Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз тарихшысы (1929–2023)
French historian (1929–2023)
Хелен Каррер д’Энкауссе (elɛn kaʁɛːʁ dɑ̃kos; тумасы Зоурабишвили; 6 шілде 1929 – 5 тамыз 2023) – орыс тарихы саласында маманданған француз саяси тарихшысы. 1999 жылдан бастап, 2023 жылы қайтыс болғанға дейін Франция Академиясының тұрақты хатшысы қызметін атқарды, алғаш рет 1990 жылы академияға сайланды. Каррер д’Энкауссе 1994–1999 жылдары галлистік консервативті RPR партиясынан Еуропалық парламентке депутат болып сайланды. 2008 және 2011 жылдары тиісінше Ломоносов алтын медалімен және Польша Республикасының Еңбегі үшін орденінің жұлдызды Ұлы крестімен марапатталды. Ол Грузияның қазіргі президенті Саломе Зурабишвилидің туысы болды. 2023 жылы ол әлеуметтік ғылымдар саласындағы Астурия ханшайымы сыйлығымен марапатталды.
Hélène Carrère d'Encausse (elɛn kaʁɛːʁ dɑ̃kos; née Zourabichvili; 6 July 1929 – 5 August 2023) was a French political historian who specialised in Russian history. From 1999 up until her death in 2023, she served as the Perpetual Secretary of the Académie Française, to which she was first elected in 1990. Carrère d'Encausse was a member of the European Parliament between 1994 and 1999, representing the Gaullist conservative party RPR. She was awarded the Lomonosov Gold Medal and Grand Cross with Star of the Order of Merit of the Republic of Poland in 2008 and 2011, respectively. She was a cousin of Salome Zourabichvili, the current President of Georgia. In 2023 she was awarded the Princess of Asturias Award in Social Sciences.
Ерте өмір, отбасы және білім
Хелен Зурабишвили Париждің 16-шы округінде білімді орта таптан шыққан грузин эмигранты Жорж Зурабишвили мен пруссиялық барон және орыс графтарының ұрпағы Натали фон Пелкеннің отбасында дүниеге келді. Екі ата-анасы да 1925 жылы Парижге келді. Оның анасы Тосканада өскен, онда оның ресейлік отбасының қалған байлығы дұрыс емес инвестициялар салдарынан жоғалған. Оның анасының екі ағасы, Комаровский графтарының арасында Виктор 1905-1907 жылдары Вятканың вице-губернаторы болды, ол мұсылмандарды түрмеге тыққандығымен танымал, ал Георгий – Екінші Буер соғысының, Манчжурияға жасалған ресейлік шабуылдың және Ресей-Жапон соғысының қатысушысы, 1920 жылы революционерлер тарапынан атқыланды. Хеленнің әкесі, Тифлис заңгері мен аудармашының ұлы, 1921 жылы большевиктердің уақытша тәуелсіз Грузияны басып алуынан қашып, Берлинде философия және саяси экономиканы оқыды, содан кейін Париждегі эмигрант отбасына қосылды; ол бес тілде сөйлей білді, оның болашақ әйелі де солай білді. Алайда, оның отбасының грузин патриотизмінен өзгеше, ол орыс тілін қабылдады. Екі отбасы да Қазан төңкерісінен қаржылық жағынан зардап шекті, бірақ Хеленнің әкесі ағаларынан айырмашылығы Францияда сәтті мансапқа ие болмады. Ол провинциялық қалаларда такси жүргізушісі және сатушы болып жұмыс істеді, ал Хелен мен оның анасы ақ ресейлік эмигранттардың этникалық аймағындағы Мёдонда алыс туыстарымен бірге тұрды. 1936 жылы әкесі Вильморинде сатушы болып жұмысқа орналасты және отбасы Ванвестегі кішкентай пәтерге көшті. Бала кезінде Хелен үйде орыс тілінде сөйледі және француз тілін тек төрт жасында, отбасының танысы – жоғары сыныпты французбен Бретаньде демалысқа барғанда ғана үйренді. 1940 жылдың күзінде Франция жеңілгеннен кейін және Виши мемлекеті құрылғаннан кейін отбасы Бордоға көшті. Хеленнің әкесі неміс оккупациялық күштері үшін аудармашы болып жұмыс істеді, бастапқыда Malleville et Pigeon автокөлік сату фирмасында. 1942 жылдың басында жұмыстан босатылғаннан кейін ол әйелінің орыс эмигрант досына үйленген қара нарық дилері Марияудтың ұсынысын қабылдады, ол неміс билігіне еврей мүлігін тәркілеуге көмектесуге келісті. Ол коммунизмге қарсылығы және нацизм, фашизм және христиандық күштері арқылы Еуропаның жаңаруына сенгендігіне байланысты, Анри Беро, Анри де Кериллис және Абель Боннардың еңбектерін оқығаннан кейін шын ниетпен ынғаласушыға айналды. Ол Рождествоны нацистік офицермен бірге тойлайтын. Франция азат болғаннан кейін танылудан қашу үшін мұртынан айырылды. 1944 жылдың 10 қыркүйегінде Deuxième Bureau-да тергеуге қатысты және қорғаныс шарасы ретінде түрмеге қамау ұсынылғанын талқылады. Ол сол күні ұрланып, із-түссіз жоғалып кетті. Карре д'Энкосс әкесінің нацистік өткенін құпия сақтады және ұлы Эммануэль оның еркіне қарсы естеліктерінде бұл туралы жариялағанда наразылық білдірді. 16-шы округтегі Мольер лицейінде орта білімін аяқтағаннан кейін Хелен Париждегі Саяси зерттеулер институтында (Sciences Po) тарихты оқыды, 1952 жылы бітірді, ал 1976 жылы Макс Родинсон мен Роже Портальдың жетекшілігімен Пантеон Сорбонна университетінен (Париж 1) «Әдебиет докторы» дәрежесін алды. Ол Sciences Po және Сорбоннада тарихтан дәріс берді. Оның 1978 жылғы еңбегі (ағылшын нұсқасы, Империяның құлдырауы: КСРО-ның бүлікшіл республикалары) Кеңес Одағының 15 құраушы республикасы сияқты ыдырауы тиіс екенін болжады, бірақ Орталық Азияның мұсылман көпшілігін құрайтын республикаларының демографиялық қысымы себеп болады деп болжаған кезде қателік жасады. Ресейдің қазіргі жағдайына қатысты пікір білдірген Карре д'Энкосс Ресей демократиясына батыстың өлшемдерін қолдануға қарсы ескертті және Владимир Путин үкіметін тым көп айыптауға өкініш білдірді. 2022 жылдың ақпан айында Ресейдің Украинаға басып кіруіне дейінгі соңғы күндерге дейін ол мұндай оқиғаның болуын қабылдамады, бірақ жаулық басталғаннан кейін Путинге қатысты пікірі өзгерді. Ол қайтыс болғаннан кейін Путин Каррере д'Энкосске «біздің елдің ұлы досы» деп құрмет көрсетті және оның мұрасы француз-орыс қарым-қатынастарын жақсартуға көмектеседі деп үміттенді.
