Кіріспе

Индуизмнің ежелгі санскрит жазбаларының бірі Мундака Упанишад () - Атарва Веданың ішінде орналасқан ежелгі санскрит Веда мәтіні. Мундака Упанишада үш Мундакам (бөлімдер) бар, әрқайсысында екі ханда (бөлімдер) бар. Мундака Упанишадарындағы үзінділер пантеизм теориясын ұсынады. Кейбір тарихи үнді әдебиеттерінде және түсіндірмелерінде Мундака Упанишады бірнеше өлеңдер құрастырылған Упанишадтардың канонына кіреді, олар бірлесіп "Мантра Упанишад" немесе "Мантропанишад" деп аталады.

Этимология

Мундака (санскрит: मुण्डक) сөзбе-сөз "тақалданған (тақалданған бас сияқты), шағылған, ағаш діңін кескен" дегенді білдіреді. Эдуард Роер бұл түбірдің анық емес екенін және Упанишаданың атауындағы сөз "білімді, қателіктер мен надандықтан азат ететін немесе босататын білімді" білдіретінін айтады. Мундака Упанишадасының тараулары, сондай-ақ, этимологиялық себептер бойынша, ежелгі және ортағасырлық мәтіндерде "Мундакам" деп аталады. Барлық пікірлер аз дәлелдерге, архаизмді талдауға, стильге және мәтіндердегі қайталануға негізделеді, бұл идеялардың ықтимал эволюциясы туралы болжамдарға негізделеді және қандай философия басқа үнді философияларына әсер еткен болуы мүмкін деген болжамдарға негізделеді. Патрик Оливель: "Мундака да, Маханараяна да - Упанисадтар, олар, әрине, буддизмнен кейінгілер". Алайда, индуизмнің Упанишадаларындағы ілімдердің көпшілігі, соның ішінде Мандука Упанишадасы, Өзім мен Брахманның бар екендігіне және өз Өзім мен Брахманды білу, түсіну жолдарымен байланысты, бұл Мундака Упанишаданың негізгі тұжырымдамасын буддизмнің "Өзім немесе Брахманды" жоққа шығаруынан айқын ерекшелендіреді. Мундака Упанишадарындағы кейбір идеялар мен аллегориялардың хронологиялық тамыры ежелгі Веда әдебиетінде, мысалы, Брихадараняка, Чандогья және Катха Упанишадаларда бар. Мысалы, Мундака Упанишаданың 1.2-бөліміндегі "соқыр соқырды жетелейтін" деген аллегорияны Катха Упанишаданың 1.2-бөлімінде де кездестіруге болады. Осыған ұқсас, Мундака Упанишадасының 3.1 бөліміндегі екі құстың аллегориясы Риг Веданың әнұрандарынан, I.164-тен кездеседі.

Құрылымы

Мундака Упанишада үш мундакам (бөлімдер немесе оқшаулаулар) бар, әр бөлімде екі кханда (खण्ड, бөлім немесе көлем) бар. Осы уақытқа дейін Мундака Упанишада қолжазбасының бірнеше нұсқасы табылған. Олардың арасында, әсіресе қосымша мәтін енгізілу және интерполяция түрінде, кішігірім айырмашылықтар бар. Бұл қосылулар белгілі, өйткені олар өлшемді тармақтарға сәйкес келмейді, сондай-ақ басқа жерлерде табылған қолжазбаларда дәл сол мәтін жоқ. Содан кейін мәтінде келесі ұрпаққа Брахман туралы білімді бөліскен мұғалімдердің тізімі келтірілген. Онда Атарваға Брахман туралы білімді берген жаратушы құдай Брахмадан басталатын білім беру шежіресі сипатталған. Аттарва бұл білімді Ангираға берді, ал ол өз кезегінде Сатьяваха Бхарадважаға үйретті. Содан кейін Сатьяваха оны Ангирасқа жеткізді. Чарльз Джонстон бұл Веда дәстүрінің мұғалім-оқушының білімді ұрпақтан-ұрпаққа, үзіліссіз жалғастыруға жауапкершілігін жариялайтынын айтады. Джонстон тағы да айтылған есімдер метафоралар екенін айтады, мысалы, жарық түсіретін, шындықты сақтайтын, планеталық рух, құдайлар мен адамдар арасындағы мифологиялық хабаршы, басқалары, құдайлық табиғатты және адамның адам ұрпақтары арасында біліммен бөлісу дәстүрін жалғастыру жауапкершілігін білдіреді. Жоғары білім - адамның өлмейтінді (Аксара, Брахман) түсінуінің құралы. Ол - Брахманның көзімен көрінбейтін, қолмен ұстай алмайтын, бастауы, көзі, құлағы, қолы, аяғы жоқ, мәңгілік, барлығын қамтитын, шексіз кішкентай, өшпейтін, жойылмайтын білімі.

