатын аспаптар болды. 1900 жылдарға қарай олар электромеханикалық құрылғыларға айналды. 20 ғасырдың басында үнсіз түсті орган дәстүрі (Lumia) қалыптасты. 1960 және 1970 жылдары "түсті орган" термині музыкалық сигналдарға жарық шоуларымен жауап беретін электрондық құрылғылармен байланыстырылды. Бүгінде осы құрылғылар үшін "жарық орган" термині жиі қолданылады, бұл "түсті орган" терминіне бастапқы мағынасын қайтаруға мүмкіндік береді.
Тұжырымдаманың тарихы
Аудио музыкамен салыстыратын визуалды музыка жасау арманы Оскар Фишингер, Лен Лай және Норман Макларен сияқты суретшілердің анимациялық абстрактілік фильмдерінде орындалды; бірақ олардан бұрын көптеген адамдар әдетте "түсті орган" деп аталатын аспаптарды жасады, олар музыкамен салыстыратын сұйық түрде модульденген түсті жарықты көрсетеді. 1590 жылы Грегорио Команини маньеризм суретшісі Арчимбольдоның түс музыкасын жасау жүйесін сипаттады, ол бояудың өзінен емес, көрінетін жарықтығына (жарық-қарсылыққа) негізделген. 1725 жылы француз иезуит монах Луи Бертран Кастель Clavecin pour les yeux (Көздік Клавесин) идеясын ұсынды. 1740 жылдары неміс композиторы Телеман Францияға барып, оны көрді, бірнеше шығармалар жазды және ол туралы кітап жазды. Аспапта 60 кішкентай түрлі шыны панельдер болды, әрқайсысы кілт басылғанда ашылатын пердесімен жабдықталған. 1742 жылы Кастель клейвецин окулярын (жарық органын) дыбыс пен "тиісті" жарық түстерін шығаратын аспап ретінде ұсынды. 1743 жылы Холл университетінің профессоры Иоганн Готтлоб Крюгер көздік клавесиннің өз нұсқасын ұсынды. 1816 жылы сэр Дэвид Брюстер Калейдоскопты визуалды музыканың бір түрі ретінде ұсынды, ол бірден танымал болды. 1877 жылы АҚШ суретшісі, өнертапқышы Бэйнбридж Бишоп өзінің алғашқы түсті органды патенттеді. Бұл аспаптар - музыкалық орындалумен синхрондасып, экранға түрлі-түсті жарық шығаратын, құбырлы органға қосылатын жарық құрылғылары. Бишоп үш аспапты жасады; олардың әрқайсысы өртке ұшырады, оның ішінде П. Т. Барнумның үйіндегісі. 1893 жылы ағылшын суретшісі Александр Уоллес Римингтон Clavier à lumières-ті ойлап тапты. Римингтонның түсті органы Рихард Вагнер мен сэр Джордж Гроувты қоса алғанда, көп көңіл аударды. Оның құрылғысы 1915 жылы Александр Скрябиннің "Прометей: От поэмасы" атты синоэстетикалық симфониясының Нью-Йорк қаласында өткен премьерасында қолданылған қозғалатын жарықтардың негізін құрады деп қате айтылған. Бұл тұсаукесерде жарық инженері Престон С. Миллардың Римингтонның аспаптарына ұқсас хромоласы қолданылды. 1916 жылғы өнер манифестінде итальяндық футуристер Арнольдо Гинна мен Бруно Корра 1909 жылы "түсті орган" проекциясымен жасаған тәжірибелерін сипаттады. Сонымен қатар олар тоғыз абстрактты фильм түсірді, олар қазір жоғалып кетті. 