Кіріспе

Америкалық ақын Гарриетт Муллен (1 шілде 1953 жылы туған), Лос-Анджелес қаласындағы Калифорния университетінің ағылшын тілі профессоры, американдық ақын, әңгімелер авторы және әдебиет зерттеушісі.

Өмір

Муллен Флоренцияда, Алабама штатында дүниеге келді, Форт-Уорт қаласында, Техаста өсті, Остиндегі Техас университетін бітірді және Санта-Круздағы Калифорния университетінің аспирантурасына қатысты. 2008 жылдан бері ол Лос-Анджелесте тұрады. Мулленнің соңғы жұмысы – «Urban Tumbleweed: Notes from a Tanka Diary». Муллен поэзия жазуды Техас штатындағы Остин қаласындағы жазушылар, суретшілер, музыканттар мен бишілерден құралған көпмәдени қауымдастықта студент кезінде бастады. Жаңадан көзге шығып келе жатқан ақын ретінде Муллен Қара өнер академиясының әдебиет сыйлығын, Техас әдебиет институтының Доби Пайзано стипендиясын, Техас университетінің және Нью-Мексикодағы Хелен Вурлицер қорының суретші резидентурасын алды. Техаста ол Калифорниядағы аспирантураға түсуге дейін «Artists in Schools» бағдарламасында жұмыс істеді, онда американ әдебиетін оқуын жалғастырды және жазушылар мен суретшілердің одан да әртүрлі қауымдастықтарымен кездесті. Мулленге 1960 және 70-жылдардағы африкалық американдықтардың, мексикалық американдықтардың және әйелдердің әлеуметтік, саяси және мәдени қозғалыстары әсер етті, оның ішінде Азаматтық құқықтар қозғалысы, Қара күш қозғалысы, Қара өнер қозғалысы, Чикано қозғалысы және феминизм. Оның алғашқы кітабы «Ағаш бойлы әйел» 1981 жылы жарық көрді. Әсіресе, оның кейінгі кітаптарында – «Trimmings», «S*PeRM**K*T», «Muse & Drudge» және «Sleeping with the Dictionary» Муллен мәдени сынды әзілмен және сөз ойындарымен жиі біріктіреді, өйткені оның поэзиясы жаһандану, бұқаралық мәдениет, тұтынушылық және сәйкестік саясаты сияқты тақырыптарды қамтиды. Элизабет Фрост пен Джулиана Спар сияқты сыншылар Мулленнің поэзия оқырмандары – әр оқырманның мәдени фондық біліміне байланысты, әртүрлі, тіпті қайшы мағыналарды тудыруы мүмкін өлеңдердің жеке және ұжымдық түсіндірмелерін бөлісетін, әртүрлі оқырмандардың қауымдастығы деп санайды. Муллен Корнелл университетінде сабақ берді және қазіргі уақытта Лос-Анджелестегі Калифорния университетінде американдық поэзия, африкалық американдық әдебиет және шығармашылық жазу курстарын оқытады. Итака мен Рочестерде (Нью-Йорк) тұрған кезінде ол Корнелл университетінің гуманитарлық ғылымдар қоғамының оқытушысы және Рочестер университетінің Сьюзан Б. Энтони институтының Рокфеллер стипендиаты болды. Ол инновациялық поэзия үшін Гертруд Штайн сыйлығын, АҚШ этникалық әдебиеті туралы ең жақсы эссе үшін Кэтрин Ньюман сыйлығын, Қазіргі заманғы өнерге арналған гранттар бойынша суретшілерге сыйлық (2004) және Джон Саймон Гуггенхайм мемориалдық қорының стипендиясын алды. Оның «Сөздікпен ұйықтау» (2002) атты поэзия жинағы Ұлттық кітап сыйлығының, Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығының және Лос-Анджелес Таймс кітап сыйлығының финалисі болды. Ол өзінің «Recyclopedia» (2006) еңбегі үшін PEN/Beyond Margins сыйлығын алды. Ол М.К. Асанте, кішінің режиссерлік еткен және Майя Анжелудың баяндаған «Қара шам» деректі фильмінде пайда болды.

Өмірбаян

Муллен Форт-Уорт қаласында өскенін, бірақ оның отбасы Пенсильваниядан шыққан екенін мәлімдеді. Мұндай шағын қарашіл қауымдастықта өсу қиын болды, әсіресе Муллен сұхбаттарында айтқандай, "оңтүстік диалектынде сөйлейтін, ал менің отбасым ондай сөйлемейтін". Бұл Муллен мен оның құрбылары арасында жік тудырды, олар оның "ақша сөйлейтіні" үшін оны сырттан қараушы деп есептеді.

Тіл

Муллен бала кезінде өзінен бөлек айналасындағылардың үйренген әртүрлі тілдерін еске алады. Әртүрлі тілдер делінгенде, көбінесе алыс шетелдерде сөйленетін тілдер еске түседі, бірақ Муллен өзінің қоғамында қолданылатын ағылшын тілінің түрлері туралы айтып отыр. Ол өскен ағылшын тілі "Стандартты ағылшын тілі" деп есептелді, ол ағылшын тілін дұрыс сөйлеудің қағидалары ретінде түйінделеді, қаланың жақсы аудандарында қара нәсілді адамдарға жақындасуға көмектесетін, түрлі терілі адамды жұмысқа орналастыруға мүмкіндік беретін тіл. Қара нәсілділердің сөйлеу тілі дұрыс емес деп саналады, және егер адамдар тек осы тілде сөйлесе, білімсіз деп есептеледі. Бұл Мулленге ұнамады, себебі ол қара балалардың қара болу мен білімді болудың бір-бірінсіз емес екенін түсінуін қалады. Муллен кейбір тілдердің білімді немесе білімсіз болуына сенбейді; алайда, қоғам олар үшін дұрыс және бұрыс сөйлеудің жолы бар деп шешті.

Әсерлер

Тіл – екі мәдениетті байланыстыратын көпір, ал Муллен өсіп келе жатып бастапқыда осының кері жағын бастан өткерді. Ол сөйлеген "стандартты ағылшын тілі" оның күтпеген кедергісін тудырды. Бұл көптеген қара балалар үшін де орын алады, олар "дұрыс" сөйлейді және осы үшін ерекше саналады. Бұл қара балалардың өз қаралығын тілдерімен байланыстыруына себеп болады, кейбіреулері "қара тілде жеткіліксіз" сезінеді. Колледжде Муллен қара болудың бірнеше жолы бар екенін түсінеді, бұл оған күрт соққы болды, өйткені ол осы басқа қара мәдениеттер туралы ақ адамнан білді. Мулленге әртүрлі мәдениеттердің қаралығын көріп тұрып, олармен ешқандай мағыналы байланыс орната алмауы таңғажайып көрінді. Оның басқа қара мәдениеттермен таныстығы болмады. Тіпті өзін "қауіпсіз" немесе "өз үйінде" сезінуі керек қара қоғамда да Муллен өзін шеттетілген сезінді. Мұндай жағдайларда кодты ауыстыру – тіршілікке қажетті нәрсе. Қара балалардың барлығы достарымен қалай сөйлеу керектігін, ал полиция тоқтатса, полицеймен қалай сөйлесу керектігін жақсы біледі.