Кіріспе

Музыкалық форма
Құдай шеше Знамённая иконасы

Знаменный ән (знаменное пение, знаменный распев) – орыс православие шіркеуіндегі кейбір адамдар қолданатын ән айту дәстүрі. Знаменный ән – біртіндемелі, әсем әуенді литургиялық ән, оның өзіне тән жазу белгілері бар. Жазуда қолданылатын символдар (крюки, "ілмектер") немесе (знамёна, "белгілер") деп аталады. Көбінесе белгілердің атаулары осы жазу жүйесіне сілтеме жасау үшін қолданылады. Знаменный әуендері "сегіз үндіден" (интонациялық құрылымдар; деп аталады) тұратын жүйенің бір бөлігі болып табылады; әуендер ағынмен және үйлесіммен сипатталады. Знаменный әннің бірнеше түрі бар: кішкентай Знаменный ән және үлкен Знаменный ән. Русь әні (Простопиние) кейде Знаменный ән дәстүрінің тармағы ретінде қарастырылады, ал орыс әні (шын Знаменный ән) – осы музыкалық континуумның екінші тармағы болып саналады.

Нөмірлік

Знаменный әндер ноталармен (әдеттегі "сызықтық нотация" деп аталады) емес, арнайы белгілермен ("белгілер", "тулар") немесе ("ілгектер") деп жазылады, себебі осы белгілердің кейбір пішіндері ілгектерге ұқсайды. Әрбір белгі мынадай элементтерден тұруы мүмкін: үлкен қара ілгек немесе қара сызық, бірнеше кішкентай қара "нүктелер" және "үтірлер", сондай-ақ ілгек маңында немесе оны қиып өтетін сызықтар. Кейбір белгілер бір ғана нотаны білдірсе, енді біреулері 2-4 нотаны, ал кейбіреулері күрделі ырғақты құрылымы бар 10-нан астам нотадан тұратын толық әуенді көрсетеді. Осы нотациялық жүйенің ең ерекше ерекшелігі – ол ноталарды емес, әуеннің өзгеруін жазады. Белгілер сонымен қатар әуеннің күйін және осы бөлігін қалай орындау керектігін (темп, күш, ынта, қарапайымдық және т.б.) көрсетеді. Әрбір белгінің өзіндік атауы бар және ол рухани символ ретінде де танылады. Мысалы, "кішкентай көгершін" (голубчик, ) деп аталатын белгі екі көтерілетін дыбысты білдіреді және сонымен қатар Киелі Рухтың символы болып табылады.

Даму

Бұл жазба Киев Русі кезінде Византиялық пневматикалық музыка жазуының шығыс славяндық жетілдірілуі ретінде жасалды. 13 ғасырдан кейін Znamenny ән салуы және жазуы Солтүстікке қарай (әсіресе Новгородта) дамуын жалғастырды, онда ол гүлденіп, бүкіл Мәскеу ұлы княздығында қабылданды. Жүйе бірте-бірте күрделене түсті. Бұл жүйе де түсініксіз болғандықтан, ең жақсы даярланған және білімді әншілерден басқа ешкім белгісіз әуенді бірден оқи алмайтын. Белгілер әуенді қайта жаңғыртуға ғана көмектесті, оны нақты түрде кодтауға емес. Жүйенің күрделілігіне байланысты, Иван Шайдуров шамамен 1600 жылы "қынқыра белгілер" (киноварные знаки) деп аталатын жеңілдетуді жасады, ол Znamenny белгісінің алдына қойылған кішкентай әріптерден (қызыл түсте) тұрды. Бұл белгілер оның алдында тұрған белгінің ең жоғары нотасын көрсетеді. Бұл жүйені жеңілдетудің алғашқы қадамы деп есептеледі. Жүйенің қолданылуы мен эволюциясы 17 ғасырдың ортасында Патриарх Никонның шіркеу реформаларынан кейін тоқтады. Сол кезден бастап Батыс музыкасы Ресей мәдениетіне енді, ал Ресей Православ шіркеуі поляк, неміс және итальяндық гармонияға негізделген "латын" полифониялық ән салу әдісін енгізді. Дегенмен, "латын" термині онысы "еретік латын дініне" сілтеме жасағандықтан, онысы кемсітуші деп саналды. Алайда, Znamenny ән салуы одан тікелей тараған ән салу дәстүрлерінде белгілі бір дәрежеде сақталған.

Оқу-жаттығу ісін орындау

Znamenny Chant-ты орындаудың ерекше тәсілі болғандықтан, ән кітаптарында динамика мен темпке қатысты бірнеше нұсқаулар бар. Ескі нанымдылар үшін шіркеу әні білім беру мақсатын да қамтиды: әнші осылай орындауы керек, чтобы дыбыс құлақты таң қалдырсын, ал шындық әнге сіңіп, жүрекке жетсін. Znamenny орындаушылық тәжірибесі классикалық вокалдық дайындықтан бас тартады. Әншілер өздерінің табиғи дауыстарын пайдаланады, кейде халық музыкасын еске түсіретін стильде орындайды. Znamenny әнінде үзіліс немесе тыныс жоқ, барлық әндер ағынмен орындалады. Ең жақсысы, әншілердің дауыстары бірігіп, бір дауысқа айналуы керек. Алғашқыда Znamenny Chant-ты тек ер адамдар орындаған, бірақ бүгінде шіркеу қызметтеріне ән айта алатын адамдардың азаюы және дәстүрдің өзгеруіне байланысты, көбінесе ер және әйел дауыстарымен орындалады.