1916 жылы орыс футурист суретшісі Владимир Баранов Россине Кристианада (Осло, Норвегия) өзінің жеке көрмесінде оптофониялық фортепианоны тұсаукесер етті. 1918 жылы америкалық концерттік пианист Мэри Галлок Гринвольт Сарабет деп аталатын аспапты жасады. Ол сондай-ақ өнертапқыш, өзінің аспаптарына байланысты тоғыз өнертабысқа патент алды, соның ішінде реостатқа. 1921 жылы Артур К. Винагерас Хромопианоны ұсынды, бұл аспап грампианоға ұқсайды және ойнайды, бірақ түрлі-түсті жарықтардан құралған "аккордтарды" жобалауға арналған. 1920 жылдары Данияда туған Томас Уилфред Clavilux атты түсті органды жасап, жеті нұсқасын патенттеді. 1930 жылы ол 16 "Home Clavilux" құрылғысын шығарды. "Клавилюкс-Жуниор" сатылған кезде сурет салынған шыны дискілер сатылды. Уилфред бұл өнерді сипаттау үшін "люмия" сөзін қолданды. Бір қызығы, Уилфредтің аспаптары бұрынғы аспаптар сияқты тек түрлі-түсті жарық өрістерін ғана емес, түрлі-түсті бейнелерді көрсетуге арналған. 1925 жылы венгр композиторы Александр Ласло "Көрістік жарық музыкасы" деп аталатын мәтін жазды; Ласло Еуропаны түсті органмен аралады. Германияның Гамбург қаласында 1920 жылдардың аяғы - 1930 жылдардың басында бірнеше түсті орган Түсті дыбыс конгрестерінде (немісше: Kongreß für Farbe Ton Forschung) көрсетілді. Людвиг Хиршфельд Мак өзінің Farbenlichtspiel түсті органды осы конгрестерде және Германиядағы басқа да бірнеше фестиваль мен іс-шараларда орындады. Ол бұл түсті органды Веймардағы Баухаус мектебінде Курт Швердфегермен бірге жасады. 1939 жылы Лондон Daily Mail Ideal Home көрмесінде "72 жолды жарық консолі және түсті музыка үшін Комптон орган", сондай-ақ 70 фут, 230 кВт "Калидакон" мұнарасы болды. 1935 жылдан 1977 жылға дейін Чарльз Докум үнсіз түстердің мүшелерінің нұсқалары Mobilcolor проекторларының сериясын жасады. 1940-жылдардың аяғында Оскар Фишингер түсті жарыққа шығатын резеңкеленген экранға заттар мен қолдарды басып, суреттер шығаратын Люмиграфты жасады. Бұл құрылғының бейнесі қолмен жасалып, әр түрлі сүйемелдеуші музыкамен орындалды. Оны басқару үшін екі адам қажет болды: біреуі түс өзгертуге, екіншісі экранды басқаруға. Фишингер 1940-шы жылдардың аяғында және 1950-ші жылдардың басында Лос-Анджелесте және Сан-Францискода Lumigraph-ты орындады. "Люмиграф" 1964 жылы "Уақыт саяхатшылары" атты ғылыми-фантастикалық фильмнің продюсерлері лицензиясын алды. Lumigraph-та пернетақта жоқ, музыка да шығарылмайды. 2000 жылы Джек Окс пен Дэвид Бритон "Виртуалды түсті орган" атты шығарма шығарды. 21-ші ғасырдың виртуалды шындық түсті органы – музыкалық шығармаларды визуалды орындауға аударуға арналған есептеу жүйесі. Ол 3D визуалды бейнелер мен дыбысты жасау үшін аса күшті компьютерлерді пайдаланады және Музыкалық аспаптарды цифрлық интерфейсі (MIDI) файлдарынан ойнай алады. Орындаулар CAVE, VisionDome немесе Immersadesk сияқты интерактивті, толыққанды виртуалды шындық ортасында өтеді. 3D әлемі болғандықтан, түсті орган – бұл сонымен қатар орын, яғни орындау алаңы.