Hélène Zourabichvili was born in the 16th arrondissement of Paris to Georges Zourabichvili, a Georgian émigré of educated middle class background, and Nathalie von Pelken, a penniless descendant of Prussian barons and Russian counts. Both parents arrived in Paris in 1925. Her mother had grown up in Tuscany, where the remainder of her Russian family fortune was lost through misinvestment. Of her two maternal great uncles, the Counts Komarovskii, Viktor was in 1905–1907 the vice governor of Vyatka, notorious for defenestrating Muslims, and Georgii a veteran of the Second Boer War, Russian invasion of Manchuria and Russo Japanese War executed in 1920 by the revolutionaries. Hélène's father, son of a Tiflis lawyer and a translator, had fled the Bolshevik takeover of the briefly independent Georgia in 1921 and studied philosophy and political economy in Berlin before re joining his exiled family in Paris; he spoke five languages, as did his wife to be. In contrast to his family's fervent Georgian patriotism, however, he embraced Russian. Both families had been financially affected by the October Revolution, but unlike his brothers, Hélène's father did not have a successful career in France. He worked as a cab driver and a stall trader in provincial towns, while Hélène and her mother lived with distant relatives in Meudon, in an ethnic enclave of white Russian émigrés. By 1936 her father became a salesman at Vilmorin and the family moved to a small flat in Vanves. As a child, Hélène spoke Russian at home and only learned French at age four while on holiday in Brittany with an upper class French acquaintance of the family. The family moved to Bordeaux in the autumn of 1940, after the defeat of France and the establishment of the Vichy state. Hélène's father worked as an interpreter for the German occupying forces, initially at the car retailer Malleville et Pigeon. After his dismissal in early 1942 he accepted the offer of one Mariaud, a black market dealer who married a Russian émigrée friend of his wife, to assist the German authorities with the confiscation of Jewish property. He became an earnest collaborationiste on account of his anti Communism and his belief in the rebirth of Europe through the joint forces of Nazism, Fascism and Christianity, influenced by his readings of Henri Béraud, Henri de Kérillis and Abel Bonnard. He would celebrate Christmas in the company of a Nazi officer. After the Liberation of France he shaved his moustache off to avoid recognition. He attended an interrogation with the Deuxième Bureau on 10 September 1944 and discussed the offer of a prison cell as a protection measure. He was abducted and disappeared on the same day. Carrère d'Encausse kept her father's Nazi past a secret and reacted negatively when her son Emmanuel disclosed it in his memoirs against her will. After completing her secondary education at the 16th arrondissement's Lycée Molière, Hélène studied history at the Institut d'Études Politiques de Paris (Sciences Po), graduating in 1952. and, in 1976, earned a Doctorat ès lettres from Panthéon Sorbonne University (Paris 1) with a dissertation supervised by Maxime Rodinson and Roger Portal. She lectured in history at both Sciences Po and the Sorbonne. Her 1978 work fr (English version, Decline of an Empire: The Soviet Socialist Republics in Revolt) predicted that the Soviet Union was destined to break up along the lines of its 15 constituent republics, although she was incorrect in foreseeing that demographic pressures from the Muslim majority republics of Central Asia would be the trigger. In commenting on current Russian affairs, Carrère d'Encausse warned against applying Western yardsticks to Russian democracy and said she regretted the excessive demonisation of the government of Vladimir Putin. Up until the final days before Russia's February 2022 invasion of Ukraine she refused to countenance such an eventuality, although her opinion of Putin changed after the start of hostilities. After she died, Putin paid homage to Carrère d'Encausse as "a great friend of our country" and expressed the hope that her legacy would help improve French–Russian relations.