Құрбандықтар, сый-тартулар, игі істердің еш пайдасы жоқ, ал білімнің пайдасы зор.

Екінші ханданың бірінші мантрасы адамның қалай шақырылғанын, қандай игіліктерді уәде етілгенін, қорқыту мен құрбандықтар мен игі істерді жасауға қалай еліктірілгенін түсіндіреді. Упанишада 2.2.8 тармақта: "Өзін-өзі танушы, Брахманмен біртұтас болған адам бостандыққа ие болады, оған карманың әсері тимейді, ол қайғы-қасірет пен күмәннен арылады, ол бақытты өмір сүреді" деп жазылған.

Қабылдау

Мундака Упанишады көп аудармаларға ие болды, Мундака өткенде және қазіргі уақытта ең танымал Упанишаттардың бірі болды. Бадараяна Мундака Упанишада жиырма сегіз адикарананың үшін арнаса, Шанкара Брахмасутраға берген түсініктемесінде оны 129 рет келтіреді. Деуссен бұл танымалдылықтың әдеби жетістіктер, сөздік тазалық және индуизмнің басқа да Упанишадтарында ортақ терең ойларды білдірудегі тармақтардың сұлулығынан туындағанын айтады. Гоф Мундака Упанишадты "Ежелгі Үндістан философиясының ең маңызды құжаттарының бірі" деп атайды. Бұл - Веданың ілімін тұжырымдайтын, - дейді Гоф, - "өзінен басқа құдай туралы ой жүгіртуші ешкімді білмейді, ол тек құдайлардың құрбаны", және "көптегенде ақиқат жоқ, барлық ақиқат бірде; және бұл жалғыз - өзіндік, барлық нәрсенің ең ішкі мәні, ол барлық сезімдерді тірілтеді және барлық нәрсеге енеді. Бұл - таза рақат, ол - әр жаратылыстың жүрегінде". Джонстонның айтуынша, Мундака Упанишадарындағы ежелгі хабар қазіргі заманға сәйкес келеді, онда "Ақиқатты іздеу және қолдану" көбінесе ғылым салаларында басымдыққа ие. Mundaka Upanishad өзінің үшінші Mundakam-да Ақиқаттың басты маңызын еске салады, сонымен қатар ол "әдемілік пен ізгілік" қажеттілігін де атап көрсетеді, өйткені Джонстон "ақиқат, сұлулық және ізгілік" бірге өнер, музыка, поэзия, сурет салу, мағына және рухани жауаптар жасайды деп мәлімдейді. Джейкобс Мундака Упанишады терең деп атады және оны индуизмнің маңызды философиялық негіздерінің бірі деп санайды.

Мәдени әсері

Мундака Упанишада Үндістанның ұлттық ұраны болып табылатын "Сатьямева Джаяте" сөз тіркесінің қайнар көзі. Ол өзінің ұлттық эмблемасында төрт арыстанмен бейнеленген.