Кіріспе

«Шалимар клоун» – Салман Рушдидің 2005 жылы жарық көрген романы. Романды жазуға Рушдиге төрт жыл уақыт кетті, ал алғаш рет 6 қыркүйекте 2005 жылы «Джонатан Кейп» баспасынан жарық көрді. «Шалимар клоун» романы атауын Шринагар маңындағы Шалимар бағынан алған. Шринагар – Моғолдар билік еткен кезеңде біртұтас Үндістанның әртүрлі аймақтарында салынған көптеген Моғол бақтарының бірі. Шалимар – романның басты кейіпкерлерінің бірі. «Шалимар клоун» 2005 жылғы «Vodafone Crossword Book Award» сыйлығының иегері болды және 2005 жылғы «Whitbread Book Awards» жүлдесінің финалистерінің қатарында болды.

Орнату

Романның бір бөлігі Кашмир аймағындағы шағын қалада өтеді. Қаланың өзі қиял жемісі, бірақ ол Шринагардан көп алшақ емес, нақты географиялық орналасқан жерде. Атауы осы әңгімедегі кейіпкерге, Шалимар есімді кашмирлік ауыл тұрғынына сілтеме жасайды, ол басқа ауыл тұрғындарының ойын-сауығы үшін тарзалықпен жүреді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Орталық кейіпкер, Үндістан, АҚШ-тың Үндістандағы бұрынғы елшісі Максимилиан Офулстың заңсыз баласы. Романның көптеген оқиғалары мен эпизодтары Кашмир айналасында орын алса да, кітап Лос-Анджелесте басталады. Кашмир саясында жұмыс істеген АҚШ дипломаты Макс Офулсты оның бұрынғы шофері Шалимар өлтіреді. Көптеген кері көріністер оқырмандарды өткенге алып барады, сонда Шалимардың бұрын махаббатқа, сүйіспеншілікке және күлкіге толы болғаны белгілі болады. Ол ойдан шығарылған Кашмирдің Пачигам ауылында өмір сүрген. Арқанмен жүрудегі шеберлігі оған ауылда үлкен даңқ әкеліп, «Шалимар клоун» деген лақап атын сыйлаған. Жастық шағында ол Буньи атты әдемі Кашмир Пандит қызына ғашық болады. Ауыл ақсақалдары олардың некесіне келіседі, көріне бәрі жақсы болып тұр, бірақ Буньи осы шағын ауылда тұрып қалғысы келмейді. Жағдай шиеленіскенде Максимилиан ауылға келіп, Буньидің билегенін көріп, оған ғашық болады. Оның көмекшісінің көмегімен ол Буньиге Делиде пәтер алып береді, содан кейін олардың арасында махаббат туады. Буньи жүкті болғаннан кейін дау басталса, Макс қайтуға мәжбүр болады. Бала, Үндістан, Максимилианның әйелімен Англияға әкелінеді. Шалимар Буньиге терең ғашық болғандықтан, оның сатқындығын көтере алмайды. Ол өмірінің қалған бөлігін өзінің бақытсыздығына себеп болғандардан кек алуға арнайды. Осы мақсатта ол түрлі джихад ұйымдарына қосылып, белгілі қаскөйге айналады. Максимилиан Ашкенази еврейлерінің ұлы ретінде Францияда өскен. Оның ата-анасы наци концлагерінде қаза болғаннан кейін ол француз қарсыласының батыры болады. Нацистерден қашуына «Бугатти» автомобиль компаниясының қияли тарихы көмектеседі. Соғыстан кейін ол британдық аристократқа үйленеді және ақырында АҚШ-тың Үндістандағы елшісі болады. Бұл тағайындама оны АҚШ-тың терроризмге қарсы күрестегі белгісіз рөліне жеткізеді. Бұл тағайындама оның елшіліктен де маңыздырақ, бірақ оның нақты міндеттері құпия сақталады. Шалимар Ауғанстан мен Филиппиндегі көтерілісшіл топтардан оқып, АҚШ-қа кетеді. Ол Максті шоферлік қызметінен кеткен күні өлтіреді. Шалимар биліктен қашып, ақырында Үндістанның үйіне оралып, оны өлтіруді көздейді. Оқиға Кашмирдің бұрынғы жұмағын және субконтинент саясатының соғыс алаңында қалған адамдардың өмірін қалай қиратқанын көрсетеді.

Қабылдаудың сын-пікірлері

Кітап жарық көрген кезде көбінесе оң пікірлер алды. Metacritic сайтында 27 сыншы пікіріне сүйене отырып, кітап 100 балдық шкала бойынша 69 балға ие болды, бұл "көбінесе жағымды пікірлерді" көрсетеді. Әлем бойынша бұл туынды жақсы қабылдады, Complete Review консенсусын "Толық келісім емес, бірақ көптеген адамдар әсерлі болды" деп бағалады. The Guardian газетіндегі рецензиясында Наташа Уолтер кітаптың ең жақсы бөліктері Кашмирде болғанын айтты: "Шалимар мен Буоньидің жастық шағы мен отбасы тарихы юмор мен сезімталдықпен суреттелген. Кашмирдің қирауы – осы кітаптың нағыз жүрегі. Осы трагедия туралы айтқанда Рушдидің стилі шынайы құштарлықпен толған; бұл қираған отанға арналған махаббат гимні. Алайда, Рушди Макс Офулстың өткеніне саяхат жасағанда, әңгіме салқын және әсемдеуге ұласады". Джейсон Коули The Observer газетінде бұл "Рушдидің "Түннің балаларынан" кейінгі ең тартымды кітабы" деді. Бұл – зар жылау. Бұл – кек алу туралы әңгіме. Бұл – махаббат оқиғасы. Бұл мұсылмандарға да, дінге сенбейтін көпмәдениетті адамдарға да ескерту". The New York Times газетіндегі Мичико Какутани Рушдидің прозасын "тығыз және клишелі" деп сипаттап, көбірек сынға алды.

Бейімделулер

Роман опера ретінде бейімделді, музыкасын Джек Перла, ал либреттосын Раджив Джозеф жазды. Опера 2016 жылы Сент-Луис опера театрында тұңғыш рет қойылды. Басты рөлдерді Шон Паниккар, Андриана Чучман, Грегори Даль және Кэтрин Гольднер сомдады, ал кішігірім рөлдерді Обри Аликок және Томас Хаммонс, сондай-ақ басқалар орындады. Дирижерлік жасаған – Джейс Огрен. Кейіннен операның жазбасы Albany Records компаниясымен шығарылды.