Еуропалық және ішкі саясат
1992 жылы Карре д’Энкаусс Мәдениет министрі Джек Лангтың шақыруымен Маастрихт шарты бойынша өткен референдумда «иә» деп дауыс беруді қолдау үшін ол құрған комиссияның төрағасы болды. Ланг оның бұл жұмысты «күшпен және ынтамен» атқарғанын айтты. 1994 жылы ол Жак Ширактың голлистік консервативті партиясы Rassemblement pour la République (RPR) партиясынан Еуропалық парламентке депутат болып сайланды. 1994-1999 жылдары парламентте жұмыс істеген кезінде ол бастапқыда Еуропалық демократиялық альянсы, кейіннен Еуропа одағы тобында отырды, сондай-ақ Сыртқы істер комитетінің төрағаларының бірі және Ресеймен қарым-қатынастар жөніндегі делегация мүшесі болды. 2005 жылы ол Франциядағы 2005 жылғы тәртіпсіздіктердің себептерінің бірі ретінде көп әйел алуды даулы түрде атады. Ресейдің НТВ телеарнасына берген сұхбатында ол: «Неге олардың ата-аналары пәтер сатып ала алмайды? Себебі анық. Осы африкалықтардың көптегені көп әйел алады. Бір пәтерде үш-төрт әйел және 25 бала тұрады» деді. Ол сондай-ақ француз теледидарындағы саяси дұрыстық «қорқынышты» екенін және оны Ресейдегі медиа цензурасына теңеуге болатынын айтты. 2020 жылы ол Covid сөзін әйелдік есім деп қарау туралы шешім қабылдады, бұл академия мүшелері тарапынан да қатты сынға ұшырады.
In 1992, Carrère d'Encausse was invited by Culture Minister Jack Lang to chair the committee he had founded to promote a "yes" vote in that year's referendum on the Maastricht Treaty, a task that Lang said she performed with "fervour and enthusiasm". She was elected as a member of the European Parliament in 1994, representing Jacques Chirac's Gaullist conservative party Rassemblement pour la République (RPR). During her time in the parliament from 1994 to 1999, she sat first with the European Democratic Alliance and later with the Union for Europe group, and she served as one of the vice chairs of the Committee on Foreign Affairs and as a member of the delegation for relations with Russia. In 2005, she controversially identified polygamy as one of the causes of France's 2005 civil unrest. During an interview given to the Russian television channel NTV, she claimed: "Why can't their parents buy an apartment? It's clear why. Many of these Africans, I tell you, are polygamous. In an apartment, there are three or four wives and 25 children." She also said that political correctness on French television was "a nightmare" and was almost comparable to media censorship in Russia. Her 2020 ruling that Covid be considered a feminine noun was also fiercely criticised, including by fellow members of the Academy.
Жеке өмір
Туғаннан азаматтығы жоқ Хелен Зурабишвили 1950 жылы Франция азаматтығына ие болды. 1952 жылы ол Луи Эдуард Каррер д'Энкауске тұрмысқа шығып, үш балалары болды: Эммануэль (1957 жылы туған), жазушы, сценарист және режиссер; Натали (1959), заңгер; және Марина (1961), дәрігер және тележурналист. Каррер д'Энкаусс 2023 жылғы 5 тамызда Парижде 94 жасында қайтыс болды. Президент Эммануэль Макрон жаздың соңына дейін оның құрметіне Hôtel des Invalides-те мемлекеттік салтанатты шара өткізілетінін хабарлады.
Born stateless, Hélène Zourabichvili acquired French citizenship in 1950. In 1952 she married Louis Édouard Carrère d'Encausse, with whom she had three children: Emmanuel (born 1957), an author, screenwriter and director; Nathalie (1959), a lawyer; and Marina (1961), a physician and broadcast journalist. Carrère d'Encausse died in Paris on 5 August 2023, at age 94. President Emmanuel Macron announced that he would lead a national homage in her honour at the Hôtel des Invalides before the end of the summer.