Кіріспе

Жазушы компания мен орындаушы арасындағы құқықтық келісімшарт. Жазушы компания мен орындаушы (жеке немесе топ) арасындағы жазба шарты (көбінесе жазба келісімшарты немесе жазба мәмілесі деп аталады) – орындаушының жазушы компанияға сату және насихаттау үшін аудиожазба (немесе жазбалар тізбегі) жасауға келісетін құқықтық келісім. Шарты бар орындаушылар әдетте тек сол жазушы компания үшін ғана жазуға құқылы; басқа орындаушылардың жазбаларында пайда болуы " (жазушы компанияның атауы) рұхсатымен" деген ескертумен жүреді, ал аталған жазушы компания жариялау арқылы сатудан пайыз алуы мүмкін.

Авторлық құқық, төлем және авторлық сыйақы

Жазушылар әдетте өздерінің орындаушылары жазған жазбалардың авторлық құқығына ие болады, сондай-ақ олардың түпнұсқалық көшірмелеріне де. Бірақ ерекшелік жағдайлар да бар: лейбл суретшімен тарату туралы келісім жасағанда, авторлық құқық (және түпнұсқалық көшірмелер) суретшіге, оның менеджеріне немесе басқа тарапқа тиесілі болуы мүмкін, ал жазба белгілі бір мерзімге лейблге эксклюзивті түрде лицензияланады. Жазбаның табысының кілті – оны насихаттау, бұл лейблдің жауапкершілігінде болады, сондай-ақ жазбаларды дұрыс тарату да олардың міндеті. Алғашқы жазба келісімдері әдетте суретшіге роялтидің аз пайызын береді, бірақ кейінгі (немесе қайта келісілген) келісімдер әлдеқайда үлкен пайда табуға немесе оның мүмкіндігіне жол ашады. Мадонна, Майкл Джексон, R.E.M., U2, Джанет Джексон сияқты бірнеше орындаушылар миллиондаған долларлық келісімдерге қол қойды. Уитни Хьюстон BMG компаниясымен 6 альбом шығару үшін 100 миллион долларлық келісім жасады, бұл сол кездегі ең ірі келісім еді. Робби Уильямс EMI компаниясымен 80 миллион фунт стерлинг (125 миллион АҚШ доллары) келісімшартқа қол қойды. Бірақ көптеген суретшілер үшін миллиондаған табысқа жету үшін олардың альбомдары бұрынғы сатылым көрсеткіштеріне жететін немесе одан да асып түсетін болуы керек. Жазба келісімдері, егер орындаушының танымалдылығы төмендесе немесе келісім бойынша хит болмаған альбомдар шығарылса, лейблдің келісімнен бас тарту құқығын қамтуы мүмкін. Мысалы, Марайя Кэри Virgin Records компаниясынан шығарылды және оның 100 миллион долларлық жазба келісімі лейбл шығарған алғашқы альбомы нашар сатылғаннан кейін күштен шығарылды. Лейбл альбомды өндіруге, шығаруға және насихаттауға үлкен қаржы жұмсайды. Жазу уақыты, өндіріс, қаптама, фотосуреттер, тарату, маркетинг және музыкалық бейнелер – бұл лейблдің қол қойған орындаушыға жұмсауы керек шығындардың бір бөлігі ғана. Лейбл әдетте осы шығындарды өзіне алады, бірақ кейбір суретшілердің келісімшарттарында, егер басқаша көрсетілмесе, осы ақшаның бір бөлігі лейблге қайтарылуы мүмкін. Алдын ала төлем (жазушыға тікелей төленген ақша) әдетте лейблге қайтарылуы керек. Алдын ала төлем пластинка сатудан қайтарылғаннан кейін (егер болса), суретші қосымша сатудан роялти төлей бастайды. Орындаушыға алдын ала ақша беру – лейблдің тәуекелі, өйткені ол альбомның қаншалықты жақсы сатылатынын білмейді. Capitol Records 1970-ші жылдардың басында Линда Ронштадтпен келісімшартты тоқтатты, өйткені Capitol Ронштадтқа жұмсаған ақшадан көп шығын көрді. Ол 1960-шы жылдардағы келісімін өтеу үшін Capitol-ге ақша қайтару үшін гастрольдік сапарларын жалғастырды, ал 1970-ші жылдардың ортасындағы хиттер тізімі оған ақыры қарызын өтеуге мүмкіндік берді. Жазу компаниялары пайда табуды күтеді және Джордж Майкл сияқты суретшілердің бизнестік немесе қаржылық сауаттылығының жетіспеушілігіне алаңдамайды. Келісімнен бас тарту немесе ескі келісімді аяқтамай жаңа келісімге қол жеткізуге тырысу өте қиын. Донна Саммер 1980 жылы Geffen Records компаниясымен жаңа келісімшартқа қол қойды және Geffen компаниясында екі альбом шығарды. Кейін оған бұрынғы лейблі, Polygram Records, келісім бойынша оларға тағы бір альбом берері бар екенін айтты. Ол Polygram компаниясына альбом жазып, оны шығарды, ол хитке айналды. Саммер содан кейін келесі жобасы үшін Geffen Records-қа жазды. The Mamas & the Papas 1968 жылы тарап кеткеннен кейін Dunhill Records келісімшартының талабына сәйкес, бір альбомды аяқтау үшін көп жылдардан кейін қайта біріктіруге мәжбүр болды, ол 1971 жылы People Like Us альбомы болды. Жазу компаниялары әдетте роялти мөлшерлемесін көтереді немесе бастапқы келісімшарт орындалғаннан кейін олармен келісімшартқа қайта қол қоюға орындаушыларға көркемдік еркіндік береді. Белгілі орындаушылар олар үшін жақсы мүмкіндіктерді іздейтін жерге баруы мүмкін. 1980 жылы Диана Росс Motown Records компаниясымен келісімшартын орындаған "Diana" альбомын шығарды. Альбом АҚШ-тың ең үздік он хитіне ие болды (No1 хит "Upside Down" және No5 "I'm Coming Out"), сондай-ақ Ұлыбританияның ең үздік он хиті ("My Old Piano", #5 орында) болды және бүкіл әлем бойынша 10 миллион дана сатылды. Бірақ Росс Motown компаниясының The Supremes тобымен жасаған жұмысы үшін немесе жеке шығармалары үшін лайықты өтемақы алмағанын сезінді. RCA Records Росске олармен келісімшарт жасау үшін 20 миллион доллар ұсынғанда, ол Motown-ға келісімді теңестіруге мүмкіндік берді немесе кем дегенде салыстырмалы ұсыныс жасауға шақырды. Motown Росс-тің жеке мансабының тым жоғары және төмен болғанына сенді және оны бұрынғы Supremes жұмысы үшін өтеуге себеп жоқ деп ойлады, сондықтан оған 3 миллион доллар ұсынды. Өзінің танымалдыққа қол жеткізген лейблмен қалу немесе өзінің құнды екенін сезінген компаниямен келісімшарт жасау арасындағы таңдаумен, ол ақыры RCA-мен келісімшартқа қол қойды. 20 миллион долларлық келісім сол кездегі ең ірі жазба келісімі еді. Росс Солтүстік Америка үшін ғана RCA-мен келісімшарт жасады. Ол халықаралық аумақтар үшін Capitol/EMI компаниясымен жеке ұзақ мерзімді келісімшартқа қол қойды. Бұл келісімнің сомасы ресми түрде жарияланбады. Бірақ ол 20 миллион долларға дейін жетеді деп есептеледі және ол 30 жылдан бері олармен келісімшартта болып, көптеген табысты жазбаларды халықаралық деңгейде шығарды, соның ішінде 1991 жылы шыққан, платиналық статусты алған "The Force Behind the Power" және Ұлыбританияда 1,5 миллионнан астам дана сатылған "One Woman: The Ultimate Collection" сияқты жинақтар. Музыкалық бизнестің нұсқаулықтарында, құқықтық мәтіндерде және онлайн режимінде жазба келісімдерінің көптеген мысалдары бар.