In 1590, Gregorio Comanini described an invention by the Mannerist painter Arcimboldo of a system for creating color music, based on apparent luminosity (light dark contrast) instead of hue. In 1725, French Jesuit monk Louis Bertrand Castel proposed the idea of Clavecin pour les yeux (Ocular Harpsichord). In the 1740s, German composer Telemann went to France to see it, composed some pieces for it and wrote a book about it. It had 60 small colored glass panes, each with a curtain that opened when a key was struck. In about 1742, Castel proposed the clavecin oculaire (a light organ) as an instrument to produce both sound and the "proper" light colors. In 1743, Johann Gottlob Krüger, a professor at the University of Hall, proposed his own version of the ocular harpsichord. In 1816, Sir David Brewster proposed the Kaleidoscope as a form of visual music that became immediately popular. In 1877, US artist, inventor Bainbridge Bishop gets a patent for his first Color Organ. The instruments were lighted attachments designed for pipe organs that could project colored lights onto a screen in synchronization with musical performance. Bishop built three of the instruments; each was destroyed in a fire, including one in the home of P. T. Barnum. In 1893, British painter Alexander Wallace Rimington invented the Clavier à lumières. Rimington's Colour Organ attracted much attention, including that of Richard Wagner and Sir George Grove. It has been incorrectly claimed that his device formed the basis of the moving lights that accompanied the New York City premiere of Alexander Scriabin's synaesthetic symphony Prometheus: The Poem of Fire in 1915. The instrument that accompanied that premiere was lighting engineer Preston S. Millar's chromola, which was similar to Rimington's instrument. In a 1916 art manifesto, the Italian Futurists Arnaldo Ginna and Bruno Corra described their experiments with "color organ" projection in 1909. They also painted nine abstract films, now lost. In 1916, the Russian futurist painter Vladimir Baranoff Rossiné premiered the Optophonic Piano at his one man exhibition in Kristiana (Oslo, Norway). In 1918, American concert pianist Mary Hallock Greenewalt created an instrument she called the Sarabet. Also an inventor, she patented nine inventions related to her instrument, including the rheostat. In 1921, Arthur C. Vinageras proposed the Chromopiano, an instrument resembling and played like a grand piano, but designed to project "chords" composed from colored lights. In the 1920s, Danish born Thomas Wilfred created the Clavilux, a color organ, ultimately patenting seven versions. By 1930, he had produced 16 "Home Clavilux" units. Glass disks bearing art were sold with these "Clavilux Juniors". Wilfred coined the word lumia to describe the art. Significantly, Wilfred's instruments were designed to project colored imagery, not just fields of colored light as with earlier instruments. In 1925, Hungarian composer Alexander Laszlo wrote a text called Color Light Music; Laszlo toured Europe with a color organ. In Hamburg, Germany from the late 1920s–early 1930s, several color organs were demonstrated at a series of Colour Sound Congresses (German:Kongreß für Farbe Ton Forschung). Ludwig Hirschfeld Mack performed his Farbenlichtspiel colour organ at these congresses and at several other festivals and events in Germany. He had developed this color organ at the Bauhaus school in Weimar, with Kurt Schwerdtfeger. The 1939 London Daily Mail Ideal Home Exhibition featured a "72 way Light Console and Compton Organ for Colour Music", as well as a 70 feet, 230 kW "Kaleidakon" tower. From 1935 to 1977, Charles Dockum built a series of Mobilcolor Projectors, his versions of silent color organs. In the late 1940s, Oskar Fischinger created the Lumigraph that produced imagery by pressing objects/hands into a rubberized screen that would protrude into colored light. The imagery of this device was manually generated, and was performed with various accompanying music. It required two people to operate: one to make changes to colors, the other to manipulate the screen. Fischinger performed the Lumigraph in Los Angeles and San Francisco in the late 1940s through early 1950s. The Lumigraph was licensed by the producers of the 1964 sci fi film, The Time Travelers. The Lumigraph does not have a keyboard, and does not generate music. In 2000, Jack Ox and David Britton created "The Virtual Color Organ". The 21st Century Virtual Reality Color Organ is a computational system for translating musical compositions into visual performance. It uses supercomputing power to produce 3D visual images and sound from Musical Instrument Digital Interface (MIDI) files and can play a variety of compositions. Performances take place in interactive, immersive, virtual reality environments such as the Cave Automatic Virtual Environment (CAVE), VisionDome, or Immersadesk. Because it is a 3D immersive world, the Color Organ is also a place—that is, a performance space.
Қосымша зерттеу
Калифорния өнер институтының ғалымы Уильям Мориц түсті органдарды визуалды музыканың бір түрі ретінде, әсіресе визуалды музыкалық киноның пайда болуына себеп болған құрал ретінде зерттеген. Оның еңбектері мен түпнұсқа зерттеулері Лос-Анджелестегі Визуалды музыка орталығының қорында сақталады, сондай-ақ онда тарихи түсті органдарға қатысты басқа да құжаттар мен материалдар бар.