Аяқтау

Жазулар баспадан шыққан кезде, әдетте лейбл жазбаны сатуды (немесе таратуды) жалғастырудың пайдалы емес деп шешкені немесе суретшімен жасалған лицензиялық келісім мерзімі біткені себеп болады. (Лейблдер суретші келісімшартты орындамаған жағдайда, немесе жаңа келісімшарт бойынша келіссөздер қиынға соққанда, жаза ретінде немесе стратегиялық шара ретінде таратуды тоқтатуы мүмкін.) Жазу лейблдері де кез келген кәсіпорын сияқты банкротқа ұшырауы мүмкін, сонда олардың жазбалары мен авторлық құқықтары активтерінің бір бөлігі ретінде сатылады немесе алын-сатылынады. (Кейде оларды суретшілердің өздері сатып алады.) Сәтсіз лейблға келісімшарт жасаған жазушылар өзінің жазбаларын бизнестен шыққан компаниядан басқа ешкімге жаздыра алмайтын және осылайша жазбаларын сата немесе таратуға мүмкіндік таппайтын, ал олардың бұрынғы туындылары сатылымға қойылмайтын жағдайға түсуі мүмкін. Бір лейбл екіншісін "сатып алғанда" (немесе лейблді сыртқы тарап сатып алса), барлық қолданыстағы авторлық құқықтар мен келісімшарттар (және лейблге тиесілі болса, жазбалардың түпнұсқалары) әдетте сатылыммен бірге өтеді. Бұл көбінесе жазушыларға тиімді, бірақ әрқашан олай бола бермейді. Тарату келісімдері көбінесе жаңаланады, бірақ кейде лейбл мен авторлық құқық иесі жаңару туралы келісімге келе алмайды. Мұның себебі әдетте бір тараптың тым көп ақша немесе пайданың тым үлкен үлесін күтуі болады.